Antosan sakedap...

08 Mei 2016

MAHLUK 'MEDIA' SOSIAL

Manusa teh mahluk sosial. Kitu ceuk nu palinter. Kade lain mahluk media sosial, sabab hartina jauh tanah ka langit.

Mahluk sosial mah hartina kurang leuwih mahluk nu teu bisa hirup sosoranganan. Mahluk nu pasti aya butuhna ku batur, najan sakumaha beungharna, sakumaha pinterna. Sabab teu sakabeh pangabutuhna bisa dicumponan ku sorangan. Nu beunghar oge pan hayang sangu mah tara melak pare sorangan, panen ku sorangan. Angger we meuli beas, diasakan ku lanjang.
gambar: etinkerbell.wordpress.com

Ari mahluk media sosial? Eta mah mahluk nu kacanduan ku media sosial. Nu ateul mun leungeunna teu ngoprek hape, teu muka facebook, teu BBM-an, jrrd. Tah nu kieu mah malahan condongna jadi mahluk antisosial.

Nu matak hariwang, dina kahirupan sapopoe urang mindeng poho yen urang teh mahluk sosial. Mahluk nu pasti butuh ku batur.

Mun masih keneh butuh ku batur tangtu urang oge kudu ngaragangan batur. Ngahargaan hak-hak batur. Nya ieu pisan anu loba kapopohokeun teh. Poho yen urang loba kabutuh nu ngan bisa dicumponan ku batur.

Matak beuki loba jelema anu teu ngaragangan batur. Upamana motor knalpotna dibobok nepi ka sorana ngagandengan batur. Tong boro nu keur nyeri huntu, nu sehat wal afiat oge asana teh sok hayang nyabok da mun ngadenge sora motor nu gandeng teh.

Ah, eta mah budak meureun. Enya, hartina teu dipapatahan kun kolotna. Ih, dipapatahan ngan budakna wangkelang. Naha atuh jadi kolot teh nepi ka teu didenge ku budak? Pasti aya nu salah. Bisa wae budak teh ngalawan ku sabab kolotna oge euweuh picontoeunana.

Conto sejenna, mun keur ngariung, cik atuh tong ngagugulung wae henpon. Pan ayeuna nu ngarariung teh siga nu parireu, euweuh nu ngobrol. Saribuk sorangan, sabab ngan ragana wungkul nu ngariung teh, lelembutanana mah teuing di mana, keur ngobrol jeung nu jauhna.

Beuki dieu, etika siliragangan minangka aplikasi sikep mahluk sosial teh beuki luntur. Geus hese nyusudna mun rek neangan asal muasalna. Nu leuwih penting, daek teu daek, urang kudu satekah polah ngungkulan masalahna.

Carana? Teu hese mun niat mah, introspeksi, terus hadean kakuranganana. Mimitian ti diri sorangan, sabab moal bisa ngarobah batur mun ngarobah diri sorangan wae teu bisa.

Hayu ah, urang babarengan ngamimitian. Bisi katutuluyan jadi mahluk media sosial. Jadi mahluk antisosial. Paralun!

08052016

SundaBlog

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


27 November 2012

Basa Sunda Anu Merenah

Alhamdulillah, kasadaran tur sumanget pikeun nyarita ku basa Sunda masih keneh aya. Minimal henteu nepi ka pareum. Ngan tangtu bae hal ieu teh kudu dibarengan ku tarekah pikeun ngaronjatkeun pangaweruh urang dina cumarita. Mun teu kitu, bisa jadi ka hareupna mah basa Sunda teh ngan saukur 'merek' atawa 'cap', sabab eusina mah jajauheun tina nyunda.

ilustrasi: kartun kabayan

Di handap ieu aya dongeng heureuy basa Sunda anu ku kuring dicutat sagemblengna tina salah sahiji kaca (page) Facebook basa Sunda. Mangga urang sami-sami tengetan.

Pas beres briefing wali murid, tinggal barudak asup ka kelas narima rapot, Mang pian, kumis baplang, leungen make gelang bahar galede oray, jaket bau bako , ngomong ka anakna " Mat, lamun eta rapot aya beurem na, teu kudu WAUH atawa NGAKU ka bapa...!" bari so hareupen nu sejen. Bagian si mamat asup ka kelas bari ngahiung keneh suara bapana (ULAH WAUH). beres di bagi rapot si mamat kaluar ti kelas, " Kumaha jang ? " ceuk mang pian sabari ngalinting roko keretek, si mamat bari panik nembalan " Punten.... ari bapa saha nya ? "

Caritana mah lucu, hanjakal loba basa atawa kekecapan anu kurang merenah. Lian ti eta oge loba kasalahan cara nulis, ejaan, nempatkeun aksara gede leutik, ngalarapkeun kecap, sarta kecap-kecap anu kamalayon (pangaruh tina basa Indonesia).

Conto nu kurang merenah:
  • ngahiung (nu merenah: nongtoreng)
  • sabari (nu merenah: bari)
  • galede oray (nu merenah: sagede oray)
  • ngalinting roko keretek: (nu merenah: ngalinting bako, roko keretek mah geu jadi ti pabrik)

Conto kasalahan cara nulis:
  • leungen (leungeun)
  • gelang (geulang)
  • WAUH (WAWUH)
  • beurem (beureum)
  • hareupen (hareupeun)

Conto kasalahan nempatkeun aksara gede leutik:
  • mamat (Mamat)
  • pian (Pian)

Conto kecap nu kamalayon:
  • suara (sora)
  • panik (geumpeur)

Sabenerna loba keneh anu kudu diropea deui dina tulisan di luhur, pangpangna anu hubunganana jeung rasa kasundaan. Lebah dieu mah rada hese ngajelaskeunana, rumasa kuring mah lain ahlina.

Pikeun babandingan, carita di luhur diropea deui ku kuring sacara bebas, dina harti make gaya kuring sorangan. Nu dijieun patokan ngan saukur inti caritana.
Poe ieu si Mamat rek dibagi rapot, jadi ka sakolana oge dianteur ku Mang Pian, bapana. Abong bocokok, ti imah keneh Mang Pian omat-omatan bari semu ngancam ka si Mamat, "Awas siah Mamat, mun rapotna aya beureuman, TONG WAWUH DEUI ka Abah, komo bari jeung ngaku bapa mah ka Abah!"

Puguh we si Mamat kacida sieunna. Beres dibagi rapot, bapana geus megat di lawang panto kelas.

"Cing nempo siah rapot teh!" cek Mang Pian nyentak.

Sanajan bari ngadegdeg, si Mamat maksakeun nembal, "Punten, dupi.. bbb..bapa... sssaha nya...?"

Nyanggakeun, mugi-mugi sing aya mangpaatna kanggo anu kagungan niat sami-sami diajar tur ngamumule basa Sunda.

SundaBlog Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


21 Agustus 2012

Wilujeng Boboran Siam 1433 H

Bener ceuk kolot, waktu teh lir ibarat tatit, ngan sakilat-sakilat. Asa anyar keneh Lebaran, ku teu karasa geus Lebaran deui bae. Cenah mah eta teh cingcirining urang betah kumelendang di alam dunya. Enya da sakumaha ripuhna oge, kangaranan jelema mun dititah nyingkah ti alam dunya ieu tangtu embung.

Lebaran atawa Idul Fitri teh saestuna minangka poe kabungahan satutasna nyacapkeun ibadah saum sabulan campleng. Ibadah nu datangna ngan sataun sakali dina bulan Romadon. Nya dina bulan ieu pisan urang dilatih pikeun leuwih ngaronjatkeun kualitas ibadah katut sikep dina kahirupan sapopoe, sangkan ka hareupna bisa dipraktekkeun kalawan istiqomah.

