SundaBlog

Jokowi Versus Bibit

2012-01-07T00:13:00.004+07:00

Ngaran Jokowi deui-deui jadi sorotan media. Mun biasana pejabat disorot alatan kasus korupsi, manehna mah estu beda. Jokowi jadi bukur catur alatan ngaresmikeun mobil Esemka buatan barudak SMKN 2 Solo, SMKN 5 Solo, jeung SMK Warga Solo jadi kendaraan resmi walikota Solo. Loba nu muji ketak simpatik ieu, tapi loba oge nu sinis. Di detik.com, Walikota Semarang nuduh Jokowi narsis (hayang kaatangar). Malah Gupernur Jawa Tengah Bibit minangka atasan Jokowi entang-entangan nyebut Jokowi 'cari muka' (hayang kapake).

Jokowi memang lain kakara sakali dianggap kontroversial dina konotasi positif. Gaya kapamingpinan lalaki ngora anu handap asor ieu teh memang nenggang tinu sejen. Basa ditawaran sangkan ngaganti mobil dines nu umurna geus leuwih ti sapuluh taun, Jokowi nampik sapajodogan. Alesanana, mobilna masih keneh bisa dipake jeung tara mogok. Mun presiden kungsi 'curhat' gajihna teu naek-naek, Jokowi mah sabalikna. Gajihna ti barang dijenengkeun jadi walikota nepi ka ayeuna teu pernah dicokot.

Lain eta wungkul. Jokowi nolak pangwangunan mall di Solo. Manehna leuwih mentingkeun ngabebenah pasar tradisional anu geus aya. Alesanana, pikeun nangtayungan tur ngamajukeun padagang leutik. Nya ieu pisan cukang lantaranana pabentar paham Jokowi jeung Bibit salaku atasanana. Jokowi teu unggut kalinduan, mall teu jadi diwangun, sanajan ti harita Gupernur Jawa Tengah jadi malik ceuceub. Pikeun manehna, karaharjaan wargana leuwih penting tibatan pamuji ti atasanana.

foto: wesben.com

Dina kondisi langkana pamingpin anu bener-bener pro-ra'yat, Jokowi lir ibarat cinyusu atawa oase di tengah-tengah sagara keusik. Ketak tur kawanina jadi pamujian balarea. Lain ngan ukur warga kota Solo, tapi oge warga kota-kota sejen di sakuliah Indonesia ngarasa kayungyun ku gaya kapamingpinanana.

Ngan nyakitu, ngaran-ngaran migawe kahadean mah sok loba barebedanana. Upama ra'yat leutik loba anu muji ketakna, di lingkungan birokrasi mah sabalikna. Loba anu kalahka ngewa jeung ceuceub sabab ngarasa kaluhuran atawa eleh pamor. Performa lalaki nu ngaran aslina Ir. Joko Widodo dina mancen tugas salaku walikota Solo lain-lainna diconto, tapi kalahka jadi panyirikan.

Mudah-mudahan Jokowi ulah kapangaruhan ku paripolah jalma-jalma anu sirik ka manehna, angger basajan tur handap asor, sarta tukuh tur tigin dina dadasar kajujuran enggoning mancen tugan salaku pamingpin anu bener-bener merjoangkeun kapentingan balarea. Indonesia kacida butuhna ku pamingpin picontoeun saperti kieu.

Keep on fighting, Jokowi!

SundaBlog

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyerat ngaran nu nulis sareng live link (tumbu anu tiasa di-klik) ka SundaBlog. Mugi janten perhatosan.

Carita Silat Sunda

2012-01-02T03:35:00.003+07:00

Carita silat Sunda? Aya kitu? Aya pisan, malah kungsi jadi primadona di taman bacaan nu sumebar di sakuliah Tatar Sunda. Mangga taroskeun ka urang Sunda nu resep maca, anu geus sawawa dina taun 1970-an, pasti apaleun kana buku-buku silat Sunda. Duka naon tah ngaran resmina genre bacaan Sunda samodel kieu teh. Ngan nu jelas eusina teu jauh tina pakem buku-buku silat sejenna anu ayeuna aya keneh. Bedana teh basa nu dipakena basa Sunda.

Buku-buku silat Sunda mangrupa bagian tina sumebarna bacaan Sunda nu tumuwuh subur dina dekade 60-an jeung 70-an. Lian ti silat Sunda, aya oge anu sok disebut roman Sunda. Sawareh mah malah nyebutna teh roman picisan, sabab dianggap euweuh niley sastrana. Ieu mah biasana leuwih loba nyaritakeun kahirupan sapopoe dina setting Sunda, dibungbuan ku 'romance' minangka pangirut sangkan loba nu maca (jigana mah).

Gambar jilid buku karangan Ki Masram

Sanajan teu ngalaman puncak kajayaan buku-buku Sunda samodel kieu, tapi untung kuring masih kabagean keneh 'buntutna'. Waktu kuring di SD, masih aya sababaraha buku Sunda sesa taman bacaan pun bapa. Serial Gumilar, Si Ruyung Kawung, Si Buntung Jago Tutugan, Waliwis Bodas, jeung sababaraha judul sejenna karangan S. Sukandar jadi bacaan favorit kuring. Lian ti S. Sukandar, aya deui sababaraha pangarang sejenna nu masih keneh inget, diantarana Wahyu Adam, K. Sukarna, Ki Masram, jeung Entang Sumarna.

Hanjakalna buku-buku samodel kieu teh euweuh pisan dokumentasina, komo deui nepi ka diasupkeun kana buku-buku pangajaran basa Sunda mah. Mungkin bae ieu teh ku sabab dianggap euweuh niley sastrana tea. Padahal sanajan kumaha bae oge, buku-buku Sunda samodel kieu teh kungsi gede jasana dina nyebarkeun tur ngamumule basa Sunda. Buktina pan harita mah kaasup bacaan populer tur pada mikaresep. Ieu teh minangka salah sahiji ciri yen basa Sunda masih dipikawanoh tur dipareke ku urang Sunda dina kahirupan sapopoe.

Dina padungdengan para inohong Sunda, asana buku-buku Sunda saperti kieu mah tara disabit-sabit. Duka tah, naha di jurusan sastra Sunda pangarang-pangarang Sunda saperti S. Sukandar spk sok diwanohkeun atawa tara. Lamun tara teh tetela kacida teuing, sabab ku paniten kuring mah katapisan ngagunakeun basa Sunda aranjeunna teh kadang-kadang leuwih alus tibatan para pangarang entragan kiwari anu majar 'moyan'. Jeung apan sanajan kumaha bae oge, buku-buku Sunda samodel kieu teh mangrupa bagian tina 'perjalanan' basa Sunda tinulis anu sawadina ulah dipopohokeun.

Pabaru

2012-01-01T16:37:00.001+07:00

Pabaru atawa taun anyar, dina danget ieu identik jeung taun anyar Masehi. Padahal saestuna pananggalan teh rupa-rupa: aya pananggalan Sunda, pananggalan Hijriyah, pananggalan Jawa, Bali jeung sajabana. Ku sabab itung-itunganana beda-beda, tangtu pabaruna oge moal sarua.

Tukang tarompet. (foto.detik.com)

Ku naon ari pabaru Masehi mah mani sok rame sedengkeun pabaru sejenna mah asa tara kadenge geunjleung? Atawa dina ayana oge raramean, naha henteu jiga pabaru Masehi? Pikeun maluruh jawaban tina ieu patalekan, hayu urang tengetan sababaraha fakta anu aya di sabudeureun urang.

Pananggalan Masehi dipake sacara resmi dina urusan formal jeung pamarentahan. Dokumen-dokumen resmi upamana, makena pananggalan Masehi. Barang gubrag ka dunya, akte kelahiran dijieun make pananggalan Masehi. Surat-surat bisnis nyakitu keneh. Ku sabab dipake dina sagala widang, nepi ka pabaru Masehi oge geus jadi lahan bisnis raksasa anu ngahasilkeun duit kacida reana.
Kurang sosialisasi dina ngawanohkeun pananggalan sejenna. Pananggalan Hijriyah wae, anu pantesna mah dipake ku mayoritas muslim di Indonesia, dina kanyataanana mah teu kitu. Ieu oge teu leupas tina program sekularisasi anu dijalankeun sakitu lilana ku pamarentahan di Indonesia: misahkeun aturan agama tina urusan dunya.
Diaku atawa henteu, urang kaasup bangsa anu resep tuturut munding. Hal-hal anu datangna ti luar, sok dianggap leuwih hebat tur leuwih linuhung. Mestakeun pabaru Masehi, Haloween, Valentine, minangka sababaraha conto kumaha resepna bangsa urang kana tuturuti bari jeung teu nyaho di ata-utu. Nu penting eksis, sanajan patukang tonggong jeung ajaran agama atawa budaya urang.

Tangtu masih keneh loba hal anu nyababkeun pabaru Masehi leuwih populer tibatan pabaru sejenna. Intina mah sakadar ngingetan yen aya keneh nu leuwih penting tibatan mestakeun pabaru. Kontemplasi alias ngaji diri, asana leuwih munel tur mangpaat pikeun ngomean sagala kakurangan anu geus dilampahkeun dina waktu anu geus kaliwat.

Naon atuh nu rek dipestakeun? Sabab ganti taun saestuna leuwih mangrupa isyarat atawa totonden yen umur urang teh beuki ngurangan, kasempetan pikeun nyieun amal kahadean beuki samporet. Sawadina ieu teh jadi pamecut pikeun leuwih soson-soson ngaronjatkeun ajen diri, etos gawe jeung amal soleh, tibatan curak-curak mestakeun hiji hal anu urang oge mindeng teu ngarti kumaha jujutan anu sabenerna.

Slideshow Buku Jeung Majalah

2011-12-26T08:26:00.001+07:00

Nitenan jilid buku atawa majalah bisa jadi alat pikeun nyawang atawa nyoreang alam ka tukang. Tina gaya, setting huruf, keretas, gambar-gambar anu dipintonkeun bakal aya gambaran pikeun ngira-ngira waktu dipedalkeunana eta majalah atawa buku.

Ngan gambar-gambar jilid jeung majalah nu dipintonkeun di dieu memang geus teu asli, dina harti geus dielas-elis tur direkayasa make software. Tapi desain utamana mah ngahaja henteu diuprak-oprek, sangkan karasa nuansa aslina. Sababaraha diantarana aya oge anu malulu imajinatif sabab memang bukuna henteu kungsi medal, saperti jilid 22 Dongeng jeung Sasakala, upamana.

Ah, ngaranna ge heuheureuyan, mun aya nu teu sapagodos wayahna ulah janten emutan :) Nyanggakeun...

Tampilkan semua

Ambil milik Anda

Wilujeng Angkat Kang Aom

2011-12-23T16:08:00.003+07:00

Dunya seni Tatar Pasundan deui-deui kaleungitan putra pinilih. Asa anyar keneh Kang Ibing ninggalkeun urang sadaya, ayeuna geletuk deui Aom

Aom Kusman Kartanagara

Kusman, seniman anu sarua icikibung dina dunya lawak, mulih ka jati mulang ka asal, pukul 4.30 tadi subuh.

Aom Kusman Kartanagara, kalahiran Sukabumi 24 Juni 1946, kaasup salah sahiji pelawak senior Indonesia. Lian ti ngabodor jeung De Kabayan, Aom Kusman oge kungsi jadi host acara TV populer Kuis Siapa Dia di TVRI.

Wilujeng angkat Kang Aom, muga-muga dipaparin jalan anu ngabulungbung dina enggoning ngadeuheus ka Mantenna di alam kalanggengan. Inna lillahi wa inna ilaihi roji'un.

Indung

2011-12-22T03:42:00.002+07:00

Hari Ibu. Kitu disebutna unggal nincak tanggal 22 Desember. Poe pangeling-ngeling pikeun para indung di Indonesia. Tujuanana tangtu pikeun ngahormat indung, kaum wanita dina harti anu jembar.

Hari Ibu ngan saukur momentum formal, sabab enas-enasna mah ngamulyakeun indung lain ngan ukur dina Hari Ibu. Unggal renghapna napas, ketegna jajantung, obahna awak, sawadina dipake upaya pikeun ngamulyakeun indung. Ku naon pangna kudu kitu?

Asana teu kudu dibahas deui kunaon pangna kudu kitu. Mangga urang sami-sami emutan bae kumaha nyaahna nu jadi indung ka urang. Ti mimiti ngakandung ngakandung salapan bulan lilana, nepi ka ayeuna geus nincak dewasa kanyaah indung teu robah-robah. Najan sakumaha baongna nu jadi anak, indung mah angger nyaah. Tong boro saukur kitu, dalah nandonkeun nyawa waktu ngalahirkeun urang oge apan dilakonan kalawan iklas. Sato wae anu dipikanyaah ku urang, pan sok katempo malik nyaah. Komo deui urang mah da manusa. Piraku deui rek tega mulangkeun cisusu indung ku lampah anu matak nganyerikeun manahna.

foto: abrus.blogdetik.com

Ngamulyakeun indung lain ngan ukur mukpruk ku harta banda, sabab mun kitu carana, karunya teuing nu teu boga harta. Hormat tilawat kanu jadi kolot, eta oge geus nembongkeun niat ngamulyakeun tur mikanyaah. Peupeuriheun mulang tarima mah da moal nepi, moal kabadanan. Kanyaah jeung jasa indung moal bisa ditukeuran sanajan ku naon bae. Atuh ulah-ulah nganyerikeun manahna.

Anu leuwih alus mah tangtu nya hormat nya nyukupan ku dunya barana. Tapi lamun can mampuh, nya sakadugana bae, sabab ku kakara niat oge pan ari kahadean mah geus dicatet ku malaikat. Jeung sakali deui kade poho, hormat, nyaah, deudeuh kanu jadi indung teh lain ngan ukur dina Hari Ibu wungkul, sabab indung oge nyaahna ka urang teh teu kawatesanan ku waktu.

Nu baroga keneh indung, prak ti ayeuna keneh rek mikanyaah indung mah, tong diengke-engke, bisi hanjakal. Aya rejeki sautak-saeutik, tong poho kanu jadi kolot. Lain sual gede leutikna mere ka kolot mah, tapi sual niat jeung kaiklasanana. Muga-muga urang sadaya kaasup jalma-jalma anu mulya tur ngamulyakeun indung. Meungpeung indung jumeneng keneh, meungpeung anjeunna tiasa keneh ngadu'akeun urang, sangkan hirup waluya tur barokah.

* Tilam kadeudeuh keur Indung, pun biang nu dumuk di kalanggengan.

NOREK

2011-12-12T14:41:00.003+07:00

Norek beda jeung torek, sanajan asal kecapna memang tina torek. Lamun torek hartina teu bisa ngadenge alatan panyakit, norek mah teu kitu. Norek hartina embung ngadenge atawa api-api torek sabab saenyana mah teu torek teu sing. Lamun torek sifatna pasif sabab lain kahayang manehna, sabalikna ari norek mah aktif sabab dilampahkeun kalawan sadar atawa ngahaja.

foto: Pos Kota

Kajadian mahasiswa (Sondang Hutagalung, mahasiswa semester pamungkas Fakultas Hukum UBK) anu ngaduruk karep di hareupeun istana Presiden sawatara waktu ka tukang estu matak geunjleung. Moal samata-mata manehna tega nelasan awak sorangan lamun euweuh sabab musababna. Jeung tangtu moal milih tempat di hareupeun istana lamun euweuh alesanana. Sanajan euweuh nu ngajelaskeun, jelema awam samodel kuring oge geus bisa neguh naon anu jadi kasang tukang tina insiden anu matak kukurayeun ieu teh.

Istana jeung Presiden minangka salah sahiji simbol institusi kakawasaan panggedena di ieu nagara lir ibarat ditampiling di hareupeun jalma loba, nya nyeri nya wirang (kuduna mah). Kajadian ieu teh minangka refleksi tina puncak kakuciwaan tur rasa frustrasi ra'yat leutik kana performance tilu pilar demokrasi anu dianggap teu mampuh ngama'murkeun warga nagarana. Lembaga eksekutif, judikatif jeung legislatif geus gagal nembongkeun gawe rancage dina enggoning ngokolakeun nagara nepi ka nimbulkeun kateuadilan.

Kumaha tanggapan ti para pangagung nagara? Nepi ka danget ieu sakanyaho kuring kakara nepi kana 'ucapan belasungkawa', 'turut prihatin', sarta kalimah-kalimah normatif sejenna. Saolah-olah kaleungitan nyawa salah saurang warga teh lain masalah gede. Respons maranehna kakara nepi kana level tamba bau sungut alias lips service. Padahal idealna mah hal ieu teh kudu dijieun panggeuing tur dijieun panginditan pikeun introspeksi bari jeung prakna bebenah kalawan daria.

Jadi inget kana dongeng politisi Jepang anu kabaud korupsi. Cenah duit anu dikorupsina teh mun dirupiakeun mah ukur welasan juta. Barang kanyahoan, manehna kacida ngarasa wirangna sabab dina budaya manehna mah ngagasab atawa maok duit (boh duit pribadi atawa duit nagara) dianggap aeb anu pohara sarta geus ngawiwirang kulawarga. Pikeun nebus kasalahan euweuh deui carana iwal ti harakiri (nelasan karep). Nya manehna bebeja ka indungna sakalian pamitan samemeh maehan karep. Kumaha ceuk indungna? "Jung kasep tong diengke-engke, tamaha hidep geus ngawiwirang ngaran kulawarga!"

Nepi ka kituna ari batur. Muji ku pengkuhna dina ngajungjung harga diri, lain soal nelasan karepna. Kumaha ari di urang? Teu kudu dicaturkeun, sarerea oge pasti nyakseni ku anjeun. Koruptor nu lolos dina tuduhan kalah sarangah-serengeh semu bungah. Atuh dina unggah balewatangan nepi ka diberokna, ah paling ge sababaraha taun, kabual keneh ku hasil korupsi anu moal beak didahar ku tujuh turunan. Estu euweuh pisan kaera sok komo deui kasieun ku azab ti Pangeran mah. Nya mental saperti kieu pisan anu nyababkeun mahabuna korupsi tur kateuadilan di urang, nepi ka kajadian protes brutal nelasan karep awahing ku kuciwa tur frustrasi jajaka nu ngaran Sondang.

Sondang oge sabenerna ngan saukur simbol. Simbol tina kakuciwaan tur rasa frustrasi anu karandapan ku ratusan juta warga Indonesia. Kakuciwaan anu lolobana mah teu kungsi kedal. Atawa kedal tapi henteu meunang respons anu samistina, sabab demokrasi di urang teh saestuna kakara nepi kana cangkang. Demokrasi ngan saukur papaes lambe. Malah cek Mang Endo tatangga kuring mah, demokrasi teh hartina kaos, bandera partai, jeung mie instan gratis. Lima taun sakali eta ge.

Lamun kuring ditanya sual panuju atawa henteuna kana lampah Sondang nelasan karep, jawaban kuring jelas teu panuju. Kalah kumaha wae oge ieu teh kritik dina wujud lampah ekstrim anu teu dipirido ku Pangeran. Tapi kuring tangtu kacida teu panujuna kana tanggapan para gegeden anu karasana hare-hare, jiga nu euweuh masalah nanaon. Kritik brutal anu kajadian dina kongkolak mata wae geus teu dianggap, atuh komo kritik anu ngan saukur disidem ti kajauhan, teu kedal, atawa ngan saukur ditulis dina blog anu boa aya nu maca boa henteu.

Kuring yakin, insiden Sondang teh ngan saukur puncak tina gunung es. Di handapeunana gumulung kakuciwaan tur rasa frustrasi anu leuwih gede tur rohaka. Lamun tanggapan para gegeden ukur sahinasna, hare-hare sarta jiga nu api-api teu ngadenge alias norek saperti nu kajadian kiwari, teu mustahil hal ieu teh bakal jadi bom waktu anu baris ngabeledug ngancurkeun ieu nagara -dina harti injeuman atawa oge harti saujratna- duka iraha.

Naudzubillah!

Ebook Gratis: Arulin Di Pilemburan

2011-12-02T14:30:00.002+07:00

Mun ditanya: Naha loba ahli basa Sunda di Tatar Sunda? Jawabanana: Ngaleuya! Ngaleuya hartina loba pisan. Tangtu loba pisan nu dilakukeun ku aranjeunna dina enggoning ngamumule ki Sunda. Tapi, punten, dina panenjo kuring mah, kalolobaanana leuwih neueul dina tataran teoretis. Seminar tea, simposium tea, diskusi tea, nulis karya ilmiah tea, jrrd. Nu jadi masalah, naha hal-hal nu dilakukeun ku aranjeunna teh nepi ka handap? Ka masarakat non-ilmiah?

Dina tataran praktis, urang bisa nyaksian sorangan kumaha kaayaanana dina mangsa kiwari. Sabaraha jam pangajaran basa Sunda di SD, SMP jeung SMA dina samingguna? Sabaraha judul buku basa Sunda anu medal dina sataun? Sabaraha hiji media basa Sunda nu medal sacara profesional? Acan deuih lamun ngomongkeun sual penyebaranana. Media basa Sunda upamana, salila ieu kesanna ngan ukur nulis keur sorangan, dibaca ku sorangan. Nu macana eta-eta keneh, saguliwek-guliwek keneh. Tuang jinis!

Lamun nempo kamajuan teknologi, utamana internet, sabenerna ieu teh bisa dimangpaatkeun pikeun ngawanohkeun basa Sunda (keun heula budayana mah, basana we heula) ka para nonoman Sunda nu salila ieu jiga nu diapilainkeun. Basa Sunda kesanna ngan wungkul keur generasi kolot, generasi buhun, generasi jadul. Padahal mun nilik potensi, internet bisa jadi media nu kacida efektifna dina ngawanohkeun basa Sunda ka maranehanana (para nonoman). Upamana bae ku jalan ngalobaan ebook dina basa Sunda anu katenjona modern, desainna teu tinggaleun, teu ngerakeun jsb.

Hanjakalna nepi ka danget ieu, ebook dina basa Sunda tetela masih bisa diitung ku ramo. Padahal rea sastrawan, ilmuwan, inohong Sunda nu rubak rejeki rubak ijasah, tapi teu katenjo ketakna dina sual ieu. Mun terus-terusan ukur ngulibek dina sual teori bari jeung teu prak ngalakukeun gawe nyata, jigana masing totonggengan ceurik getih oge hese kahontalna hayang nanjeurkeun ki Sunda teh. Lain teu perlu teori, ngan leuwih alus mun bari jeung prakna!

Balik deui kana sual ebook, tibatan euweuh pisan, nyanggakeun tah ebook basa Sunda, judulna Arulin di Pilemburan, yasana bapa Akub Sumarna. Ieu ebook nu desainna teu eleh ku ebook wedalan luar negeri teh (dijamin moal ngerakeun), nyaritakeun kaulinan-kaulinan bihari nu ayeuna mah duka aya keneh duka teu aya. Ka nu pernah ngalaman, itung-itung mulangkeun panineungan. Atuh ka nu ngarora, minangka bekel pikeun nambahan pangaweruh, sangkan jadi nyaho yen kaulinan-kaulinan barudak nu aya dina ieu ebook teh pernah aya jeung hirup di tatar Pasundan.

Najan teu lengkep pisan, aya 17 kaulinan barudak Sunda nu dibahas dina ebook format PDF nu kandelna 58 kaca ieu teh. Dicaritakeun dina gaya ngadongeng wangun carita pondok (henteu teoretis), nepi ka matak pogot nu maca. Ieu ebook oge dipasieup ku 17 ilustrasi mangrupa gambar pikeun mantuan ngajelaskeun kaulinan anu keur dicaritakeun.

Ebook Arulin di Pilemburan tiasa diundeur di dieu. Wilujeng maos.

Sarsilah Ngaran Patempatan

2011-12-02T05:13:00.002+07:00

Majalaya, Soréang, Banjaran, Bandung…

Sempalan lagu “Borondong Garing” di luhur téh ngandung déskripsi sawatara ngaran tempat nu aya di Tatar Sunda. Demi nataan ngaran-ngaran tempat téh ilaharna sok disebut toponimi. Nurutkeun kajian folklore, toponimi téh bagian tina élmu onomastika (onomastics), anu ulikanana ngawengku di antarana baé: méré ngaran jalan, ngaran atawa jujuluk jalma, ngaran kadaharan, ngaran bubuahan kaasup asal-usul (legénda) ngaran hiji tempat dumasar kana ’sajarah’ ngajanggélékna.

Nataan ngaran tempat tangtu bakal loba rambat kamaléna lantaran ngajujut ngaran tempat mah teu cumpon ku nyawang ngan tina hiji aspék baé. Nya sawadina kudu dijujut deuih rupa-rupa informasi nu nyampak disatukangeun kaayaan éta tempat. Kumaha pakuat-pakaitna antara ngaran tempat jeung éta informasi? Ilustrasi di handap saeutikna baris méré gambaran anu écés.

Upamana, mun ti Subang rék ka Bandungkeun urang tangtu bakal ngaliwatan Tanjakan Émén. Éta tempat téh pernahna di kebon entéh, méméh gerbang Tangkuban Parahu. Mun dititenan éta ngaran tempat téh ngandung sababaraha informasi. Kahiji, pangna disebutkeun Tanjakan Émén nurutkeun setting fisikal (morfogéologis atawa kontur permukaan bumi) lantaran éta jalan téh nanjak (nanjeur). Kadua, di éta tanjakan téh nurutkeun setting sosial, cék sakaol mah (kira-kira taun 70-an) kungsi aya kajadian nu matak geunjleung. Di éta tempat, kungsi aya supir ompréngan Bandung-Subang cilaka, ngan duka alatan tabrakan duka tigebrus, nepi ka maotna. Ngaranna Émén. Ari cék mitos (setting kultural), lamun nu rék ngaliwat ka éta tempat kudu ngalungkeun roko ngarah salamet.

Kasus-kasus modél kitu téh bisa baé kapanggih di unggal tempat. Tina rupa-rupa informasi nu diébréhkeun dina ilustrasi téh tétéla ngaran tempat téh ngurung kana aspék-aspék fisikal, sosial jeung kultural ngeunaan éta tempat.