Jadi tangtu salah kacida jelema anu dina bulan puasa mah ninggalkeun sagala kama'siatan, ari dina bulan sejenna balik deui kana kabiasaan samemehna. Upamana bae salila bulan puasa mah pere tara ngomongkeun batur, sanggeus Lebaran mah der deui we kabiasaan heubeul teh dilakonan. Majarkeun teh cenah da geus lain bulan puasa ieuh :)



Ieu mah lain mapatahan, tapi istuning itung-itung ngingetan diri sorangan, sabab nya kitu pisan anu karasa ku kuring. Nu matak, hayu ah urang silih du'akeun sangkan saenggeus Lebaran urang bisa teteg panceg dina kahadean. Sugan ari ku silih du'akeun tur silih elingan mah moal mangprung teuing, atawa cek paribasa tea mah moalnepi ka lali ka purwadaksi. Wilujeng Boboran Siam, sih hapunten anu kasuhun ti luhur sausap rambut, ti handap sausap dampal, bilih aya langkung saur bahe carek, mugia kersa ngalubarkeun samudaya kalepatan tur kaluluputan.

SundaBlog Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


23 Desember 2011

Wilujeng Angkat Kang Aom

Dunya seni Tatar Pasundan deui-deui kaleungitan putra pinilih. Asa anyar keneh Kang Ibing ninggalkeun urang sadaya, ayeuna geletuk deui Aom
Aom Kusman Kartanagara
Kusman, seniman anu sarua icikibung dina dunya lawak, mulih ka jati mulang ka asal, pukul 4.30 tadi subuh.

Aom Kusman Kartanagara, kalahiran Sukabumi 24 Juni 1946, kaasup salah sahiji pelawak senior Indonesia. Lian ti ngabodor jeung De Kabayan, Aom Kusman oge kungsi jadi host acara TV populer Kuis Siapa Dia di TVRI.

Wilujeng angkat Kang Aom, muga-muga dipaparin jalan anu ngabulungbung dina enggoning ngadeuheus ka Mantenna di alam kalanggengan. Inna lillahi wa inna ilaihi roji'un.



SundaBlog

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


22 Desember 2011

Indung

Hari Ibu. Kitu disebutna unggal nincak tanggal 22 Desember. Poe pangeling-ngeling pikeun para indung di Indonesia. Tujuanana tangtu pikeun ngahormat indung, kaum wanita dina harti anu jembar.

Hari Ibu ngan saukur momentum formal, sabab enas-enasna mah ngamulyakeun indung lain ngan ukur dina Hari Ibu. Unggal renghapna napas, ketegna jajantung, obahna awak, sawadina dipake upaya pikeun ngamulyakeun indung. Ku naon pangna kudu kitu?

Asana teu kudu dibahas deui kunaon pangna kudu kitu. Mangga urang sami-sami emutan bae kumaha nyaahna nu jadi indung ka urang. Ti mimiti ngakandung ngakandung salapan bulan lilana, nepi ka ayeuna geus nincak dewasa kanyaah indung teu robah-robah. Najan sakumaha baongna nu jadi anak, indung mah angger nyaah. Tong boro saukur kitu, dalah nandonkeun nyawa waktu ngalahirkeun urang oge apan dilakonan kalawan iklas. Sato wae anu dipikanyaah ku urang, pan sok katempo malik nyaah. Komo deui urang mah da manusa. Piraku deui rek tega mulangkeun cisusu indung ku lampah anu matak nganyerikeun manahna.

foto: http://kemonbaca.blogspot.com/
Ngamulyakeun indung lain ngan ukur mukpruk ku harta banda, sabab mun kitu carana, karunya teuing nu teu boga harta. Hormat tilawat kanu jadi kolot, eta oge geus nembongkeun niat ngamulyakeun tur mikanyaah. Peupeuriheun mulang tarima mah da moal nepi, moal kabadanan. Kanyaah jeung jasa indung moal bisa ditukeuran sanajan ku naon bae. Atuh ulah-ulah nganyerikeun manahna.

Anu leuwih alus mah tangtu nya hormat nya nyukupan ku dunya barana. Tapi lamun can mampuh, nya sakadugana bae, sabab ku kakara niat oge pan ari kahadean mah geus dicatet ku malaikat. Jeung sakali deui kade poho, hormat, nyaah, deudeuh kanu jadi indung teh lain ngan ukur dina Hari Ibu wungkul, sabab indung oge nyaahna ka urang teh teu kawatesanan ku waktu.

Nu baroga keneh indung, prak ti ayeuna keneh rek mikanyaah indung mah, tong diengke-engke, bisi hanjakal. Aya rejeki sautak-saeutik, tong poho kanu jadi kolot. Lain sual gede leutikna mere ka kolot mah, tapi sual niat jeung kaiklasanana. Muga-muga urang sadaya kaasup jalma-jalma anu mulya tur ngamulyakeun indung. Meungpeung indung jumeneng keneh, meungpeung anjeunna tiasa keneh ngadu'akeun urang, sangkan hirup waluya tur barokah.

* Tilam kadeudeuh keur Indung, pun biang nu dumuk di kalanggengan.

SundaBlog

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


12 Desember 2011

NOREK

Norek beda jeung torek, sanajan asal kecapna memang tina torek. Lamun torek hartina teu bisa ngadenge alatan panyakit, norek mah teu kitu. Norek hartina embung ngadenge atawa api-api torek sabab saenyana mah teu torek teu sing. Lamun torek sifatna pasif sabab lain kahayang manehna, sabalikna ari norek mah aktif sabab dilampahkeun kalawan sadar atawa ngahaja.

Kajadian mahasiswa (Sondang Hutagalung, mahasiswa semester pamungkas Fakultas Hukum UBK) anu ngaduruk karep di hareupeun istana Presiden sawatara waktu ka tukang estu matak geunjleung. Moal samata-mata manehna tega nelasan awak sorangan lamun euweuh sabab musababna. Jeung tangtu moal milih tempat di hareupeun istana lamun euweuh alesanana. Sanajan euweuh nu ngajelaskeun, jelema awam samodel kuring oge geus bisa neguh naon anu jadi kasang tukang tina insiden anu matak kukurayeun ieu teh.

Istana jeung Presiden minangka salah sahiji simbol institusi kakawasaan panggedena di ieu nagara lir ibarat ditampiling di hareupeun jalma loba, nya nyeri nya wirang (kuduna mah). Kajadian ieu teh minangka refleksi tina puncak kakuciwaan tur rasa frustrasi ra'yat leutik kana performance tilu pilar demokrasi anu dianggap teu mampuh ngama'murkeun warga nagarana. Lembaga eksekutif, judikatif jeung legislatif geus gagal nembongkeun gawe rancage dina enggoning ngokolakeun nagara nepi ka nimbulkeun kateuadilan.

Kumaha tanggapan ti para pangagung nagara? Nepi ka danget ieu sakanyaho kuring kakara nepi kana 'ucapan belasungkawa', 'turut prihatin', sarta kalimah-kalimah normatif sejenna. Saolah-olah kaleungitan nyawa salah saurang warga teh lain masalah gede. Respons maranehna kakara nepi kana level tamba bau sungut alias lips service. Padahal idealna mah hal ieu teh kudu dijieun panggeuing tur dijieun panginditan pikeun introspeksi bari jeung prakna bebenah kalawan daria.

Jadi inget kana dongeng politisi Jepang anu kabaud korupsi. Cenah duit anu dikorupsina teh mun dirupiakeun mah ukur welasan juta. Barang kanyahoan, manehna kacida ngarasa wirangna sabab dina budaya manehna mah ngagasab atawa maok duit (boh duit pribadi atawa duit nagara) dianggap aeb anu pohara sarta geus ngawiwirang kulawarga. Pikeun nebus kasalahan euweuh deui carana iwal ti harakiri (nelasan karep). Nya manehna bebeja ka indungna sakalian pamitan samemeh maehan karep. Kumaha ceuk indungna? "Jung kasep tong diengke-engke, tamaha hidep geus ngawiwirang ngaran kulawarga!"