Mun dijujut, di urang (Tatar Sunda) teu saeutik ngaran tempat nu diasosiasikeun jeung rupa-rupa talajak alam (setting fisikal) nu pernah aya. Aya sababaraha pola nu maneuh raket jeung asosiasi, biasana ku cara matalikeun ngaran tempat jeung talajak alam téa. Éta pola téh bisa dicirian ku: kahiji, pola linier nyaéta ngaran tempat sacara langsung diadaptasi tina talajak alam. Demi talajak alam téh bisa ngawengku aspék hidrologis, aspék morfogéologis (kontur permukaan taneuh) jeung aspék biologis. Ari nu dimaksud pola nu kadua nyaéta ngaran tempat nu dicokot tina dua atawa leuwih boh talajak alam boh aspék sosiokultural dibarungkeun jadi hiji ngaran (konsép).

Ngaran patempatan nu ngindung kana aspék hidrologis di urang mah teu wudu beungharna. Mun cek istilah Karl A. Witfogel (urang Jerman) mah urang Sunda téh kakolomkeun kana hydrolic society, masarakat nu teu leupas tina cai. Ari kituna mah geus pada-pada maphum yén tanah Sunda téh cenah kawentar daérah nu subur ma’mur. Ari salasahiji ciri suburna taneuh téh nyaéta ku cur-corna cai. Ceuk nu resep heureuy téa mah cenah diciptakeunana Tatar Sunda ku Gusti Alloh téh ngadamelna ogé bari “marahmay, tur imut ngagelenyu”.

Geura urang guar, aspek hidrologis nu patali jeung pola linier, ngaran Andir upamana. Éta kecap téh seuhseuhanana mah kalawan torojogan diadaptasi tina talajak alam aspék hidrologis, anu saharti jeung huluwotan (springs), séké atawa cinyusu. Disawang tina jihat sajarah, munasabah Andir (lebah Bandara Husen Sastranegara) téh baheulana teu bina ti sumur. Ku lantaran éta tempat téh subur ku cai, Andir téh harita jadi tempat anu kagiridig. Jadi tempat pangimpungan jalma-jalma nu lumampah jauh boh nu badarat boh nu tumpak kuda pikeun ngaso jeung ngaleungitkeun hanaang. Lila-lila mah éta tempat téh jadi ramé, jadi pangjugjugan ti mana-mana. Nilik kana talajak alam nu aya di tatar Sunda, bawirasa mun di unggal tempat aya lembur nu dingaranan Andir. Di éta tempat bakal manggihan kalawan langsung aspék hidrologis anu disebut cinyusu, séké nu pernahna di suku gunung atawa lamping. Conto pola linier nu pakait jeung aspek hidrologis séjénna upamana ngaran: Empang, Parigi, Dano, Bendungan; Léngkong; Parung; Dermaga, jsté.

Ari pola nu kadua, lantaran gabungan téa tina dua aspek atawa leuwih (aspek hidrologis jeung aspék séjén kaasup rupaning istilah) di antarana: ci (cai): Ci-malaka; séké: Sékéloa; leuwi: Leuwidaun; curug: Curugsigay; bantar: Bantarmara; muara: Muararajeun; balong: Balonggedé; sawah: Sawahkurung; parakan: Parakansaat; situ: Situaksan; émpang: Émpangsari; solokan: Solokanjeruk; kali: Kalipucang; karang: Karangnini; ranca/rawa: Rancapurut, Rawabadak; sagara: Sagaraanakan; sumur: Sumurbarang; talaga: Talagawarna; tambak: Tambaksari; lebak: Lebaksiuh; parigi: Parigimulya jrrd.

Tah lebah akumulasi tina ngaran-ngaran tempat di Tatar Sunda nu ditataan di luhur, bawirasa mun diproséntasekeun téh tangtu bakal didominasi ku ngaran nu dimimitian ku kecap ci. Naon sababna? Perlu aya panalungtikan nu leuwih jero.

Lian ti aspék hidrologis, ngaran tempat téh sok dipatalikeun ogé jeung aspék morfogéologis (dumasar kana kontur permukaan bumi) deuih. Ari pola linier nu patali jeung aspek morfogeologis di antarana: Punclut/Penclut, Legok, Tegal, Talun; Genténg jsté. Sedengkeun pola nu ngindung ka nu kadua Lemah Neundeut, upamana. Éta ngaran téh diadaptasi tina kaayaan lemah (taneuh) anu neundeut akibat ayana rohang di jero taneuh anu kosong (téktonik) nu ahirna ngareunteutkeun struktur taneuh. Conto-conto séjénna ngaran tempat nu diadaptasi tina aspék morfogéologis nu ngindung kana pola nu kadua, upamana baé: tina kecap tegal jadi ngaran Tegalkalong; kebon: Kebonjukut; cadas: Cadasngampar; pasir: Pasirjati; batu: Baturéok; guha: Guhapawon; legok: Legokhuni; bojong: Bojongméron; ujung: Ujungkulon; geger: Gegerkalong; tanjung: Tanjungsari; pulo: Pulomajeti, jrrd.

Kasus nu spésifik, deskripsi ngaran tempat nu patali jeung aspék morfogéologis bakal leubeut kapanggih di daérah pakidulan Tatar Sunda nu manjang ka tebéh wétan. Éta tempat téh mangrupa kawasan pagunungan anu katelah Southern Mountains, nu nuduhkeun hiji daérah pagunungan (non vulkanik). Tina kontur taneuh modél kitu munasabah mun di éta tempat loba nu dicokot tina talajak alam. Kota Tasikmalaya, apan salah sahiji cirina loba ngaran tempat nu maké ngaran gunung, nepi ka sohor ku jujuluk the ten thousand hill of Tasikmalaya. Kesan pernah ayana talajak alam modél kitu téh bisa diidentifikasi ngaliwatan ngaran tempat nu maké kecap gunung. Upamana bagian wilayah kota nu dibéré ngaran: Gunung sabeulah, Gunung lipung, Gunungroay, Gunung sari, Gunung gadog, Gunung pereng, Gunung awi, Gunung jambé, Gunung putat, Gunung Kicau (baca: ki-ca-u, sanes kicow), Gunung Pongpok jrrd.

Sedengkeun aspek biologis sok dipatalikeun jeung lingkungan alam (sistem ékologis) nu aya di sabudeureunnana. Ngaran tempat biasana dicirian atawa ngarujuk kana aspek flora jeung fauna. Upamana flora, nyaéta tangkal nu aya atawa nu hirup di éta tempat. Geura urang pedar nu patali jeung pola linier dina aspek biologis. Upamana ngaran Kosambi. Mungkin baé éta tempat téh harita mah can boga ngaran. Pikeun kapentingan nuduhkeun éta tempat, kabeneran deuih di dinya téh aya tangkal kosambi nya tuluy ditarelah baé ngaran Kosambi, malah nepi ka ayeuna. Di tatar Sunda bawirasa asa loba pisan ngaran tempat nu maké ngaran tutuwuhan/tangkal tina pola linier. Geura urang tataan ngaran-ngaranna, saperti: Garut, Bayongbong, Sentul, Kosar, Katapang, Dangdeur, Calingcing, Dukuh, Rambutan, Balingbing, Cangkuang, Baros, Loa, Menteng, Bintaro, Bencoy, Jati, Paséh, Kopo, Kirisik, Haramay, Petir, Kawista, Kroya, Gorda(h), Gempol; Gandasoli; Gambir; Gadog, Jamblang, Jambu, Jampang, Darangdan, Bugel, Bihbul. Gombong, jrrd.

Demi pola nu kadua, nya eta Haurkonéng, Haur Pancuh, Haur Pugur, Buahdua, Warudoyong, Kalapanunggal, Kasomalang, Kiaracondong, Gintunglempeng, Jatitujuh, Kawungluwuk, Pakuhaji, Kadungora, Rengasdengklok, jrrd. Kaasup ngaran tempat séjénna, Dungusmaung (dungus atawa rungkun; maung), Leuweungtiis (leuweung; tiis (aspék klimatologis)), Pengkolan Asem, Warung Togé, Leuwilaisah, jrrd.

Kumaha ari ngaran tempat nu dicokot tina aspék sosial? Ngaran Banceuy (lebah alun-alun Bandung beulah kalér) upamana. Banceuy téh sacara étimologis ngabogaan harti kompléks kuda, kaasup istal jeung nu ngurusna. Ieu patempatan téh gelarna sabada aya jalan raya pos (Grote Postweg) nu ngembat ti Anyer ka Panarukan téa. Ieu Banceuy téh sok dipaké tempat pangreureuhan atawa bagantina kuda pikeun kapentingan transportasi jeung kaperluan pos (pasuratan) harita. Mun aya surat atawa barang ti Batawi kudu dianteurkeun ka Semarang, nya tangtu baé moal kuateun mun kudu meleter kuda hiji nepi ka Semarang. Munasabah pisan upama ngaran Banceuy téh aya méh di tempat (kota) nu kaliwatan ku éta jalan.

Conto séjén, Balubur. Apan éta ogé teu leupas tina aspék sosial jaman pangawulaan. Harita balubur téh ngaran tempat aya dina kakawasaan bupati (boga hak istiméwa). Mun cara ayeuna mah meureun sarua jeung kompléks perumahan pejabat (para menak) kabupatén. Conto séjénna nu patali jaman pangawulaan: Patrol, Karéés, Régol, Pamager sari, Pungkur jsté. Atuh ngaran-ngaran nu maké kecap kekebonan luyu jeung tangkal nu dipelakna (lelewek Bandung), upamana: Kebon Kalapa, Kebon Jukut, Kebon Kawung jrrd. éta ogé teu leupas tina aspék sosial harita. Kebon kopi di Ciaruteun (Bogor), apan teu leupas tina sétting sosial malah kaasup setting kultural, nyaéta tempat dkapanggihna prasasti batutulis Kebon Kopi. Éta tempat téh ngait kana jaman ‘tanam paksa’ Culturstelsel nu ngawajibkeun masarakatna marelak kopi. Harita leuweung dibabad pikeun dijadikeun kebon kopi. Nepi ka ayeuna éta tempat téh nelah kampung Kebon kopi. Titinggal cultur stelsel téh, nu abadi nepi ka kiwari sok dikarawihkeun, cenah:

Dengkleung déngdék, buah kopi raranggeuyan

Ingkeun anu déwék ulah pati diheureuyan.

Ari ngababad leuweung pikeun kapentingan pitempateun ilaharna sok disebut ngababakan. Mun rék ngababakan tara leupas sistem kapercayaan masarakatna ngeunaan hadé-goréngna hiji tempat. Tina sistem pangaweruh masyarakatna kana panataan patempatan nya lahir istilah-istilah topografi saperti: galudra ngupuk, pancuran emas, satria lalaku, kancah nangkub jsté. Tah lembur meunang muka anyar téh sok ditarelah wé kampung babakan.

Di Bandung gé apan sakitu ngaleuyana ngaran tempat nu maké kecap babakan, saperti Babakan Surabaya, Babakan Ciamis, Babakan Sumedang, Babakan Ciparay jsté. Éta ngaran-ngaran tempat téh raket pisan patalina jeung talajak sosial waktu ngadegkeun éta tempat. Babakan Surabaya upamana, dalit pisan jeung talajak sosial, ku kajadian dipindahkeunana instalasi militér, pabrik senjata/mesiu nu sok disebut Artillerie Contructie Winkel (ACW) ti Ngawi jeung Surabaya ka lelewek Kiaracondong. Ayeuna mah éta pabrik senjata téh katelah PINDAD. Ti dinya loba pagawé ACW (urang Surabaya jeung Ngawi) nu pindah ngaradon “bedol désa” ka Tatar Sunda. Cék Haryoto Kunto, nya ti harita aya kacapangan dina wangun sisindiran keur ngageuhgeuykeun urang Jawa nu unina “Jawa kowék dagang apu, datang poék teu diaku”. Ieu geuhgeuyan téh lantaran loba “bedoler” datangna ka Bandung kapeutingan. Boa boa pedah naék spur “Si Kuik” kawasna mah, anu ngadided majuna jeung loba eureunna téa. Sadatangna ka Bandung, tuluy baé muka lembur, arimah-imah, nya katelah wé babakan Surabaya.

Masih cék Haryoto, aya talajak sosial anu unik sabudeureun kota Bandung harita. Bawirasa ayeuna ogé masih dipaké. Nyaéta sebutan ‘dayeuh’. Dayeuh téh mangrupa istilah anu populér pikeun ngarujuk kota Bandung. Jadi nyaba ka ‘dayeuh’ maksudna indit ka Bandung.

Ari sétting kultural nyaéta ngurung kana ngaran tempat nu dipatalikeun jeung unsur-unsur gagasan atawa ide saperti: aspék mitologi, folklore, sistem kapercayaan masarakatna. jsb. Najan dina émprona mah dalit jeung seting sosial. Saupama ngajujut ngaran tempat, teu kakobet ku cara boh setting fisikal, boh setting sosial nya tarékah pamungkas téh maké setting kultural. Lamun loba ngaran tempat/kota di tatar Sunda nu teu bisa dijujut maké perspéktif fisikal, nya wayahna kudu dibantuan ku mitologi, folklore jeung sistem kapercayaan. Majaléngka pan ngaitna téh jeung mitologi Nyi Rambut Kasih, Bandung nyantélna jeung carita legénda Sangkuriang, Sumedang jeung étimologi Insun Medal jste. Réa kénéh ungkabeun mah saperti Tanjakan Sahrudin? Dago Jawa? Selagedang? Gado Bangkong? Curug Pangantén? Gunung Tampomas? Gunung Galunggung? jrrd. Lebah dieu perlu metakeun jampé pamaké téh. Dina nyukcruk ngaran tempat, informasina téh biasana nyamuni disatukangeun budaya nu jadi bagian integral tina kahirupan masarakatna.