Nepi ka kituna ari batur. Muji ku pengkuhna dina ngajungjung harga diri, lain soal nelasan karepna. Kumaha ari di urang? Teu kudu dicaturkeun, sarerea oge pasti nyakseni ku anjeun. Koruptor nu lolos dina tuduhan kalah sarangah-serengeh semu bungah. Atuh dina unggah balewatangan nepi ka diberokna, ah paling ge sababaraha taun, kabual keneh ku hasil korupsi anu moal beak didahar ku tujuh turunan. Estu euweuh pisan kaera sok komo deui kasieun ku azab ti Pangeran mah. Nya mental saperti kieu pisan anu nyababkeun mahabuna korupsi tur kateuadilan di urang, nepi ka kajadian protes brutal nelasan karep awahing ku kuciwa tur frustrasi jajaka nu ngaran Sondang.

Sondang oge sabenerna ngan saukur simbol. Simbol tina kakuciwaan tur rasa frustrasi anu karandapan ku ratusan juta warga Indonesia. Kakuciwaan anu lolobana mah teu kungsi kedal. Atawa kedal tapi henteu meunang respons anu samistina, sabab demokrasi di urang teh saestuna kakara nepi kana cangkang. Demokrasi ngan saukur papaes lambe. Malah cek Mang Endo tatangga kuring mah, demokrasi teh hartina kaos, bandera partai, jeung mie instan gratis. Lima taun sakali eta ge.

Lamun kuring ditanya sual panuju atawa henteuna kana lampah Sondang nelasan karep, jawaban kuring jelas teu panuju. Kalah kumaha wae oge ieu teh kritik dina wujud lampah ekstrim anu teu dipirido ku Pangeran. Tapi kuring tangtu kacida teu panujuna kana tanggapan para gegeden anu karasana hare-hare, jiga nu euweuh masalah nanaon. Kritik brutal anu kajadian dina kongkolak mata wae geus teu dianggap, atuh komo kritik anu ngan saukur disidem ti kajauhan, teu kedal, atawa ngan saukur ditulis dina blog anu boa aya nu maca boa henteu.

Kuring yakin, insiden Sondang teh ngan saukur puncak tina gunung es. Di handapeunana gumulung kakuciwaan tur rasa frustrasi anu leuwih gede tur rohaka. Lamun tanggapan para gegeden ukur sahinasna, hare-hare sarta jiga nu api-api teu ngadenge alias norek saperti nu kajadian kiwari, teu mustahil hal ieu teh bakal jadi bom waktu anu baris ngabeledug ngancurkeun ieu nagara -dina harti injeuman atawa oge harti saujratna- duka iraha.

Naudzubillah!

SundaBlog

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


19 November 2011

Kakawihan Budak Baheula

Barudak jaman baheula, tangtu beda jeung budak ayeuna. Mun kaulinan barudak ayeuna leuwih loba anu sipatna individualistis, baheula mah sabalikna. Kalolobaanana kaulinan teh ngipuk sipat sosial, dina harti kudu dipaenkeun ku lobaan, atawa minimalna duaan.

Teu saeutik dina kaulinan eta teh anu kudu bari kakawihan. Model oray-orayan upamana. Bari leuleumpangan pacekel-cekel taktak, terus leumpang kukurilingan, barudak raeng kakawihan. Kawihna oge geus pararuguh, teu bisa sakahayang, diwariskeun ti generasi samemehna.

Hanjakal kiwari kaulinan samodel kieu teh geus tara kapanggih, kaasup di pakampungan, kadeseh ku kaulinan impor. Anak nu beunghar ngarerem di imah masing-masing, maraen PS atawa game sejenna. Mun teu kitu, maen game online anu kiwari keur ceuyah di internet. Anak nu teu boga maksakeun ka rental PS atawa ka warnet, belaan ceurik-ceurik menta duit ka indungna.

Duka iraha urang bisa ngadenge deui barudak jaman kiwari kakawihan samodel Oray-orayan atawa Eundeuk Eundeuk Cang. Teu bisa kumaha, da memang jamanna geus beda.
Itung-itung mulangkeun panineungan, aya sababaraha kakawihan barudak anu masih keneh napel dina uteuk. Susuganan bisa jadi luang. Atuh dina henteuna, nya teu nanaon. Anggap we ieu teh catetan atawa bukti tinulis, yen kakawihan samodel kieu teh kungsi aya, di tatar Pasundan.

ORAY-ORAYAN

Oray-orayan, luar leor mapay sawah
Entong ka sawah, parena keur sedeng beukah
Mending ka leuwi, di leuwi loba nu mandi
Saha anu mandi, anu mandina pandeuri

AYANG-AYANGGUNG

Ayang-ayang gung
Gung goongna rame
Menak ki Mastanu
Nu jadi wadana
Naha maneh kitu
Tukang olo-olo
Loba anu giruk
Ruket jeung kompeni

Niat jadi pangkat
Katon kagorengan
Ngantos Kangjeng Dalem
Lempa lempi lempong
Ngadu pipi jeung nu ompong
Jalan ka Batawi ngemplong

CINGCANGKELING

Cingcangkeling
Manuk cingkleung cindeten
Plos ka kolong
Bapa Satar buleneng

EUNDEUK-EUNDEUK CANG

Eundeuk-eundeu cang lagoni
Meunang peucang sahiji
Leupas deui ku Nini
Beunang deui ku Aki

JALEULEU

Jaleuleu ja
tujaeman gog
Seureuh leuweung bay
Jambe kolot bug
Ucing katinggang songsong
Ngek ngek!

KALONGKING

Kalongking-kalongking
Bapa sia hudang ngising
Dibura ku madu kucing
Madu kucing meunang maling

Kalongking-kalongking
Bapa sia utah ngising
Beak samak beak samping
Teu cageur waktu sapeuting

BANGBANG KALIMA GOBANG

Bang kalima-lima gobang bang
Bangkong di tengah sawah wah
Wahey tukang bajigur gur
Guru sakola desa sa
Saban poe ngajar jar
Jarum paranti ngaput put
Puteri nu gareulis lis
Lisung kadua halu lu
Luhur kapal udara ra
Ragrag di Jakarta ta
Taun tujuh hiji ji
Haji tas ti Mekah kah
Kahar dua rebu bu
Buah meunang ngala la
Lauk meunang nyobek bek
Beker meunang muter-ter
Terus ka Cipaten pen
Pena gagang kalam lam
Lampu eujeung damar mar
Mari kueh hoho ho
Hotel pamandanga ngan
Nganteur anu kawin win
Winta dagang oncom com
Comel kanu gelo lo
Lodong kosong ngentrung tung
Tunggir hayam bikang kang
Kangkung meunang meuli li
Lili lewungit konci ci
Ciak anak hayam!

PUNTEN

Punten mangga
Ari ga, gatot kaca
Ari ca, cau ambon
Ari bon, bonteng asak
Ari sak, sakit perut
Ari rut, rujak asem
Ari sem, sempal-sempil
Ari pil, pilem rame
Ari me, meja makan
Ari kan, kantong kosong
Ari song, songsong lampu
Ari pu, puak-paok
Ari wok, wok candewok

OLE-OLE OGONG

Ole-ole ogong
Melak cabe di Tarogong
Dihakan ku embe ompong
Diteang kari sapotong

Au-au eheng
Beuleum cau tutung geheng
Embe-embe domba
Anak sapi tutunggalan

TOKECANG

Tokecang-tokecang
Balagendil tosblong
Angeun kacang-angeun kacang
Sapendil kosong

TRANG-TRANG KOLENTRANG

Trang-trang kolentrang
Si Londok paeh nundutan
Tikusruk kana durukan
Mesat gobang kabuyutan

Tamba panasaran, sabagian tina kaulinan barudak Sunda baheula aya dina pintonan video di handap ieu (klik tombol play).

Kaulinan Barudak bag. 1 (Caraka Sundanologi)
Kaulinan Barudak bag. 2 (Caraka Sundanologi)

SundaBlog

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


22 Oktober 2011

Kareueus

Kareueus beda jeung kasombongan, komo jeung kareueuseun mah :) Reueus jadi urang Sunda lain hartina nepak dada, jajauheun tina sipat angkuh ngarasa leuwih punjul tibatan seler sejen. Ieu mah pilakadar nembongkeun jatidiri yen urang teh pituin urang Sunda, seler Sunda. Teu kurang teu leuwih.

Mun seler sejen bisa ngarasa reueus jadi bagian tina seler pituin manehna, naha urang Sunda make jeung teu bisa kitu? Tembongkeun yen urang teh urang Sunda, anu karasep, anu gareulis, anu handap asor (kade, sanes handap asoy..), anu satata jeung seler sejen,  anu sarua dahar sangu :) Cara nembongkeun kareueus tangtu rupa-rupa. Soal eta mah tangtu geus teu kudu dibejaan deui. Nu penting mah niat, bari jeung prakna, ulah diengke-engke.

Ngamumule basa Sunda sangkat teu tumpur ku jalan ngabiasakeun ngajak nyarita ku basa Sunda ka anak-anak urang, upamana, bisa dimimitian ayeuna keneh. Teu perlu biaya jeung insya Allah moal matak miskin :) Lian ti ngaraksa basa, oge minangka salah sahiji cara nembongkeun identitas diri yen urang teh urang Sunda.

Prung ah, urang mitembeyan!

SundaBlog Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.
Aos seratan sagemblengna...


17 Agustus 2011

Tujuhbelasan

Ti sainget, di lembur kuring sok kacida ramena dina poean 17 Agustus teh. Lain rame ku sponsor deuih, sabab sagala kamonesan nu dipintonkeun dina poean mieling kamerdekaan teh estuning hasil gawe babarengan warga. Arak-arakan diwangun ku rupa-rupa pintonan. Aya bebegig, rombongan 'pejuang' lengkap jeung 'tentara Walanda' , gotongan nu eusina rupa-rupa kadaharan, calung, angklung barudak sakola, jeung rea-rea deui. Memeh upacara sok diabringkeun heula muru ka lapang. Sanggeus upacara, kabeh pintonan sok dipaenkeun kalawan gembleng (utuh), minangka hiburan haratis keur balarea.

Kagiatan samodel kitu teh geus jiga tradisi taunan. Sarerea ngarasa miboga tanggung jawab pikeun ngareuah-reuah poe kamerdekaan, minangka wujud tina rasa sukur rehna nagara urang geus diparengkeun merdeka. Ti mana biayana? Tadi ge geus dicaritakeun, tara pangangguran aya sponsor sagala. Udunan, sabogana-sabogana. Nu boga duit ku duit. Nu boga tanaga ku tanaga. Nu kabeneran po'os pisan, udunan ku do'a :) Tara aya basa ngarasula. Tukang kuli, belaan pere heula. Nu boga warung, tutup heula. Cindekna, kabeh ngarasa 'wajib' mieling poe kamerdekaan sakadugana.
foto: republika.co.id
Ngan beuki dieu, asa beuki tiiseun. Teu jiga baheula. Puncakna mah dina taun ieu. Euweuh kamonesan nu dipintonkeun. Euweuh abringan nu laleumpang muru ka lapang rek upacara. Jelema jiga hare-hare. Ku naon? Duka tah....

Nu aya ngan ukur rajegna tihang bandera di unggal buruan. Ngelebet jiga nu sedih. Alum, semu lungse. Kuring galecok sorangan na jero hate. Palangsiang ieu teh alatan urang ngarasa dihianat ku para pamingpin. Ngarasa diteungteuinganan. Ngarasa diantep tur teu dipalire. Para pamingpin sibuk nguruskeun partey, golongan, kelompok, jeung dirina masing-masing. Sibuk ngarewodan duit anu sakuduna dipake jang kama'muran ra'yat. Der weh parasea diantara maranehna. Pasea ku sabab teu walatra dina babagi duit meunang maok!

Mun kitu, meujeuhna we lamun ra'yat jadi hare-hare. Bongan pamingpin teu bisa dipercaya. Ra'yat jadi apatis. Amanat para luluhur anu baheula guyang getih geusan ngahontal kamerdekaan geu kapopohokeun. Nagara anu sacara 'de jure' geus leupas tina penjajahan bangsa deungeun, singhoreng sacara 'de facto' masih keneh dijajah. Saha nu ngajajah Indonesia kiwari? Singhoreng lain bangsa deungeun, tapi bangsa sorangan, nyatana para pamingpin anu tega meres ra'yatna. Anu katempona siga nu enya melaan ra'yat, sok padahal saukur panipuan!

Jadi, rek iraha atuh bangsa urang bener-bener merdeka? Nepi ka kiwari kuring can manggih kelemeng walonan anu matak sugema. Matak ngangres, matak nalangsa. Lir bandera anu ngelebet semu seunggah. Iraha atuh? Anging Gusti anu uninga. Inna lillahi. (17082011)

Copyright © 2011 - Tata Danamihardja.

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.
Aos seratan sagemblengna...


11 April 2011

Gedong DPR

Jaman keur budak, imah gedong di lembur kuring beunang diitung ku ramo. Imah gedong di dieu maksudna imah nu dijieunna tina bata jeung aduk semen campur keusik jeung apu we saeutik. Kalolobaanana mah imah panggung, malulu dijieun tina kai jeung awi, teu make tembok. Ka beh dieunakeun mimiti aya sababaraha imah duduk jandela. Disebut kitu teh cenah pedah tembokna ngan ukur sajangkung jandela. Tina jandela ka luhur mah bahan nu dipake nya angger we kai jeung bilik tina awi.

Ku sabab arang, imah gedong jaman harita kaasup mewah. Teu unggal jalma mampuh ngadegkeun imah gedong. Ra'yat biasa saperti kolot kuring mah cukup imah panggung bae. Matakna nu boga imah gedong jaman harita geus pasti jalma beunghar. Najan kitu, harita mah modelna oge henteu aneh-aneh, malah mun dibandingkeun jeung imah-imah jaman ayeuna mah kacida basajanna. Hareupna biasana make teras nu dikuribeng ku tembok sajangkung tuur. Na tembok ieu biasana sok dipake dariuk mun ngadaweung pasosore bari nungguan magrib.

Imah ra'yat

Kiwari tibalik. Imah panggung beuki arang, lolobana malah imah gedong. Naha ieu teh bisa dijadikeun ciri yen kama'muran ra'yat geus ngaronjat? Duka tah lebah dinyana mah, sabab najan sarua gedong, angger we kualitasna mah gumantung kana duit. Jalma beunghar tangtu nyieun imahna make bahan-bahan kualitas nomer hiji. Giliran jalma nu kurang duit mah nya wayahna make bahan-bahan kualitas saaya-aya.

Basa ngadenge Gedong DPR rek direnovasi, mimitina mah atoh we nu aya. Tuh pan ayeuna mah tong boro ra'yat, wakil ra'yat wae boga imah gedong. Ngan barang ngadenge biayana trilyun-trilyun kitu mah bet matak ngajenghok. Mahal-mahal teuing? Da basa Haji Udin nyieun imah oge biayana ngan ukur pupuluhan juta. Eta teh geus kaasup rohaka, da puguh Haji Udin mah jalma jugala. Jaba Haji Udin teh ra'yat deuih, lain wakil. Naha ari jang wakil biayana bet gede kabina-bina?