Nyukcruk sarsilah ngaran Plumbon, Karapyak, Palimanan jste. mun kurang-kurangna urang apal kana kasangtukang budaya, tangtu bakal lebeng, bakal poékkeun. Nya cara maluruhna, kahiji ku jalan mesék éta kecap sacara étimologis; nu kadua dipatalikeun jeung aspék sosial budaya jaman harita ngeunaan éta tempat, saperti conto kasus Tanjakan Émén di luhur.

Geura urang pesék, upamana Palimanan. Naon sababna bet dingaranan Palimanan? Singhoréng aya sasakalana. Kecap palimanan téh sacara étimologis asal kecap tina liman (Kawi) nu hartina gajah, dibéré rarangkén barung (konfiks) pa-an nu hartina tempat. Sabada dirarangkenan éta kecap ngandung harti tempat nu dicicingan ku gajah. Ceuk légégna mah komplék gajah.

Naha maké aya gajah di éta tempat? Demi kota Palimanan, aya di daérah bawahan karajaan Cirebon (Sultan Cirebon). Ari Sultan téh nya raja téa. Demi nu jadi raja harita, (patalina jeung kontéks sosiokultural mitis-magis) boga anggapan yén miara gajah (satwa kalangenan) mangrupa salahsahiji kasaktén anu gedé pisan pangaruhna kana kalungguhan jeung komara éta raja. Nurutkeun B. Anderson dina seuhseuhanana tradisi pikiran politik Jawa (Sunda) kacida muhit jeung mentingkeunana kana kamampuh museurkeun kasaktén. Tah lebah miara satwa di lingkungan karaton/karajaan, dianggap bisa népakeun karakter nu sarua ka raja. Mawat gajah (salaku mitos) dipercaya bisa ngalambangkeun kaagungan, kakuatan sarta kasaktén éta raja/sultan.

Tina pedaran di luhur, katitén yén ngaran-ngaran pilemburan husus di Tatar Sunda teu sagawayah. Unggal ngaran tempat téh ngabogaan kasangtukang kasajarahan (sasakala) nu patali jeung setting fisikal, setting sosial jeung setting kultural. Nya kekecapan karuhun urang yén lembur matuh, dayeuh maneuh banjar karang pamidangan téh ninggang dina kekecrék. ***

Dicutat sagemblengna tina Cupumanik No.17/2004

Ebook Haratis: Ngawayang Teu Direbaban

2011-12-01T17:21:00.003+07:00

Aya kitu wayang nu teu make rebab? Padahal rebab teh kacida pentingna dina pagelaran wayang mah. Ari eta wayang dina radio, ku naon bet sok ujug-ujug hurung sorangan? Jaba lalakonna tara anggeus deuih? Ari uwa Sukma, ku naon pangna dipecat padahal anjeunna geus kawentar wartawan anu 'beresih'?

Eta ngan ukur sababaraha pananya anu moal kajawab lamun henteu maca carita sagemblengna. Dina ieu eBook baris kakoreh singhoreng antara dimensi rasional jeung irrasional teh henteu teges saperti bodas jeung hideung, sabab di tengah-tengahna aya dimensi kulawu (abu-abu). Nya di dieu pisan hudangna padungdengan antara logika anu sing sarwa rasional jeung kanyataan pikahelokeun anu keur disanghareupan.

Supados langkung jentre, aos bae eBook Sunda haratis Ngawayang Teu Direbaban yasana Ensa Suwarna. Ebookna tiasa diundeur di dieu.

Pahlawan Toha

2011-11-30T04:20:00.002+07:00

Bangsa nu jembar nyaeta bangsa anu ngajenan pahlawanna. Ieu kalimah teh kacida populerna, pikeun ngagambarkeun pentingna ngajenan jasa pahlawan anu geus bajoang pikeun nanjeurkeun kamulyaan bangsa katut nagarana.

Ngan hanjakal, eta kalimah teh dina emprona mah ngan saukur papaes lambe, sabab kanyataanana mah teu kitu. Malah gelar pahlawan oge make jeung aya kelas-kelasna sagala: pahlawan nasional, pahlawan daerah, jeung sajabana. Mohammad Toha, pahlawan Bandung Kidul anu palastra dina perang kamerdikaan waktu ngabitukeun Gedongpeteng tempat panundaan bom Walanda, nepi ka kiwari teu diaku pahlawan nasional, sabab dianggap teu nyumponan sarat.

Tim Peneliti dan Pengkaji Gelar Daerah (TP2GD) tidak bisa memastikan setiap nama yang diusulkan bakal menjadi Pahlawan Nasional. Pasalnya, kriteria dan persyaratan seorang sosok dikategorikan Pahlawan Nasional, sangat sulit. "Harus diperkuat dengan data dan (akta. Tidak cukup hanya katanya," tutur Nenny, salah satu anggota TP2GD.

Selain itu, sosok tersebut kiprahnya memang mesti menasional. Kalau kedaerahan, tentunya tidak bisa dimasukkan kategori Pahlawan Nasional. "Kami pernah mencoba berkali-kali mengusulkan Mohamad Toha sebagai Pahlawan Nasional. Namun pusat menilai, Mohamad Toha kiprahnya lokal. Dan kepastian bahwa dia meledakkan gudang senjata itu pun belum ada data dan fakta yang valid. Itu sebabnya pusat masih menolak usulan tersebut," ucapnya. (http://bataviase.co.id/node/869405)

Teu bisa nyalahkeun, upama aturanana memang saperti kitu. Ngan upama dibandingkeun jeung gelar pahlawan anu dibikeun ka jelema-jelema nu teu puguh asal-usulna, bari jeung jasana ge teuing naon, asa matak ngangres upama gelar pahlawan pikeun Mohammad Toha nepi ka dihese-hese.

Tapi sok sanajan Mohammad Toha teu dileler gelar resmi ti pamarentah, pangajen ti masarakat mah geus teu kudu dipihamham deui. Pangorbanan almarhum dicatet dina jiwa urang Sunda tur diaku pahlawan kalawan ikhlas. Mohammad Toha estu sajatining pahlawan dina hate masarakat tatar Pasundan. Salah sahijina kagambar dina rumpaka lagu Pahlawan Toha:

Getih suci nyiram bumi
Tulang setra mulang lemah
Babakti nyungkem Pertiwi
Cikal bugang putra bangsa

Nyatana Pahlawan Toha
Pahlawan Bandung Selatan
Patriot ti Dayeuhkolot
Tugu diwangun ngajadi ciri
Tarate nu mangkak ligar di empang
Jadi bukti gugurna pahlawan bangsa

Muga-muga urang sadaya teu kaasup bangsa nu mopohokeun jasa para pahlawanna.

Kakawihan Budak Baheula

2011-11-19T18:42:00.004+07:00

Barudak jaman baheula, tangtu beda jeung budak ayeuna. Mun kaulinan barudak ayeuna leuwih loba anu sipatna individualistis, baheula mah sabalikna. Kalolobaanana kaulinan teh ngipuk sipat sosial, dina harti kudu dipaenkeun ku lobaan, atawa minimalna duaan.

Teu saeutik dina kaulinan eta teh anu kudu bari kakawihan. Model oray-orayan upamana. Bari leuleumpangan pacekel-cekel taktak, terus leumpang kukurilingan, barudak raeng kakawihan. Kawihna oge geus pararuguh, teu bisa sakahayang, diwariskeun ti generasi samemehna.

Hanjakal kiwari kaulinan samodel kieu teh geus tara kapanggih, kaasup di pakampungan, kadeseh ku kaulinan impor. Anak nu beunghar ngarerem di imah masing-masing, maraen PS atawa game sejenna. Mun teu kitu, maen game online anu kiwari keur ceuyah di internet. Anak nu teu boga maksakeun ka rental PS atawa ka warnet, belaan ceurik-ceurik menta duit ka indungna.

Duka iraha urang bisa ngadenge deui barudak jaman kiwari kakawihan samodel Oray-orayan atawa Eundeuk Eundeuk Cang. Teu bisa kumaha, da memang jamanna geus beda.

Itung-itung mulangkeun panineungan, aya sababaraha kakawihan barudak anu masih keneh napel dina uteuk. Susuganan bisa jadi luang. Atuh dina henteuna, nya teu nanaon. Anggap we ieu teh catetan atawa bukti tinulis, yen kakawihan samodel kieu teh kungsi aya, di tatar Pasundan.

ORAY-ORAYAN

Oray-orayan, luar leor mapay sawah
Entong ka sawah, parena keur sedeng beukah
Mending ka leuwi, di leuwi loba nu mandi
Saha anu mandi, anu mandina pandeuri

AYANG-AYANGGUNG

Ayang-ayang gung
Gung goongna rame
Menak ki Mastanu
Nu jadi wadana
Naha maneh kitu
Tukang olo-olo
Loba anu giruk
Ruket jeung kompeni

Niat jadi pangkat
Katon kagorengan
Ngantos Kangjeng Dalem
Lempa lempi lempong
Ngadu pipi jeung nu ompong
Jalan ka Batawi ngemplong

CINGCANGKELING

Cingcangkeling
Manuk cingkleung cindeten
Plos ka kolong
Bapa Satar buleneng

EUNDEUK-EUNDEUK CANG

Eundeuk-eundeu cang lagoni
Meunang peucang sahiji
Leupas deui ku Nini
Beunang deui ku Aki

JALEULEU

Jaleuleu ja
tujaeman gog
Seureuh leuweung bay
Jambe kolot bug
Ucing katinggang songsong
Ngek ngek!

KALONGKING

Kalongking-kalongking
Bapa sia hudang ngising
Dibura ku madu kucing
Madu kucing meunang maling

Kalongking-kalongking
Bapa sia utah ngising
Beak samak beak samping
Teu cageur waktu sapeuting

BANGBANG KALIMA GOBANG

Bang kalima-lima gobang bang
Bangkong di tengah sawah wah
Wahey tukang bajigur gur
Guru sakola desa sa
Saban poe ngajar jar
Jarum paranti ngaput put
Puteri nu gareulis lis
Lisung kadua halu lu
Luhur kapal udara ra
Ragrag di Jakarta ta
Taun tujuh hiji ji
Haji tas ti Mekah kah
Kahar dua rebu bu
Buah meunang ngala la
Lauk meunang nyobek bek
Beker meunang muter-ter
Terus ka Cipaten pen
Pena gagang kalam lam
Lampu eujeung damar mar
Mari kueh hoho ho
Hotel pamandanga ngan
Nganteur anu kawin win
Winta dagang oncom com
Comel kanu gelo lo
Lodong kosong ngentrung tung
Tunggir hayam bikang kang
Kangkung meunang meuli li
Lili lewungit konci ci
Ciak anak hayam!

PUNTEN

Punten mangga
Ari ga, gatot kaca
Ari ca, cau ambon
Ari bon, bonteng asak
Ari sak, sakit perut
Ari rut, rujak asem
Ari sem, sempal-sempil
Ari pil, pilem rame
Ari me, meja makan
Ari kan, kantong kosong
Ari song, songsong lampu
Ari pu, puak-paok
Ari wok, wok candewok

OLE-OLE OGONG

Ole-ole ogong
Melak cabe di Tarogong
Dihakan ku embe ompong
Diteang kari sapotong

Au-au eheng
Beuleum cau tutung geheng
Embe-embe domba
Anak sapi tutunggalan

TOKECANG

Tokecang-tokecang
Balagendil tosblong
Angeun kacang-angeun kacang
Sapendil kosong

TRANG-TRANG KOLENTRANG

Trang-trang kolentrang
Si Londok paeh nundutan
Tikusruk kana durukan
Mesat gobang kabuyutan

Tamba panasaran, sabagian tina kaulinan barudak Sunda baheula aya dina pintonan video di handap ieu (klik tombol play).

Kaulinan Barudak bag. 1 (Caraka Sundanologi)
Kaulinan Barudak bag. 2 (Caraka Sundanologi)

Novel Sunda Gratis: Sanggeus Halimun Peuray

2011-11-17T04:12:00.002+07:00

Inu direremokeun ka Awit. Keuheul, tapi kapaksa daek, sabab manehna kahutangan budi ku indungna Awit nu kungsi tohtohan ngabelaan indungna Inu basa keur gering di rumah sakit.

Ieu salah sahiji novel masterpiece Aam Amilia, sastrawati Sunda anu geus moal aya nu bireuk deui. Mun teu salah, novel ieu malah kungsi dijieun film dina judul anu sarua.

Bilih panasaran, kumaha pamustunganana lalakon Inu sareng Awit, mangga undeur bae ebook novel Sunda Sanggeus Halimun Peuray di dieu.

Komik Sunda Gratis: Si Mamih

2011-11-11T10:36:00.008+07:00

Baraya SundaBlog anu sok maos Manglé taun 80-an tangtos émut kénéh kana tokoh kartun Si Mamih, rékaan Edyana Latiéf. Minimal émut keneh kana baju si Mamih anu totol-totol (polkadot).