Logikana pan kieu. Mun direktur gajihna 50 juta, wakil direktur gajihna tangtu moal ngaleuwihan direktur. Jadi mun haji Udin (ra'yat) nyieun imah nu hargana 50 juta, imah wakil ra'yat mah tangtu teu meunang leuwih ti 50 juta. Ari ieu? Hiji koma tilu trilyun! Enolna oge teuing sabaraha siki. Pokona mah loba pisan, mun dibeulikeun kurupuk teh jigana mah bisa dipake nutupan gunung!

Kacindekanana? Jelema nu utang itung biaya renovasi Gedong DPR teh teu cageur, teu make logika, jeung jigana na jero dadana geus euweuh hatean. Gedong nu ayeuna dipake oge sabenerna mah alus keneh jeung masih "layak-pakai", kitu cek sawatara ahli. Malah ceuk Mang Endang tukang cilok mah, gedong nu ayeuna teh masih mewah kabina-bina, sabab sok dibandingkeun jeung imah manehna nu mirip kandang embe. Disebutna ge karaton ku Mang Endang mah. Tah ceuk Mang Endang keneh, anggota dewan nu di laluhur teh garelo cenah, alias burung, alias teu gableg cedo. Uyuh ku dua merjoangkeun ra'yat, ieu mah kalah hayoh ngamonyah-monyah duit ra'yat.

Imah 'wakil' ra'yat....
Basa diseleksek, ku naon cengteh pangna Mang Endang siga nu ambekeun pisan, manehna nembalan, "Har ari Encep, pan Amang teh geus ngawakilkeun ka maranehna sangkan ra'yat leutik samodel Amang teh diperjoangkeun ku maranehanana, ditingkatkeun kahirupanana, kama'muranana, kapinteranana. Lain ieu mah kalah hayoh duit ra'yat dimonyah-monyah bari jeung dilalebokan ku maranehanana, duka sawareh duka lolobana. Keuheul Amang mah, napsu lah, hayang nyabok tah ka nu karitu teh!"

Mang Endang ngabamblam bari kekerot, leungeunna meureup-meureup bae. Kuring unggut-unggutan, kayungyun ku pamanggih manehna. Keur pahuleng-huleng kitu, ujug-ujug pok mang Endang nanya, "Ke, ke, ke... na ari Encep katingalna ku Amang teh siga tenang-tenang bae. Na Encep teu ngaraos keuheul?"

Kuring nyerengeh, pok nembalan, "Ah henteu Mang, da abdi mah teu rumaos ngawakilkeun ka maranehna ieuh. Pan tos lami oge abdi mah tara ngiring nyoblos lamun PEMILU teh!"

Mang Endang colohok, kuring ngaleos bari ngahariringkeun pupuh, teuing Pangkur teuing Durma.

Copyright © 2011 - Tata Danamihardja.

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.
Aos seratan sagemblengna...


14 Maret 2011

Radio Basa Sunda

Radio basa Sunda nu dimaksud teh nyaeta radio anu basa panganteurna malulu ku basa Sunda. Ari eusina mah rupa-rupa, aya lagu indonesia, aya lagu barat, malah lagu wetan oge teu jadi masalah. Tos aya? Nyeta teu acan :)

Eta mah ngalamun. Kabeneran ngalamun teh kadang-kadang sok dianggap aneh ku batur. Dianggap mahiwal. Padahal naon salahna? Keun we da ngalamun ieuh, moal matak bohak. Pan ayeuna mah ngalamun nu mahiwal teh sok diparake dina elmu manajemen. Disebutna 'think out of the box'. Maksudna? Nya ngalamun atawa mikir mahiwal tea, kaluar tina kabiasaan anu ilahar.

Geus loba conto, ide anu baheula dianggap mahiwal, kiwari kabuktian jadi kanyataan anu teu dianggap aneh teu sing. Kapal udara upamana. Pan baheula mah dianggap lahuta sabab jelema mah ceuk palikir jalma nu 'cageur' moal bisa ngapung sabab teu boga jangjang. Tapi tetela ku jalma mahiwal mah eta teh dipikiran, nepi ka ahirna jadi kanyataan, najan carana henteu nyieun jangjang terus ditapelkeun kana awak. Tapi nu penting, jelema bisa ngapung, make kapal udara.

Komo atuh ieu, pira oge radio anu basa panganteurna basa Sunda. Teu mahiwal teu sing. Sacara teori mah gampang malah, sabab nu make jeung nu ngarti kana basa Sunda masih keneh loba. Terus ku naon atuh pangna euweuh radio anu saperti kitu?

Tah di dieu mah masalahna lain mahiwal atawa aneh. Masalahna teh nyoko dina urusan kawani. Euweuh jelema loba duit nu daek ngamodalan ngadegna radio samodel kitu. Basana teh sieun rugi tea, sieun teu balik modal tea jeung sajabana. Padahal rek nyaho bakal rugi kumaha, da dicobaan oge acan. Kumeok memeh dipacok, kitu meureun pibasaeunana.

Padahal lamun dilenyepan, ieu teh bisa jadi selling point (niley jual) pikeun icikibung dina bisnis radio. Sok inget kana kasauran Pa Temmy Lesanpura almarhum, pakar radio, nu kungsi nyebatkeun yen dina bisnis radio mah kudu 'dare to be different' (wani minculak ti batur). Tong sieun mun dianggap beda, sabab eta teh justru bakal jadi paniten batur. Pada nempo. Mun geus pada nempo pan panasaran, hayang nyaho jero-jeroanana. Keur nu dagang mah pan kakara ditempoan oge geus kaasup 'satengah ngajual'. Digilekkeun saeutik ge, iklan mo burung murudul.

Komo deui mun nu boga modalna idealis mah, keyeng hayang nanjeurkeun sunda jeung kasundaan. Ngan nyaeta hese neangan jelema nu model kitu teh: loba duit, jeung gede katineungna ka Ki Sunda.

Kacipta lah, mun lamunan kuring teh bisa ngawujud. Gogoleran di kamar bari ngadengekeun radio. "Pamiarsa, mangga urang sami-sami kupingkeun galindengna The Beatles ti babakan Liverpool, anu baris ngagalindengkeun lagu Michelle, dilajengkeun kana lagu Blackbird anu dipundut ku Kang Tata ti Ciamis. Wilujeng ngadangukeun," cek penyiar radio Urang Sunda.

Rungah-ringeuh, da asa teu menta lagu. Leungeun gupuy-gapay neangan telepon, guluprak gelas ragrag katepak. Korejat, kuring hudang. Euh, can aya geuning radio nu jiga kitu mah. Sok atuh nu saleueur artos, aya kawani teu? Kuring mah rek ngadengekeun we ah....

Tata Danamihardja © 2011

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.
Aos seratan sagemblengna...


19 Februari 2011

Tamba Sare Sore-Sore

Mun pareng keur hese meureumkeun panon, sok bingung nya pilakueun. Sanajan kiwari hiburan teu hese neangan, tapi kadang-kadang mah bosen. Kitu-kitu keneh. Lalajo tipi, leuleumpangan neangan dahareun, ngobrol di pos ronda. Naon deui nya?

Tah, ngarah teu bosen, kumaha lamun maca? Ulah maca basa Indonesia jeung Inggris bae atuh, sakali-kalieun mah cobian geura maca bacaan basa Sunda. Bilih teu aya bacaeunana, nyanggakeun ebook Tamba Sare Sore-Sore, mangrupa kumpulan tulisan dina basa Sunda.


Sabenerna ebook ieu geus kungsi medal, tapi nu ieu mah edisi revisi. Eusina 30 tulisan, lumayan kanggo bekel bari nungguan jurig tunduh.

Kanggo ngundeurna, angkat bae ka dieu: http://www.facebook.com/sundablog

Wilujeng maca.
Aos seratan sagemblengna...