Si Mamih, anu buukna ngan ukur sakeupeul dina embun-embunan, bisa jadi mangrupa simbol masarakat Sunda anu rajin motrét kajadian di sabudeureunana, bari jeung teu leupas tina ciri urang Sunda: resep heureuy.

Singhoréng karya-karya Edyana Latiéf téh kungsi dibukukeun. judulna angger: Si Mamih. Dina buku kumpulan kartun ieu, Edyana Latif kalawan tapis ngarekam sarupaning kajadian di sabudeureunana dina tétécéan humor. Tina jilidna waé geus kaciri, gambar si Mamih keur seusseurian bari nungkup biwir, maca tulisan: ieu bapa (gambar lalaki), ieu ema (gambar awewe), ieu nu maca (maké tanda panah kana gambar domba :).

Salian ti éta, buku ieu ogé bisa jadi catetan sajarah 'informal'. Upamana bae, dina salah sahiji épisode aya anu ngagambarkeun si Mamih keur mayar pajeg tipi. Ti dieu urang jadi apal, hususna generasi ngora, yén baheula mah tipi (oge radio) téh aya pajegna.

Bilih panasaran, mangga diundeur bae buku Komik Basa Sunda: Si Mamih di dieu.

Majalah Heubeul: Sunda

2011-11-10T22:42:00.003+07:00

Madjalah SUNDA

Pamedal : PT Duta Rakjat.
Alamat : Djl. Karyawan No. 3 (luhur), Bandung.
Pingpinan Umum : Prof. Dr. Achmad Sanuasi SH.
Girang Rumpaka/Panangkes: Ajip Rosidi.
Rumpaka : Jus Rusamsi; Us Tiarsa R.; Rachmat M. Sas. Karana.
Juru Gambar : Nana Banna; Ai Abdul Rachim; Kadarisman.
Tata Usaha: Wigandi; Lalan Ramlan S.
Motto : Ngabela Martabat Rahajat, Kadaulatan Nagara Djeung Komara Agama.

Media bulanan ieu payus lamun disebut majalah kulawarga. Kabeh eusina ditulis dina basa Sunda. Aya profil inohong, beja sabengbatan, konsultasi dokter, jeung sajabana. Tapi anu onjoy tina majalah ieu teh saestuna rubrik budayana. Carita fiksi dina hiji majalah kadang-kadang nepi ka aya tiluna, ditambah ku sajak/puisi.

Majalah anu aya gambarna di dieu teh Majalah Sunda No. 50/Taun II/ Djuli 1966.

Harga : Rp. 2.50,-
Jilid Hareup: Major Djenderal HR. Dharsono.

Dicutat tur ditarjamahkeun tina artikel di Koleksi K. Atmojo

Wayang

2011-11-08T21:10:00.008+07:00

Salah sahiji kasenian Sunda anu angger dipikaresep nyaeta wayang golek. Najan henteu loba jiga baheula, tapi ti unggal generasi aya bae nu mikaresep. Ti kolot nepi ka budak.

Ka nu bade ngadangukeun, mangga kantun nyetel. Tong hilap sadiakeun cikopi sareng kulub suuk. Upami teu aya mah, nya goreng sendal capit oge teu nanaon, ari sedep mah :)

Mung wayahna, lalakonna saaya-aya heula. Insya Allah ka payun baris ditambihan, pami mendak deui eta oge..

Wilujeng ngadangukeun.

Koleksi wayang salengkepna, tingali dina kaca Wayang.

Majalah Humor Sunda Cakakak GRATIS!

2011-11-07T07:44:00.003+07:00

Urang Sunda kawentar resep banyol alias humor. Ceuk beja, jelema nu resep heureuy, resep banyol, resep humor, jarang katerap kasakit. Humor oge bisa jadi terapi atawa ubar keur nu gering. Ngan omat tong loba teuing heureuy di hareupeun nu boga panyakit bengek atawa asma. Lain ku nanaon, sok eungap :)

Tah, bilih peryogi hiburan, mangga undeur bae majalah humor basa Sunda Cakakak edisi munggaran, GRATIS!

Nyanggakeun...

Buku-buku Heubeul

2011-11-05T18:51:00.004+07:00

Ieu gambar sababaraha buku pelajaran basa Sunda anu kantos janten "primadona" dina jamanna: Ganda Sari, Umi jeung Udi, Taman Pamekar. Kiwari kantun waasna.

PAMEKAR BASA
Anggoeun di Kelas Tilu SD

Di susun ku : A.SANUSI
Penerbit " TARATE " Bandung 1978

Ebook: Si Kabayan

2011-11-02T23:11:00.005+07:00

Saha nu teu terang ka si Kabayan? Tokoh Sunda rekaan anu kasohor pikaseurieun sakaligus pikasebeleun. Tapi salian ti eta singhoreng loba oge pulunganeunana, saperti nu kungsi dibahas di dieu.

Carita Si Kabayan saestuna mangrupa carita warisan budaya lisan. Ngan ku sabab kadieunakeun budaya lisan mimiti luntur, asa lebar lamun henteu didokumentasikeun. Tangtu ieu lain tarekah nu munggaran dina ngadokumentasikeun carita si Kabayan. Geus loba sastrawan malah nu nulis buku ngeunaan si Kabayan. Ngan ari dina wangun ebook tur gratis mah duka, asana can aya.

Tapi keun we, eta mah teu penting. Nu penting mah, bilih aya nu peryogi ebook Si Kabayan, mangga diundeur di dieu.

Dipepende Dongeng

2011-11-02T21:12:00.003+07:00

Sok waas lamun nyoreang alam ka tukang. Jaman keur budak, jaman can nyaho kasusah. Teu salah lamun loba nu nyebutkeun yen mangsa nu pangsenang-senangna mah nya jaman keur budak tea.

Ma'lum di kampung nu can mantra-mantra kana loba hiburan, salah sahiji hal anu hese dipopohokeun teh nyaeta kabiasaan sok dipangdongengkeun ku pun biang. Biasana ritual ieu teh dipake mepende samemeh sare. Dongengna rupa-rupa, ti mimiti dongeng sakadang peucang jeung sakadang monyet anu seuhah lata-lata tea, nepi ka dongeng rupa-rupa sasakala saperti sasakala gunung Tangkuban Parahu jeung sajabana.

Kadang-kadang dongengna can tamat, kuring mah geus ngaguher da ngareunah tea dipangdongengkeun bari diusapan sirah. Biasana dongeng nu can tamat teh sok ditagih isukna deui, memeh sare. Malah mindeng, nu geus didongengkeun ge menta dibalikan deui da rame tea. Biasana dina sela-sela dongeng teh sok diselapan ku piwuruk, "Tah matak urang mah ulah pinter kabalinger jiga sakadang peucang, make jeung ngahina ka sakadang kuya sagala. Pan ari eleh balap lumpat ku kuya mah, peucang oge jadi era."

Kitu carana pun biang ngatik kuring. Sanajan anjeunna teu ngartos teori pendidikan, tapi dina praktek atawa prak-prakanana mah kacida tapisna. Tara ngahaja-haja mapatahan, tapi milih waktu anu mustari sangkan teu asa dipapatahan bari jeung nyerep kana hate. Malah hiji hal anu ku kuring dipikainget nepi ka ayeuna, pantangan pun biang sareng pun bapa mah: ulah mapatahan (komo nyeukseukan) budak dina waktu dahar ngariung. Kacipta ayeuna mah, kumaha rasana dahar bari diseukseukan. Nya seuseut tikoro, nya moal nyerep. Ambek we nu aya...

Etang-etang mulangkeun panineungan ka jaman bihari, nyanggakeun ebook basa Sunda anu judulna 22 Dongeng & Sasakala Sunda. Sugan we aya mangpaatna keur balarea, sasieureun sabeunyeureun.

Daptar eusi:

Budak Pahatu Lalis
Sasakala Gunung Tampomas
Sasakala Gunung Kendang
Jonggrang Kalapitung
Sasakala Rawabening
Sasakala Arca Domas
Sasakala Curug Sindulang
Centang Barang
Sang Prabu Jaka Susuru
Sasakala Pamanukan
Sasakala Cigondewah
Dongeng Nini-nini
Ki Dipa Dibegal
Putri Leuweung Larangan
Sasakala Situ Patenggang
Sasakala Situ Bagendit
Sasakala Cau Manggala Aya Sikian
Lutung Kasarung
Ciung Wanara
Sasakala Gunung Tangkuban Parahu
Sasakala Maung Panjalu
Sasakala Majalengka

Bilih peryogi, mangga undeur 22 Dongeng & Sasakala Sunda, haratis.

Ebook Sunda: Dalem Boncel

2011-10-29T23:00:00.003+07:00

Angger, eBook basa Sunda nepi ka kiwari masih keneh samporet jumlahna. Dalah dikumaha, memang kitu kayaanana.

Tibatan terus-terusan humandeuar bari jeung teu ngayakeun tarekah sama sakali, mending oge nyieun sorangan. Nu kagiliran dijieun ebook ayeuna nyaeta seratan karya Ki Umbara anu judulna Dalem Boncel. Mun urang Sumatera boga Malin Kundang, urang Sunda mah boga dongeng Dalem Boncel.

Caritana sarua, ngeunaan budak sangsara anu kabeneran meunang kamulyaan, tegesna jadi jalma beunghar. Ngan hanjakal barang geus beunghar bet jadi poho ka temah wadi, nepi ka embung ngaku kanu jadi kolot.

Kumaha tungtungna nasib Dalem Boncel? Mangga aos bae nyalira. Dijamin moal hanjakal, margi dongengna rame tur ngandung misi pikeun ngalemesan budi.

Undeur eBook Dalem Boncel

Ceramah Agama Islam Dina Basa Sunda

2011-10-25T23:58:00.001+07:00

Seueur nu naroskeun perkawis ceramah Islam dina basa Sunda, hapunten nembe tiasa katedunan ayeuna. Nyanggakeun, mugia sing ageung mangpaatna.

Lebaran Poé Jumaah

2011-10-25T01:23:00.003+07:00

Kanggo anu nineung kana karya-karya Ahmad Bakri (alm.), pangarang moyan teureuh Ciamis, kasanggakeun salah sahiji carpon anu diserat ku anjeunna.

ku: Ahmad Bakri

Cilamping téh désa gegek tapi sikluk, jauh ka ditu-ka dieu. Pernahna di lamping gunung. Tara pati kasaba ku urang béh tengah, da nya éta jalanna rumpil. Urang dinyana nya kitu tara pati laliar ari lain barudak mah nu ngadugdag ngadon sakola ka désa séjén, da di dinya mah taya sakola. Kitu gé teu loba, ukur hiji-dua.

Imah-imahna kabaheulaan kénéh, hateup injuk julang ngapak, bilikna képang anyam satampah. Masjidna nya kitu deuih, ka cungcung-cungcungna ku injuk. Kawilang gedé sakitu mah, ngan teu pati kapiara, da nu ngeusianana oge Lebé waé jeung nu dareukeut ka dinya. Barudak lembut waéh nu ngadon ngaji tepung magrib. Ka-peutingnakeun pinuh ku barudak bujang nu ngadon marondok.

Tapi dina tanggal lilikuran Puasa mah masjid nu sasarina cakueum tiiseun téh ngadak-ngadak hégar, bilikna dikapur, buruanana dikoréd lening.

Tanggal tujuh likur pasosoré loba jelema ngarariung di balé malang bari gorgar ngawarangkong. Di juru deukeut bedug sawatara urang ngadareluk ngaroméan terebang pakéeun engké ari nyalawat maleman Lebaran. Lebé andekak nyarandé kana tihang, ngagigirkeun boboko tilu wadah béas jeung blék urut minyak tanah, wadah duit.

“Ség-ség atuh rék saletor pitrah mah, meungpeung beurang,” cék Lebé, “sor ka dieu, Arjangi, tong asa-asa …. Sabaraha jiwa nya? Tujuh lain?”

“Tilu, Kiai …. Kuring, budak nu cikal jeung indungna ….”

“Ari nu opatan deui?”

“Har, ari Kiai, pan can manjing puasa éta mah …. Pitrah kuma urusanana, bolon kénéh sasatna!”

“Nya atuh, kuma nyanéh waé ari kitu mah …,” cék Lebé, “tilu kulak nyah rék meuli téh?”

“Tilu,” cék Arjangi bari ngudar cangreud rajut, dicicikeun, borolo bénggol wungkul. Milihan genep, sésana diasupkeun deui, purilit ret dicangreudkeun deui. “Tah, Kiai, kuring seja mésér béas tilu kulak ku duit limalas sén ….”

“Genep bénggol kitu, pan éta duitna gé bénggol wungkul!” cék Lebé bari kerung.

“Seug atuh …, kana duit genep bénggol,” cék Arjangi mindo ijab bari ngéntépkeun bénggol dua-dua, sakulakeun-sakulakeun.

“Kula ngajual béas tilu kulak kana duit genep bénggol …. Tah rawatan, tilu boboko …. Sing percaya, geus meunang ngayon éta téh, jejeg sakulak-sakulak …. Sok ayeuna geura setorkeun deui ka kaula …. Setor pitrah kitu!”

“Kuring setor pitrah tiluaneun …. Ieu kawajiban kuring, ngaran Arjangi …. Nu ieu kawajiban awéwé, Si Narti …., tah nu ieu kawajiban anak nu cikal, Si Awisah …. Lain kawajiban popotonganana kénéh, Kiai…? Dan can lubar idah!” cék Arjangi bari tanggah neuteup beungeut Lebé, “teu datang-datang si selud téh, katempuhan bapana waé tungtungna téh!”

“Tarima kaula pitrah Arjangi jeung Nyi Narti jeug Nyi Awisah …. Sok kadinyah amin urang dungaan,” cék Lebé bari nandékeun dampal leungeun duanana.

“Ké heula, Kiai, tobat sanés nyanyahoanan …. Ulah ku dunga indal-maot, kuring mah sok kukurayeun ….”

“Ari geus …. Dunga naon kahayang téh …?”

“Indal-salamet waé atuh sugan, ambéh salamet panjang umur ….”

Lebé kapaksa ngéléhan. Bérés ngadunga, bénggol nu genep téh dirawatan, goloprak-goloprak diasupkeun kana blék téa.

Geus dimimitian ku Ki Arjangi mah sungsong paheula-heula, rata ukuran sakulak lima sén. Nu ngurung budak waé aya, nu geus rada enyay-enyay ngarti mah, nu nurutan Ki Arjangi waé loba.

“Punten, ah, kuring mah ti dieu waé ti luar, sangeuk sibanyo,” cék lalaki tengah tuwuh bari melenyun udud. Leungeunna ngarongkong nyodorkeun duit lima sén ka nu diuk pangdeukeutna, ménta ditepikeun ka Lebé.

“Geuning sia geus udud, Adma? Kakara gé asar ahir, deulu!” cék Lebé.

“Har, ari Kiai, lalay geus rabeng ti tadi tukangeun imah kuring mah …,” cék Adma bari ngenyot rokona.

“Baruk lalay …? Lain gugueun, deuleu, nu kitu mah! Da kudu geus reup-reupan …. Malah cék sakaol mah kudu geus teu kadeuleu bulu bitis …!”

“Ari kitu …, matak batal deuih udud téh?” cék Adma bengong.

“Puguh waé, deuleu!” cék Lebé nyereng.

“Ké … ké … ké … Kiai, da cék nu nyarios mah sami sareng nyusur cénah …. Éta duit kuring ulah dipésakan, Harip, bisi kapopohokeun,” cék Adma bari ngarérét ka nu mangnampanankeun duitna tadi.

“Dipesakan sotéh lain rék diarah, bisi Kiai kaliru kaasupkeun kana kaléng, pajar geus diijabkeun,” cék Sanharip morongos, teu ngeunah disangka boga niat goréng.

“Euh …, heug … heug … atuh …. Bisi waé kuring mah, bisi poho,” cék Adma ngélémés éra.

“Sarua jeung nyusur kumaha tadi téh, Adma?” cék Lebé panasaran.

“Sumuhun … sami … bako-bako kénéh …. Bédana téh dikemil jeung diseuneuan ….”

“Ari kitu … teu batal ari nyisig?”

“Pédah waé Pa Mukasan nyisig waé sapopoé bari puasa téh ….”

“Paingan atuh ari nyanghulu ka dinya mah …. Pan si éta mah manggih gaang gé sok didéang dina cempor, ditambul harita kénéh …. Sia beuki nya, gaang?”

“Yéy … palias nagir, keuyeup gé loba kénéh, teu kudu nambulan gaang …. Diturutan sotéh pédah waé tukang bilal tukang ngunggahkeun, sahenteuna meureun aya taram-taram kana ajian ….”

“Sok dititah nunggahkeun sotéh tamba wudu, pédah taya deui nu daékeun,” cék Lebé, “baliju-baliju gé lumayan ku sonagarna.”

“Mun nyana batal mah, nyatu waé sakalian tadi téh,” cék Adma bari miceun rokona.

“Unggal poé nya sia sok udud téh?”

Teu némbal, anggur malik ka Sanharip. “Sok, Harip, serenkeun duit kuring ka Kiai …. Ijabkeun sakalian, kawajiban Si Anisah kituh!”

“Ari kawajiban sia mana, Adma?” cék Lebé.

“Moal tulus kuring mah, Kiai …. Pan cék Kiai gé baréto, pitrah téh nyampurnakeun puasa, sanés? Ari kapalang batal balas udud, nyampurnakeun naon atuh …? Péngkolkeun waé ka Si Anisah …. Tadina mah manéhna nu moal, da cék mitoha gé rubiah mah karawu kapangku ku salakina …. Ari geus kieu mah jadi teu bisa mangku kuring téh. Nu matak manéhna ayeuna mah nu ka hareup ….”

“Deulu ituh, Juragan Kuwu ka dieu!” cék nu diuk tukangeun Lebé. Saréréa tinglalieuk ka jalan. Lebé ngésod rada mundur, nu séjén-séjén nyedek ngumpul di juru. Sup Juragan Kuwu ka masjid, jémprak sila nyarandé kana sarigsig.

“Geuning sisinarieun Juragan angkat ku anjeun?” cék Lebé, “pan sasarina gé sok ditéang ku abdi ka bumi.”

“Ah, entong, da rék ditajongkeun …. Dipikir-pikir asa réncéd. Ayeuna kami setor ka Lebé, engké bulan Hapit, usum dibagikeun, kami narima pancén ti Lebé. Kadang-kadang duit kami kénéh pulang deui ka kami …. Tajongkeun waé ayeuna mah. Kawajiban kami jeung Nyi Kuwu potong engké tina pancén ….”

“Dupi ijabna kumaha atuh ayeuna?” cék Lebé sanggeus ngahuleng sajongjongan.

“Geuning belet Lebé mah …. Ayeuna mah kami béré nganjuk béas dua kulak, bayarna engké nyontang pancén kami kénéh …!”

“Euh … leres …, mangga!” cék Lebé bari ngésérkeun boboko dua ka hareupeun Kuwu.

Dirongkong, dirampa béasna dipuruluk-puruluk kawas nu hayang naksir béar-béarna, pok nyarita, “Tarima kami nganjuk béas dua kulak, bayareun engké nyontang tina pancén kami nu sok katarima dina bulan Hapit ….”

Dijawab ku Lebé, “Tarima abdi nganjukkeun béas dua kulak kana harga dua kali lima bénggol ….”

“Lain dua kali lima sén …? Pan ka batur gé sakitu, lain?” cék Kuwu nyelang.

“Ka Juragan mah ngabantun pangaos pasar, margi … margi ….”

“Pédah nganjuk …? Seug atuh, kuma dinya waé, da bayarna ogé ti dinya-dinya kénéh ….”

“Ngeunah kadéngéna ari kieu mah …. Mun ka urang diragragkeun sarega pasar, kana luput meureun moal setor, nya Harip!” cék Adma ceuleungeung ti luareun bilik cabol.

“Ka somah mah diragragkeun lima sén sakulak sotéh sarat wungkul. Wajibna pitrah téh sakulak, ari saletor lima sén waé ti baheula. Diijabkeun waéh kana sakitu ….”

“Tuda enya kudu kitu, kudu heman ari ka somah,” cék Adhani ti juru, “malah mun nuluy mah unggal poé Kiai dagang béas murah, saréréa gé moal ngaléok ka nu séjén, nya Harip …. Malaur jauh ka pasar ari di dieu aya nu murah mah.”

Lebé ngalieuk ka lebah nu ngomong bari seuri konéng. “Dibéré sajeungkal hayang sasiku, dirugal-rigel diéénténgan sataun sakali hayang mayeng unggal poé …. Ku salebaran sakali gé sabaraha pirugieunana. Kurang-kurang bisa ngatur laporan mah, rugi tilu bénggol tina sajiwa, jaba barudak nu can manjing puasa loba nu teu dipitrahan, malah Si Adma mah angkohna rubiahna gé moal disetoran ….”

“Tuda cék mitoha kitu …, geus karawu kapangku ku kuring …. Ayeuna onaman da enggeus, lain?”

“Heueuh, meunang méngkolkeun …! Pan salakina bélaan henteu!”

“Ari kitu sia teu setor, Adma?” cék Kuwu bari ngarérét ka nu nyangheuy dina bilik cabol.

“Ah juragan, da abdi mah puasana gé lapur …. Sugan ari udud téh cara nyisig teu matak batal ….”

Ger pada nyeungseurikeun, kayungyun ku beletna.

“Aéh-aéh …, na ieu béas dikukucel waé …. Reungeukeun, Lebé, kami setor kawajiban kami jeung kawajiban Nyi Kuwu, sakulak séwang,” cék Kuwu bari nyodor-nyodorkeun boboko béas.

“Nampi …,” cék Lebé bari nampanan. Gorolang, ngadunga, diaminan ku saréréa.

“Horeng babari ari ménak mah, teu maké duit gé hadé ditujang-tajong,” cék Si Adma teu kireum-kireum kawas nu euweuh waé kaserab ku dunungan téh.

“Babari sotéh lebah dieuna, pédah boga pancén sampeureun, kituna gé pan regana sabaraha tikeleun ka batur. Kadéngé lain tadi?”

“Kakuping …,” cék Si Adma, “ngan leuheung waé sotéh, Juragan mah teu kudu ngodok saku ….”

“Heueuh, lebah dinyana meureun pikabitaeun sia téh, Adma. Tapi lebah gawéna mah paralun ampun, aing téh nepi ka kuru cileuh kentel peujit balas mikiran somah sadésa …. Nepi ka teu kaduga … aéh, teu meunang puasa-puasa acan Kuwu mah, da éta cénah matak panas héabna ka somah ….”

“Tah geuning, Kiai,” cék Si Adma bangun giak, “hadéna atuh puasa kuring teu kaci, mangkaning pamajikan keur bulan alaeun. Mun seug téh cara batur, mana teuing héabna ka si utuh ka si inji ….”

“Hih, sia onaman teu ngurung batur, da anak-pamajikan sia gé dina seuhseuhanana mah angger tanggungan aing, pupuhu sadésa ieu …!”

“Rugi atuh nya abdi mah, Juragan. Hanas lentah-lentéh, teu nyatu teu nginum, puasa teu jadi, da kagoda ku udud …,” cék Si Adma kerung bangun sedih, “cék abdi gé tadi …, sugan kawas nyisig pédah sarua bako …, kacek diseuneuan wungkul. Duka upami seuneuna nu matak batal téh, nya Juragan!”

“Nyao ah, hésé ngomong jeung sia mah!” cék Kuwu bari ngalieuk ka Lebé, “ngadéngé guyur-guyur di balé désa pajar Lebaran ninggang kana poé Jumaah?”

“Leres …,” cék Lebé.

“Angsrodkeun kana Saptu, ulah sina ninggang poé Jumaah, pamali!”

“Atuh langkung panginten puasana jadi tilupuluh hiji dinten. Teu kénging ongkoh puasa poéan Lebaran ….”

“Kana Kemiskeun atuh, kajeun ngurangan sapoé …. Matak naon?”

“Panginten moal jejeg sasasih …. Hanas kental-kentél salapan likur dinten …. Abot ongkoh ka abdina, margi seuseueurna nu setor pitrah téh dintenan ka tilupuluhna pasosonten. Ninggang dinten Kemis panginten taun ieu mah. Upami dilebarankeun dinten éta téh, mana teuing hapana moal aya setorkeuneun ka ditu ….”

“Enya … tapi kami teu idin Lebaran poé Jumaah,” cék Kuwu kereng, “meureun kudu hutbah dua kali. Hutbah raya ongkoh, hutbah Jumaah ongkoh. Pantang di désa urang mah, matak dilongokan maung …. Pan aya maung ngamuk gajah meta mah Kuwu bagianana. Mangkaning kami geus kolot, teu cara baheula keur ngora, diganda léngoh ngudag maung sasiki mah ….”

“Kitu waé atuh, Kiai, sered kana Kemis, ti batan kaanjangan urang leuweung mah. Hampang ongkoh ka somah …,” cék Adtari.

“Ngomong naon tatéh, Tari?” cék Lebé bari malik ka nu ngomong di juru.

“Muhun kitu, Kiai, sakumaha kasauran Juragan Kuwu …. Saé diséréd kana Kemis …. Hampang ongkoh ka somah, moal harénghéng ongkoh, da sahanteuna kaanjangan ku urang leuweung mah pisakumahaeun, ari cadu mah di urang sapoé hutbah dua kali …. Leres kitu éta téh, Juragan?” cék Adtari bari neuteup ka Kuwu.

“teu percaya sia ka aing?” cék Kuwu rada kereng. Adtari tungkul, sérab ku nu siga nyeuneu.

“Kieu atuh,” cék Arjangi bari ngésod meueusan, “urang sina éléd waé salasahiji. Hutbah raya atuh entong ari rék ngarah sakali waé mah, boh Jumaahan nu entong teuing, remen ieuh ….”

“Ari Jumaahan ka mana ngeunteupkeunana …? Lumrah ti mana Jumaahan poé Kemis atawa Saptu …! Talung Lebaran, bisa dikasar-késér, da baheula gé tara angger,” cék Lebé.