11 Januari 2011

ABI

Tata Danamihardja
 
11/01/2011
 
Naon ari abi teh? Surabi kitu? Ih, sanes.. Abi di dieu mah maksadna teh ngabasakeun diri sorangan. Kata ganti orang pertama, kitu cenah basa indonesiana mah. Abi teh podokna tina abdi, biasana dipake ku budak leutik anu can sawawa, kadang-kadang oge dipake ku budak nu kakara nincak rumaja. Nu matak keap abi dikelompokkeun kana basa budak, da nini-nini atawa aki-aki mah teu pantes make kecap abi.
 
Tapi bisi rek make mah pek bae ketang, ngan kadengena asa kurang pantes. Pikeun nu geus sawawa mah mending keneh make kecap abdi atawa kuring, gumantung kana situasina. Mun teu kitu, bisa oge ngabasakeun ku pancakaki: mun ngobrol jeung sahandapeun bisa nga-akang-keun upamana. Mun awewe nya ngabasakeun ceuceu atawa teteh.
 
Mun ngobrolna jeung saluhureun? Eta mah daek teu daek kudu make kecap abdi atawa kuring. Kumaha mun jeung sasama atawa anu saumur? Biasana lamun jeung babaturan deukeut mah sok make kecap urang. Ieu sabenerna basa kasar (dina konteks ngaganti kecap abdi). Tapi dina kalimah "hayu urang ngibing" mah upamana, teu kaasup kasar sabab kecap "urang" di dieu mah hartina "kita" mun dina basa Indonesia mah.
 
Lian ti ngagunakeun kecap abi, budak leutik oge kadang-kadang nikukur. Naon deui cenah nikukur teh? Nikukur teh maksudna jiga tikukur, nyebut ngaran sorangan pikeun kecap gaganti diri (dina kalimah langsung atawa obrolan). Contona: "Tata kamari ka ameng ka ditu da..," cek Tata bari heuay.
 
Najan kitu, dina prakprakanana mah aturan ieu teh mindeng dirempak. Naon hukumanana mun aturan ieu teu dipake? Ah teu aya. Dianggo mangga, teu dianggo sawios. Nu penting mah apal kumaha nu sakuduna. Nu penting mah masih keneh reueus (sanes bangga nya, bangga dina basa Sunda mah hartosna hese!) make basa Sunda. Nu penting mah masih keneh reueus jadi urang Sunda.
 
Tata Danamihardja © 2011
 
Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga. 
 
Aos seratan sagemblengna...


06 Januari 2011

SundaBlog Di Facebook

15:05 06/01/2011
 
ku: Tata Danamihardja
 
Saha nu nyangka, Facebook baris kawentar jiga kiwari. Mun teu salah, taun 2007 atawa 2008 kuring geus boga akun Facebook. Tapi harita mah tiiseun keneh, can loba nu make jiga ayeuna. Eta oge nyieun soteh panasaran we, teu kaop manggih nu anyar. Geus kitu mah lur we diantepkeun.
 
Ngan kadieunakeun, estu matak kaget. Facebook jadi sabiwir hiji. Ti kota nepi ka kampung, Facebook jadi bukur catur balarea. Ti mimiti budak nu kakara bisa maca nepi ka aki-aki jeung nini-nini nyaho naon ari Facebook. Dina teu nyahona oge, minimal pasti kungsi ngadenge.
 
Rame we tah si Facebook teh. Jadi sarana komunikasi alternatif salian ti telepon. Babaturan nu lawas teu tepung, guk gok panggih dina Facebook. Lebah dieuna mah Facebook geus jadi cukang lantaran geusan manjangkeun tur ngaraketkeun silaturahim jeung papada manusa. Lian ti eta, Facebook oge mindeng dijieun promotion tool atawa alat promosi pikeun nu boga bakat dagang. Malah kadang-kadang nepi ka lieur sirah ngabandungan nu nge-tag gambar promosi. Dalah dikumaha, resiko pipilueun ngagugulung Facebook.
 
Tangtu efek gorengna oge aya. Dina tipi mindeng kapireng budak atawa rumaja nu ngaleungit ti imah alatan Facebook. Diculik. Atawa nu pasea alatan salingkuh gara-gara Facebook. Atawa pagawe nu ngadak-ngadak henteu produktif alatan loba teuing chatting (ngawangkong) na Facebook. Eta mah ekses, lir ibarat peso nu fungsina gumantung ka nu makena: naha rek dipake ngeureutan bawang atawa dipake ngarampog. Asal ati-ati tur wijaksana dina ngagunakeunana, Facebook bisa jadi alat komunikasi nu gede mangpaatna.
 
Nya ku alesan eta pisan, ditambah popularitas Facebook anu sakitu rosana, asana teh teu salah lamun SundaBlog oge milu aub, pipilueun ngamangpaatkeun Facebook. Lebar temen lamun kasempetan gede pikeun ngawanohkeun basa Sunda dina awahan anu leuwih jembar henteu dimangpaatkeun. Meungpeung Facebook masih keneh kawentar (populer), meungpeung Facebook masih loba nu make, nya mending dimangpaatkeun sakumaha mistina.
 
Ka sugri anu hoyong ngarojong SundaBlog di Facebook, diantos di dieu. Sugan ku cara kieu, basa Sunda bisa leuwih nanjeur makalangan. Sugan, eta oge.
 
Copyright © 2011 - Tata Danamihardja
 
Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.
 
 
Aos seratan sagemblengna...


19 Desember 2010

Capcay Bah Kamad

ku: Tata Danamihardja
 
9:08 19/12/2010
 
Hasrat Kang Maman kana barangdahar alahbatan danawa kalaparan. Ngan, najan hasratna kana dahar alahbatan danawa atawa raksasa, pangawakanana mah kawas gantar tas tapa salapan abad. Kawasna mah kadaharan tara nyangsang kana awak, ngan sakadar nganjang.
 
Kangaranan jalma kalaparan mah, tara aya basa ngaragangan. Sagala kadaharan hayang kaasaan. Parasmanan ngacak ka mana-mana. Ngahanca alas tara asa-asa, sabab hayang kaasaan sadaya. Martabak, capcay, bala-bala, ayam bakar, malah mah asana kadang-kadang ngadahar calana Bah Kamad sagala. Naha? Pan aya sasakalana.
 
Basa Kang Maman ngasaan capcay, karasana asa rada karadak sarta nyangsang na alat barangdaharna. Kang Maman calawak sabab rasana pahang. Panasaran, kang maman nanya ka Bah Kamad, "Bah, naha nya capcay rasana pahang?"
 
Bah Kamad kalah ngagakgak.
 
"Jawab Bah, kalah ngagakgak. Sayah panasaran..." Kang Maman maksa.
 
"Jang, wayahna nya, capcay karasana rada pahang. Pan basa masak capcay bahanna can aya sadaya, kakara aya saparapat. Sabab hayang gancang-gancang asak, nya kapaksa Abah ngalaan calana jang nambahanana. Matak wayahna rasana rada pahang, sabab calana Abah mah can ngasaan nyampay na gantar," jawab Bah Kamad rada asa-asa.
 
Mastaka Kang Maman asa ngadadak ngalayang, asa ngadadak hampang. Kahayangna mah ngalabrak Bah Kamad, ngan hanjakal awak Kang Maman nahnay taya tangan pangawasa. Kang Maman kalahka nyangsaya, bahamna calawak. Manahna ngarasa hanjakal ngadahar capcay calana. Calana Bah Kamad. Bangkawarah!
 
Cag ah.
 
Copyright © 2010 - Tata Danamihardja
 
Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.
 
 
Aos seratan sagemblengna...