“Tah geuning énténg ari Lebaran bisa poé naon waé mah …. Geus waé lah poé Kemis, kurang sapoé mah itung-itung nyombo waé ka anu tas kental-kentél sakitu lilana …,” cék Arjangi.

“Bisa kasar-késér sotéh teu kudu matok poéna, deuleu, lain hadé dikabiri. Lumrah ti mana puasa teu jejeg tilu puluh …. Pan cék kitab gé, rumadon salasin …, eu … kuma geuning, poho deui ….. Salasin atawa salasun …?” cék Lebé rada rampang-reumpeung bari neuteup nu dariuk di juru saurang-saurang.

“Kuring mah angot atuh nyaho ti mendi …. Boro-boro maca, sakieu kakolotan kangaranan kitab mah neuleu gé can kawénéhan …,” cék Anjangi.

“Heueu …, kitu waé …. Kami manggih dalil dina kitab, romadon salasin … nyao … salasun … atawa salasatun kitu …? Aya poho-poho teuing …. Ngan kitu waéh maksudna mah ….” Cék Lebé.

“Ah sanés Salasa ieuh,” cék Adtari bari ceuleungeung, “inget pisan kuring mah, poé Rebo ngamimitian puasa téh, da basa munggah téh kuring muru saur ka warung Si Iboh, sakalian ka pasar ….”

“Lain poé Salasa, deuleu, ari salatun téh. Mun rék basa urang mah hartina tilu puluh. Jadi bulan puasa téh umurna jejeg tilu puluh …. Geura urang itung … Rebo-Rebo Kemis Jumaah …. Sapuluh tah …. Saptu-Saptu Ahad Senén …, sapuluh deui, jadi dua puluh jeung nu tadi …. Salasa-Salasa Rebo Kemis …, sapuluh deui, jadi tilu puluh …. Jejeg waéh dina poé Kemis téh, nu matak Lebaranana ninggang poé Jumaah …. Tah, dalilna aya réngkolna, diitung teu géséh ninggang poé éta … rék kumaha deui …?”

“Jadi keukeuh waé nyah kudu poé Jumaah?” cék Kuwu kereng.

“Sumuhun, upami numutkeun dalil éta mah,” cék Lebé.

“Tapi kami teu idin ari kudu hutbah dua kali mah …. Pamali di désa urang mah, pamali, matak dilongokan maung …. Talung ari semet lolongok wungkul, da cék pacaduanana ogé tara daékeun balik léngoh.”

“Perkawis hutbah dua kali mah teu jadi pambengan. Juragan, da cék jenatna pun bapa gé pantang sotéh upami dihénggoy ku sorangan. Ambéh teu ngarempak pacaduan, hutbah lebaranana kedah ku pupuhu lembur …. Kapungkur gé sanggem jenatna pun bapa téh … aéh baheula kétah, jaman tuang éyang ngeuyeuk désa ieu kantos lebaran dinten Jumaah. Hutbah teu dikirangan, hutbah raya hutbah Jumaah gé taya nu dilangkung, salamet waé teu sakara-kara, da hutbah Lebaranana ku tuang éyang téa …. Ayeuna gé mangga waé nyanggakeun hutbah lebaranana mah …,” cék Lebé bari ceuleungeung.

“Baruk kami kudu maca hutbah ..? Teu … kami mah teu sararanggup teuing …. Enya waé aki mah jenatna pinter béjana, da kungsi masantrén ka Demak ka Jombang naon ku hanteu cénah …. Ari kami apal ti mana aksara Arab, da teu ngaji teu masantrén? Teu … kami mah teu sanggup, kajeun ngurangan puasa sapoé kana poé-Kemiskeun, dunya-ahératna tanggungan kami!” cék Kuwu, beungeutna euceuy.

“Hih ari Juragan, perkawis padamelan mah tiasa diwakilkeun ieuh. Keur naon seueur ponggawa? Pan séba distrik gé ari aya pambengan mah sok ngawakilkeun ka Jurutulis. Nu matak naon ieu ogé digenténan ku nu sanés nu sakira sanggemeun, asal ponggawa désa waé nu merenah ngawakilan Kuwu,” cék Lebé ngabongbolongan.

“Meunang kitu disulurkeun ka batur …?” cék Kuwu, beungeutna marahmay, “kuma cik carana sangkan punah kawajiban kami …! Boa kudu méré panajir kawas ari sulur séba?”

“Kieu sanggem jenatna pun bapa mah,” cék Lebé bari ngésod maju, “ponggawa nu badé ngawakilan téa kedah didangdanan, sina nyeplés anggoan Juragan ari nuju dines kanagaraan. Udengna, raksukan hideungna katut solémpang emasna, kebat naon ku hanteu. Kitu deui tudung polét teu kénging lésot …. Turun ti rorompokna, muru ka masigit téh dipapag pajeng kamantrén, digondeng ku ponggawa-ponggawa nu sanés. Kapaksa Juragan gé harita mah kedah ngiring ngagondéng, ngagenténan gawé itu …. Méméh bring, ikrarkeun heula sing asak … dijenengkeun cindékna mah …. Kitu sanggem pun bapa mah jenatna.”

“Saha atuh ponggawa di urang nu bisaeun hutbah?” cék Kuwu, tarangna kerung, “asa euweuh deui ari lain Lebé mah ….”

“Hih, abdi onaman pan siangna dina Jumaahan kedah hutbah deui.”

“Heueuh pan harita mah geus jadi Lebé deui …! Turun imbar gé gawé Kuwu mah geus bubar, lain?”

“Aéh muhun nya …. Kitu saé atuh …,” cék Lebé éléh déét.

“Heueuh, kitu waé, pek émbarkeun ka sadésa, Lebaran engké mah Kuwu kitu nu rék hutbah téh, nyingkahan pacaduan, pédah lebaran ninggang poé Jumaah,” cék Kuwu bari cengkat, léos balik.

“Sihoréng loba pisan unak-anikna nya ari agama téh,” cék Adtari ka batur-baturna.

“Rumasa balilu puguh gé kami mah, da teu ngaji, teu nyaho alip bingkeng-alip bingkeng acan …, témbal Arjangi.

“Tapi kawilang pinter nya Lebé téh …. Juragan Kuwu mah siga nu geus poékeun kacida tadi téh …, ieu mah hih kawas nu babarieun pisan mesék mas’alah téh …,” cék Sanharip.

“Tuda teu samanea, ti buyutna kénéh turun-tumurun jadi Lebé. Piraku waé mun teu kakocoran komara téh,” cék Adtari.

Lebé jongjon waé mulungan béas nu marurag kana palupuh. Api-api tu ngadéngé pada muji téh. Tapi kaciri irungna mah beukah.

***
Malem Jumaah, maleman lebaran. Lembur Cilamping nu sasarina combrék tiiseun téh ngadak-ngadak haneuteun. Di unggal buruan raang palita dina duwegan sabeulah, malah nu werat meuli minyak lantung mah aya nu nyieun damar séwu naon ku hanteu. Kolot-budak pada bungah. Nu puasana belang-betong atawa nu teu pisan ogé, nu ngalap cukup ku setor pitrah lima sén ka Lebé, peuting éta mah kawas nu dikariaankeun. Geus lir nu kasebut leket mah, najan loba nu bari udud atawa nyisig ogé.

Di masjid caang mabra diseungeutan lampu gambréng sadua-dua. Barudak lembut ngagonyo di hareup, ciweuh naréwakan siraru, jorojos-jorojos dirérab dina damar, belewek ditambul bari cingeus néangan deui téwakeun.

Barudak bujang maturan kolot di tengah masjid, takbiran ditabeuhan ku terebang. Luluguna Ki Mukasan, biwirna ngajendol ngemil sisig. Nu nerebang kawas bari narundutan, awak lénjong ngénca-ngatuhu nuturkeun lagu. Béda jeung nu nabeuh dogdog, jaringas pisan éta mah. Dogdog dihompét ku suku kénca, leungeun pakupis duanana, awakna reureundeukan kawas nu ngigel.

illustrasi: lensaindonesia.com

Ka-peutingnakeun takbiran ditunda, diganti ku lagu-lagu tandak buhun nu ilahar dina gembyungan. Tamba tunduh cénah. Lagu Dongdonghéjo, Rincik Manik, Karembong Lokcan jeung réa deui. Naék kana lagu Kéwér-kéwér

Juljol nu nganteuran dahareun, aya lalawuh aya sangu katut tumas-tumisna, paalus-alus pangeunah-ngeunah, da niatna gé hayang katuang ku nu ibadah di masigit.

Brak dalahar balakécrakan. Nu geus seubeuh mundur ngadon nyarandé kana bilik. Rék malikan deui, nerebang kaburu ku tunduh, tinggolédag saurang-saurang, tungtungna gempar samasigit. Nu pandeuri kabagéan bébérés, sésa dahareun dikumpulkeun, diwadahan ku dogdog.

Tengah peuting loba nu lilir kagebah, ngadéngé nu ribut-ribut. Rék hudang horéam ku tunduh, reup waéh tibra deui, parat nepi ka subuh.

Lebaran gedé taun éta mah cék saréréa ogé. Ti jaman akina Kuwu nu ayeuna, kakara harita pareng deui ninggang poé Jumaah. Nu sasarina tara mantra-mantra ka masigit ogé harita mah merlukeun indit, panasaran hayang ngadéngé Kuwu hutbah.

Ti janari kénéh masigit geus pinuh, barudak bujang kabagian di tukang, ditéma ku nu lembut ngadeukeutan bedug. Nu talakbir loba nu geus peura balas ti peuting kénéh. Perbawa poé Lebaran, sora kitu, laguna kitu, ngagalindeng wanci kitu, tingsariak waas pabaur jeung ketir, rusras inget ka nu geus taya di kieuna. Loba nu teu kawawa ku cipanon.

Wanci carangcang tihang rombongan nu didadago téh datang, srog ka lawang. Pangheulana Kuwu digondeng kénca-katuhu, maké papakéan dines. Raksukan takwa kamhar hideung, kancing welem duawelas, solémpang érmas, sinjang kebat lépé satampah. Dibendo ongkoh, didudukuy ongkoh, dudukuy dines polét érmas, jaba dipayungan deuih.

Sup ka masigit, nu asa rék kaliwatan hideng méléd méréan jalan. Jelema-jelema tingkecewis tingharéwos pada baturna. Srog ka hareupeun paimbaran, ngajanteng heula ngadagoan anu komat.

Na atuh ari pok téh aya nu ngomong kalepasan, “Geuning siga kiai Lebé …? Lain Juragan Kuwu nu rék hutbah téh?”

Ditémbalan ku baturna ti juru, “Puguh heueuh deudeuleuan téh siga Kiai Lebé …. Nanahaonan cénah maké dangdanan Kuwu?”

Ari porongos téh nu ngagondéng beulah kénca nyenghor ka nu ngomong pandeui, “Ngomong naon? Baruk Kia Lebé …? Deuleu tah kadinesanana! Nu maké dangdanan kitu Kuwu ngaranna …!”

“Ké … ké … ké …,” cék nu panasaran ngaludeung-ludeung manéh, “sanés éta Juragan Kuwu mah nu sasauran …?”

“Lain …! Kami mah keur teu jadi nanaon …! Tah ieu Kuwu mah nu disolémpang …!”

“Naha da rarasaan mah awas kénéh amta téh,” cék nu keukeuh panasaran awahing ku handeueul asa dibobodo, tepung jeung Lebé unggal poé, piraku maké kalinglap.”

“Heueuh ieu gé Lebé … Lebé …! Tapi geus dijenengkeun Kuwu kamari, disaksian ku kokolot-kokolot …!”

“Euh …, duka atuh ari kitu mah …. Teu kawartosan ti tadina.”

“Tuda lalawora pisan ngajenengkeun jelema téh, tingharéwos maranéhanana waé. Mun di dieu mah hareupeun saréréa, moal cékcok,” cék nu di gigireunana kukulutus lalaunan.

Rérés salat sunat, imam ngalieuk ka tukang nitah ngunggahkeun.

Srog Ki Mukasan ka paimbaran, tumpa-tempo, katatang-kotéténg ….

“Lain geuwat …! Néangan naon?” cék nu diuk panghareupna.

“Ecis …! Ecisna euweuh!” témbal Ki Mukasan.

“Beu édas, gogoda téh aya-aya waé …! Gara-gara Lebaran poé Jumaah!” cék tukang gondeng, “ka manakeun ecis, barudak?”

Taya nu némbal. Barudak tingkecewis bari nunjuk buni ka Si Ékom.

“Aya naon …, aya naon?” cék nu panasaran ngaharéwos.

“Ku Si Ékom peuting dipaké ngarojok anjing. Bongan tuda ngadon ungas-ingus ka masigit. Digebah, nyelap kana sarigsig, rojok waéh!”

“Ari ecisna ka manakeun?”

“Dipiceun …! Geuleuh tuda mani lamokot, da kitu sakadang asuna kabeuratan …. Kasima meureun!”

“Kumaha ari geus kieu?” cék tukang gondeng téh.

“Kumaha upami diganti waé heula ku itu …? Siga aya halu meujeuhna di saung lisung Madsahri,” cék Ki Mukasan bari nunjuk ka saung lisung tukangeun paimbaran.

Tukang gondeng nu nyeplés Kuwu tulén téh gogodeg bari camberut. “Gogoda Lebaran poé Jumaah …! Hadé kitu digantian ku halu?”