05 November 2010

NGAMUMULE BASA SUNDA

ku: Tata Danamihardja
 
Ajeg-ajeg (kade sanes ajep-ajep :) kasundaan teh diantarana baris katingali dina soal basa. Pan asa aneh lamun urang Sunda tapi teu bisa make basa Sunda. Piraku ari urang Jawa make basa Jawa, urang Batak make basa Batak, ari urang Sunda teu make basa Sunda?
 
Nu jadi masalah, kumaha carana sangkan basa Sunda henteu tumpur? Najan patalekan ieu karasana asa bombastis, tapi lamun nempo gejalana saperti nu karandapan ku urang ayeuna, asana teh lain hal anu pamohalan upama ka hareupna basa Sunda baris tumpur. Mangga bae emutan, kiwari loba urang Sunda meleg-meleg anu teu ngajarkeun nyarita ku basa Sunda ka anak-anakna.
 
Padahal ngajarkeun nyarita ku basa Sunda ka anak-anak urang teh mangrupa pondasi pikeun negeskeun identitas yen urang teh urang Sunda saestu. Komo lamun nilik kana pangajaran basa Sunda di sakola anu waktuna mingkin samporet. Boro-boro bisa diandelkeun pikeun ngadadasaran kana pangaweruh budak ngeunaan basa Sunda, dalah guruna oge kadang-kadang lain ti jurusan basa Sunda.
 
Lian ti eta, lingkungan oge mindeng teu ngadukung kana tumuwuhna basa Sunda, hususna di kota-kota gede anu padumukna multi-etnis. Anu matak, cilaka pisan lamun anak-anak urang teu dibiasakeun diajak nyarita di imah make basa Sunda. Atuda iraha dipakena basa Sunda teh mun lain di imah, sabab di luar imah mah enya ge dipake tapi geus pabaliut jeung direumbeuy ku basa Indonesia.
 
Ku cara kitu, diharepkeun bakal aya generasi penerus anu baris nuluykeun eksistensi basa Sunda di tatar parahiangan. Pun alo, umur 2 taun, dibiasakeun nyarita make basa Sunda ku indung bapana. Mun keur arulin jeung baturna ge manehna mah ongkoh-ongkoh we galecok make basa Sunda. Mun baturna molohok teu ngarti, kakara manehna narjamahkeun make basa Indonesia. Geus baturna ngartieun mah, der deui we ngocoblak make basa Sunda.
 
Di dieu ku urang katingali, yen diajar make basa Indonesia mah leuwih gampang, sabab di luareun imah ge balatak nu nyarita make basa Indonesia. Lamun dadasarna geus kuat, urang moal hariwang boga budak palahak-polohok teu bisa basa Sunda. Sabalikna mun di imah diajak nyarita basa Indonesia, di luar imah oge nya kitu keneh, rek iraha bisana atuh budak teh make jeung ngarti kana basa Sunda?
 
Mun urang ngaku keneh urang Sunda, sing era atuh ku seler sejen nu bubuara di tatar Pasundan. Si Togar urang Batak, si Ayu urang Kebumen, atawa si Freddy urang Manado geuning bisa capetang make basa Sunda ari keyeng mah diajarna? Maenya ari anak urang, pituin urang Sunda, kalah ngabigeu lamun diajak nyarita basa Sunda?
 
Conto sejenna, tuh The Beatles anu meleg-meleg urang Liverpool oge geuning bisaeun nyanyi-nyanyi wae mah make basa Sunda. Teu percanten? Mangga anjangan bae Sunda Bitel di http://www.facebook.com/pages/Sunda-Bitel/135285173190525.
 
Hayu ah, urang babarengan ngamumule basa Sunda.
 
Tata Danamihardja © 2010
 
Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.

 
Aos seratan sagemblengna...


21 September 2010

JALAN-JALAN

Mun karesel euweuh pigaweeun, ngeunahna naon nya? Pasti jawabanana rupa-rupa. Dahar, lalajo, nongkrong di warung, atawa jalan-jalan. Kari milih, disaluyukeun jeung eusi pesak. Dina terminologi urang kampung samodel kuring mah, jalan-jalan pasti jadi pilihan utama. Naon sababna? Teu kudu ngaluarkeun duit, sabab jalan-jalan versi kuring mah estuning saukur leuleumpangan. Pira ge leumpang, tinggal ngalengkahkeun suku, naon hesena? Matak sehat malah, sabab aya unsur olahragana, jaba teu kudu ngaluarkeun duit.

Tapi tetela, kecap jalan-jalan teh bisa jadi mahal jeung piomongeun. Teu percanten? Mangga bandungan anggota DPR anu ngadon jalan-jalan ka luar negri dina usum sakieu samporetna. Puguh we piomongeun, sabab jalan-jalanna oge lain ngan saukur leuleumpangan model kuring. Jalan-jalan nu ieu mah biayana oge milyaran. Eta we cenah mun diitung-itung, tiap anggota nu jalan-jalan teh biayana kurang leuwih 25 juta sapoe!
Jalan-jalan dina harti sajalantrahna...

Mahal-mahal teuing? Enya atuh, pan jalan-jalanna oge ka luar negri, lain ka Ciendog :) Na rek naon atuh make jeung los-los ka luar negri sagala? Pan cenah dina raraga comparative study alias studi banding soal kepanduan alias pramuka. Tah, hasil studi banding teh rek dipake nyusun sistem kepanduan di Indonesia. Cenah eta oge. Teuing bener henteuna mah.

Masalahna, naha soal pramuka teh kacida pentingna? Pan dina teori eksekusi program, biasana aya nu disebut skala prioritas. Heulakeun pasualan nu penting heula, kakara pasualan sejen nu kadar kapentinganana leuwih handap. Conto gampangna mah kieu: mun urang boga tatangga nu gering parna jeung nu teu boga jang meuli udud, meureun nu pangheulana ditulungan teh nya nu gering parna. Keun nu hayang udud mah tunda heula, sabab tara aya jalma nu maot gara-gara teu udud!

Lamun urang nengetan pasualan-pasualan di nagara urang, asana masih loba keneh masalah nu leuwih penting (urgent, ceuk dina tipi tea mah) tibatan pramuka. Lain hartina pramuka teu penting, tapi pan aya skala prioritas tea. Mending heulakeun ngurus soal gas 3 kilo nu tingbeledug, soal pengangguran, soal jelema-jelema nu kalaparan jeung sajabana. Mun balik deui kana conto di luhur, pramuka mah saheulaanan urang anggap bae jelema nu hayang udud. Hartina, saheulaanan mah pan sistem kepanduan geus jalan. Mending uruskeun heula soal jelema nu teu boga gawe, nu kalaparan jst.

Ongkoh pan duit nu dipake jalan-jalan.. eh, studi banding teh pan duit ra'yat. Jadi mending ubaran heula rayat nu keur gering parna teh sina nepi ka cageur. Mun geus cageur, kakara meureun bisa pramuka, sabab jelema gering mah bororaah hayang pramuka, da nempo nu ngamonyah-monyah duit jang studi banding pramuka ge kalahka hayang.. nampiling!

Hayu ah, urang jalan-jalan "enyaan"...
Aos seratan sagemblengna...


28 Agustus 2010

MOLONGO

foto: agusarnold.wordpress.com
Bongbong borokokok. Omon, cowok borohol sok ngomong jorok. Komo kolot Omon bocokok polontong. Tong boro ngomong jorok, Om Toto - kolot Omon - sok ngojok-ngojok nyokcrok odol.

"Tong boloho, Omon!" Om Toto moyok. "Conto kolot, sok cokcrok odol, tong sok nyonyorong tolombong. Komo ngokos bolokotono. Pok-pok ngomong jorok, sok ponyo lolodok."

Omon nyonto kolot ngomong jorok. Omon ponyo lolodok, los molor, Omon ngorok. Torojol Dodo koboy gondrong nyonyorong botol kosong.

Om Toto nyorongot. "Dodo, tong nyonyorong botol sok bodo!"

Dodo ongkoh-ongkoh. Rorompok korong Dodo godroh. Dodo hoyong ngolomoh comro.

"Dodo!" kolot Omon nyorongot.

"Tong molotot Om," omong Dodo ngosom. "Komo noong Kokom Donto, sok nyorodcod."

"Tong sok moyok kolot, koplok!" Om Toto molotot hoyong ngokos Dodo. Dodo dongko, los kokocok kokod, Om Toto ngomong morot. Bongbong bocokok polontong.

Dodo nyorodcod noong kolot Omon morongos. Torolong Dodo lolos nobros boboko.

Omon jongjon molor. Om Toto ngomong poporongos moyok Dodo.

Bongbong borokokok.
Aos seratan sagemblengna...


22 Mei 2010

Kang Jaja Lawan Bayawak (terasna Ngarah Calawak)

Ngaran-ngaran jalma, aya kalana nandangan naas. Tara salawasna jaya, tara salawasna gagah. Kadang-kadang balatak harta, kadang-kadang ngalaman katalangsara atawa namprak taya tangan pangawasa. Namprak, sanajan ngan sakadar hayang bala-bala atawa kadaharan basajan pantar jajanan pasar.

Saprak ngalaman nyangsaya na tangkal kalapa Mang Karta panyawah Babah Can, Kang Jaja rada samar kahayang. Sawatara mangsa Kang Jaja ngaprak ka pasawahan ngalaan karaca atawa hahayaman, malah kalan-kalan ngala anak bayawak sagala. Bayawak mah ayana na wahangan, najan kadang-kadang hanjat ka darat. Ngan sanajan sabaraha hayangna, Kang Jaja mah narah ngala atawa ngadahar kalapa. Basana waas, matak ngarakacak manah ana ras kana pangalaman basa nyaah ka Anah anak Mang Karta. Dahar bayawak? Wah, can ngalaman asana mah. Bayawak mah kasap sarta matak barangasan. Matak kang Jaja mah tara ngadahar, sabab pan bayawak mah jang bahan tas atawa calana Tarsan.
Dahar kalapa atawa bayawak mah narah, ngan kana bala-bala ngagalaksak. Saban Ahad atawa Salasa Kang Jaja ngahaja ngasakan bala-bala aya kana saparapat ayakanana. Basana jang tamba ngagaranggam, padahal mah Kang Jaja salawasna ngarasa lapar samangsa-mangsa padaharanana can kararaban bala-bala.

Ngan basa Salasa tanggal dalapanlas Sawal mah kang Jaja nandangan naas. Padaharanana karasa panas asa tas ngadahar arak. Kang Jaja ngacaprak nahan rasa panas na padaharan. Rarasaanana asa hayang ngawakwak ka sasaha, manahna barangasan, malah kadang-kadang mah manghap asa hayang ngadahar cakcak atawa ngagadabah kadal sagala. Jaba mastakana karasana asa ngalayang kawas tas ngaganja. Padahal Kang Jaja mah pan tara ngaganja sabab apal agama ngalarang ngaganja. "Pan haram Pa," jawab Kang Jaja basa Pa Anang tatanggana nanya naha kang Jaja tara ngaganja.

Sabab ngarasa taak, Kang Jaja tatamba ka Bah Kamad, jawara galak asal Karawang. Kang Jaja balaka hayang damang panyawatna, sabab karasana matak nahnay saawak-awak. Bah Kamad ngarampa padaharan Kang Jaja aya kana saparapat jamna. Barang cacap saparapat jam, raray Bah Kamad katara rada asak lantaran ngarasa hamham kana panyawat Kang Jaja.

"Jang Jaja jam sabaraha sarapan?" Bah Kamad nanya.

"Jam dalapan Bah. Naha nanya sarapan?" Kang Jaja panasaran.

"Sarapan bayawak?" Bah Kamad katara hamham.

Kang Jaja kalah ngagakgak, "Ha..ha..ha.. Abah mah ngacaprak ah! Sarapan bala-bala Bah, bayawak mah pan jang bahan tas atawa calana Tarsan."

Bah Kamad katara nahan napas. Na matana kawas aya kapanasaran.

"Nyaan Jang Jaja ngan ngadahar bala-bala?"

"Nyaan Bah, saparapat ayakan malah," jawab Kang Jaja.

Bah Kamad ngawas-ngawas kana padaharan Kang Jaja.

"Masalahna," Bah Kamad kawas rada asa-asa. "Na padaharan Jang Jaja aya bayawak, malah anakan aya kana dalapanna..."

Blar! Awak kang Jaja asa katabrak kapal. Padaharanana karasa tambah panas. Bayawak karasa ngacak-ngacak padaharanana. Jaba anak-anak bayawak karasana asa nyasar kana palangkakan. Naha aya bayawak na padaharanana? Ka mana jalan? Da rarasaan mah tara tambarakan ngadahar bayawak sagala. Kang Jaja ngan sakadar nanya na manah, sabab awakna nahnay, sagala karasa, jaba panyawat asmana ngadak-ngadak anpal. Kang Jaja namprak, taya tangan pangawasa. Kang Jaja pasrah.
Aos seratan sagemblengna...


01 Februari 2010

WEUREU PEUTEUY

Ceuceu jeung Neuneu keur reureuh deukeut beus beureum. Beuheung Neuneu euleugeug neuteup peuteuy meuhpeuy jeung leubeut deukeut kleub keurseus teuleum.

"Euleuh-euleuh, deungeun teuteureuy Ceu," ceuk Neuneu teu euleum-euleum. Ceuceu ceuleumeut nyeueung peuteuy leubeut jeung beuneur deukeut beungkeut seureuh.

"Heueuh, Neu. Eunceup yeuh, meuleum peuteuy jeung beunteur keur nyeubeuhkeun beuteung. Ceuceu geus leuleus neureuy beunceuh geuneuk jeung keuyeup reuneuh teu eureun-eureun." Ceuceu meureudeuy.
Neuneu nyeuleukeuteuk, "Heu..heu..heu.. Ceuceu, ceuceu.. Neureuy beunceuh jeung keuyeup reuneuh? Geuleuh Ceu, jeung teu seubeuh. Leuheung peuyeum, teu geuleuh jeung nyeubeuhkeun beuteung."

"Neuneu!" Ceuceu ngeuleuweuh. Leungeun Ceuceu ngeukeuweuk beubeur Neuneu, peureup Ceuceu deukeut beungeut Neuneu. Beungeut Ceuceu euceuy.

"Beuteung beuteung Ceuceu, beunceuh jeung keuyeup leueuteun Ceuceu. Teu Neu, Ceuceu teu geuleuh," Ceuceu nyeuneu.

"Heureuy Ceu.." ceuk Neuneu keueung neuleu Ceuceu neugtreug. "Ceuceu eudeuk beuleum peuteuy?"

"Peuteuy? Eudeuk Neu. Meungpeung peuteuy keur meuweuh jeung beuneur. Neureuy beuleum peuteuy jeung leupeut, leuh eunceup," Ceuceu meureudeuy. Beungeut Ceuceu geus teu euceuy.

"Ceuceu teu ceuceub nyeueung Neuneu?" ceuk Neuneu keukeuh keueung.

"Teu Neu, Ceuceu geus teu ceuceub." Ceuceu neuteup Neuneu seukeut. Neuneu reueus Ceuceu geus teu peupeuleukeuk.

Ceuceu jeung Neuneu ngeureuyeuh neureuy beuleum peuteuy teu eureun-eureun. "Teureuy Neu, meungpeung seueur. Peupeujeuh," ceuk Ceuceu geugeut.

Neuneu nyeuleukeuteuk. Ceuceu nyeukeukeuk. Leuh, Neuneu jeung Ceuceu weureu peuteuy euy!
Aos seratan sagemblengna...