“Tibatan luput mah atuh …. Hutbahna gé teu kaci teu maké ecis mah, sanés?” cék saurang ti jajaran panghareupna.

Ki Mukasan kalur ti lawang gigireun paimbaran, milihan halu di saung lisung, néangan nu hampang.

“Rék dikamanakeun éta halu kuring?” cék pamajikan Madsahri norojol ti pawon.

“Nginjeum sakeudeung rék dipaké ecis!”

“Ulah nu éta, rék dipaké nutuan kopi ayeuna …. Tah nu éta, halu panguguran, nganggur éta mah.”

Ki Mukasan balik deui ka masigit, manggul halu panguguran, nya badag nya panjang. Telenjeng ka paimbaran rék ngunggahkeun.

“Ké heula ulah satorojogna teuing ti saung lisung …. Urang ijabkeun heula ambéh rengrem kana haté,” cék nu nyeplés Kuwu tulén téh bari ngaréwak halu tina leungeun Ki Mukasan. Ned … rempod awakna doyong ka hareup, teu nyangka halu sakitu beuratna. “Kaula neda panyaksén,” cénah bari tipepereket ngacungkeun halu, ku lantaran ecis leungit, kapaksa diganti ku ieu …. Saayeuna ieu ecis ngaranna!”

“Nyakséniiii …!!!”

“Sebut ku saréréa, ulah kurang ti opat puluh urang ambéh sah …. Ieu naon ngaranna …?”

“Eciiiiissss …!!!”

“Kurang loba nu nyebutna …! Sakali deui …!”

“Eciiiiiiissssss …!!!”

“Héy … tah barudak nu deukeut bedug! Sia hareureuy waé teu milu ngomong …! Deuleu ka dieu …! Ieu naon …?”

Nu ditanya tingraringeuh.

“Naon ieu …?”

“Haluuuuu !!!”

“Cungur sia! Lain halu, deuleu! Sakali deui sing bener …. Naon?”

“Paranti nutuuuu …!”

“Bangus sia …! Kitu tah ari teu ngajedingkeun téh …! Ecis …. Ecisss cekéng gé egis …! Pok sebut deui ku saréréa …!”

“Eciiiiissss ….!” Cék samasigit mani ngegeder.

“Tah kituh …. Pok geura ngunggahkeun, Mukasan! Yeuh haluna … … éh … ecisna!” cénah bari ngélémés, éra tisolédat létah.

“Annutuuu bilhaluuuu walbakaaaatul …!” cék Si Sukri di tukang ditompokeun kana ceuli baturna.

“Cungur sia …!” cék kolot nu diuk gigireunana, “doraka siah!”

Batur-batur Si Sukri narungkup sungut.

Rérés hutbah brak dalahar, da ti tadi gé nu nganteuran dahareun geus ngarédés di luar nyaruhun baki. Samasigit récok parewog-rewog. Sidekah Lebaran cénah.

Désa Cilamping salamet teu kungsi kaanjangan maung.

Kareueus

2011-10-22T13:11:00.003+07:00

Kareueus beda jeung kasombongan, komo jeung kareueuseun mah :) Reueus jadi urang Sunda lain hartina nepak dada, jajauheun tina sipat angkuh ngarasa leuwih punjul tibatan seler sejen. Ieu mah pilakadar nembongkeun jatidiri yen urang teh pituin urang Sunda, seler Sunda. Teu kurang teu leuwih.

Mun seler sejen bisa ngarasa reueus jadi bagian tina seler pituin manehna, naha urang Sunda make jeung teu bisa kitu? Tembongkeun yen urang teh urang Sunda, anu karasep, anu gareulis, anu handap asor (kade, sanes handap asoy..), anu satata jeung seler sejen, anu sarua dahar sangu :) Cara nembongkeun kareueus tangtu rupa-rupa. Soal eta mah tangtu geus teu kudu dibejaan deui. Nu penting mah niat, bari jeung prakna, ulah diengke-engke.

Ngamumule basa Sunda sangkat teu tumpur ku jalan ngabiasakeun ngajak nyarita ku basa Sunda ka anak-anak urang, upamana, bisa dimimitian ayeuna keneh. Teu perlu biaya jeung insya Allah moal matak miskin :) Lian ti ngaraksa basa, oge minangka salah sahiji cara nembongkeun identitas diri yen urang teh urang Sunda.

Prung ah, urang mitembeyan!

Tujuhbelasan

2011-08-17T19:32:00.004+07:00

Ti sainget, di lembur kuring sok kacida ramena dina poean 17 Agustus teh. Lain rame ku sponsor deuih, sabab sagala kamonesan nu dipintonkeun dina poean mieling kamerdekaan teh estuning hasil gawe babarengan warga. Arak-arakan diwangun ku rupa-rupa pintonan. Aya bebegig, rombongan 'pejuang' lengkap jeung 'tentara Walanda' , gotongan nu eusina rupa-rupa kadaharan, calung, angklung barudak sakola, jeung rea-rea deui. Memeh upacara sok diabringkeun heula muru ka lapang. Sanggeus upacara, kabeh pintonan sok dipaenkeun kalawan gembleng (utuh), minangka hiburan haratis keur balarea.

Kagiatan samodel kitu teh geus jiga tradisi taunan. Sarerea ngarasa miboga tanggung jawab pikeun ngareuah-reuah poe kamerdekaan, minangka wujud tina rasa sukur rehna nagara urang geus diparengkeun merdeka. Ti mana biayana? Tadi ge geus dicaritakeun, tara pangangguran aya sponsor sagala. Udunan, sabogana-sabogana. Nu boga duit ku duit. Nu boga tanaga ku tanaga. Nu kabeneran po'os pisan, udunan ku do'a :) Tara aya basa ngarasula. Tukang kuli, belaan pere heula. Nu boga warung, tutup heula. Cindekna, kabeh ngarasa 'wajib' mieling poe kamerdekaan sakadugana.

foto: republika.co.id

Ngan beuki dieu, asa beuki tiiseun. Teu jiga baheula. Puncakna mah dina taun ieu. Euweuh kamonesan nu dipintonkeun. Euweuh abringan nu laleumpang muru ka lapang rek upacara. Jelema jiga hare-hare. Ku naon? Duka tah....

Nu aya ngan ukur rajegna tihang bandera di unggal buruan. Ngelebet jiga nu sedih. Alum, semu lungse. Kuring galecok sorangan na jero hate. Palangsiang ieu teh alatan urang ngarasa dihianat ku para pamingpin. Ngarasa diteungteuinganan. Ngarasa diantep tur teu dipalire. Para pamingpin sibuk nguruskeun partey, golongan, kelompok, jeung dirina masing-masing. Sibuk ngarewodan duit anu sakuduna dipake jang kama'muran ra'yat. Der weh parasea diantara maranehna. Pasea ku sabab teu walatra dina babagi duit meunang maok!

Mun kitu, meujeuhna we lamun ra'yat jadi hare-hare. Bongan pamingpin teu bisa dipercaya. Ra'yat jadi apatis. Amanat para luluhur anu baheula guyang getih geusan ngahontal kamerdekaan geu kapopohokeun. Nagara anu sacara 'de jure' geus leupas tina penjajahan bangsa deungeun, singhoreng sacara 'de facto' masih keneh dijajah. Saha nu ngajajah Indonesia kiwari? Singhoreng lain bangsa deungeun, tapi bangsa sorangan, nyatana para pamingpin anu tega meres ra'yatna. Anu katempona siga nu enya melaan ra'yat, sok padahal saukur panipuan!

Jadi, rek iraha atuh bangsa urang bener-bener merdeka? Nepi ka kiwari kuring can manggih kelemeng walonan anu matak sugema. Matak ngangres, matak nalangsa. Lir bandera anu ngelebet semu seunggah. Iraha atuh? Anging Gusti anu uninga. Inna lillahi. (17082011)

Copyright © 2011 - Tata Danamihardja.

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.

Gedong DPR

2011-04-11T03:41:00.003+07:00

Jaman keur budak, imah gedong di lembur kuring beunang diitung ku ramo. Imah gedong di dieu maksudna imah nu dijieunna tina bata jeung aduk semen campur keusik jeung apu we saeutik. Kalolobaanana mah imah panggung, malulu dijieun tina kai jeung awi, teu make tembok. Ka beh dieunakeun mimiti aya sababaraha imah duduk jandela. Disebut kitu teh cenah pedah tembokna ngan ukur sajangkung jandela. Tina jandela ka luhur mah bahan nu dipake nya angger we kai jeung bilik tina awi.

Ku sabab arang, imah gedong jaman harita kaasup mewah. Teu unggal jalma mampuh ngadegkeun imah gedong. Ra'yat biasa saperti kolot kuring mah cukup imah panggung bae. Matakna nu boga imah gedong jaman harita geus pasti jalma beunghar. Najan kitu, harita mah modelna oge henteu aneh-aneh, malah mun dibandingkeun jeung imah-imah jaman ayeuna mah kacida basajanna. Hareupna biasana make teras nu dikuribeng ku tembok sajangkung tuur. Na tembok ieu biasana sok dipake dariuk mun ngadaweung pasosore bari nungguan magrib.

Imah ra'yat...

Kiwari tibalik. Imah panggung beuki arang, lolobana malah imah gedong. Naha ieu teh bisa dijadikeun ciri yen kama'muran ra'yat geus ngaronjat? Duka tah lebah dinyana mah, sabab najan sarua gedong, angger we kualitasna mah gumantung kana duit. Jalma beunghar tangtu nyieun imahna make bahan-bahan kualitas nomer hiji. Giliran jalma nu kurang duit mah nya wayahna make bahan-bahan kualitas saaya-aya.

Basa ngadenge Gedong DPR rek direnovasi, mimitina mah atoh we nu aya. Tuh pan ayeuna mah tong boro ra'yat, wakil ra'yat wae boga imah gedong. Ngan barang ngadenge biayana trilyun-trilyun kitu mah bet matak ngajenghok. Mahal-mahal teuing? Da basa Haji Udin nyieun imah oge biayana ngan ukur pupuluhan juta. Eta teh geus kaasup rohaka, da puguh Haji Udin mah jalma jugala. Jaba Haji Udin teh ra'yat deuih, lain wakil. Naha ari jang wakil biayana bet gede kabina-bina?

Logikana pan kieu. Mun direktur gajihna 50 juta, wakil direktur gajihna tangtu moal ngaleuwihan direktur. Jadi mun haji Udin (ra'yat) nyieun imah nu hargana 50 juta, imah wakil ra'yat mah tangtu teu meunang leuwih ti 50 juta. Ari ieu? Hiji koma tilu trilyun! Enolna oge teuing sabaraha siki. Pokona mah loba pisan, mun dibeulikeun kurupuk teh jigana mah bisa dipake nutupan gunung!

Kacindekanana? Jelema nu utang itung biaya renovasi Gedong DPR teh teu cageur, teu make logika, jeung jigana na jero dadana geus euweuh hatean. Gedong nu ayeuna dipake oge sabenerna mah alus keneh jeung masih "layak-pakai", kitu cek sawatara ahli. Malah ceuk Mang Endang tukang cilok mah, gedong nu ayeuna teh masih mewah kabina-bina, sabab sok dibandingkeun jeung imah manehna nu mirip kandang embe. Disebutna ge karaton ku Mang Endang mah. Tah ceuk Mang Endang keneh, anggota dewan nu di laluhur teh garelo cenah, alias burung, alias teu gableg cedo. Uyuh ku dua merjoangkeun ra'yat, ieu mah kalah hayoh ngamonyah-monyah duit ra'yat.

Imah 'wakil' ra'yat....

Basa diseleksek, ku naon cengteh pangna Mang Endang siga nu ambekeun pisan, manehna nembalan, "Har ari Encep, pan Amang teh geus ngawakilkeun ka maranehna sangkan ra'yat leutik samodel Amang teh diperjoangkeun ku maranehanana, ditingkatkeun kahirupanana, kama'muranana, kapinteranana. Lain ieu mah kalah hayoh duit ra'yat dimonyah-monyah bari jeung dilalebokan ku maranehanana, duka sawareh duka lolobana. Keuheul Amang mah, napsu lah, hayang nyabok tah ka nu karitu teh!"

Mang Endang ngabamblam bari kekerot, leungeunna meureup-meureup bae. Kuring unggut-unggutan, kayungyun ku pamanggih manehna. Keur pahuleng-huleng kitu, ujug-ujug pok mang Endang nanya, "Ke, ke, ke... na ari Encep katingalna ku Amang teh siga tenang-tenang bae. Na Encep teu ngaraos keuheul?"

Kuring nyerengeh, pok nembalan, "Ah henteu Mang, da abdi mah teu rumaos ngawakilkeun ka maranehna ieuh. Pan tos lami oge abdi mah tara ngiring nyoblos lamun PEMILU teh!"

Mang Endang colohok, kuring ngaleos bari ngahariringkeun pupuh, teuing Pangkur teuing Durma.

Copyright © 2011 - Tata Danamihardja.

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.

Naskah Kanggo Panata Calagara Dinu Nikahkeun

2011-03-20T12:17:00.002+07:00

Sesah pisan milarian conto naskah anu leres-leres nyunda. Naskah ieu oge kenging kokoreh tina internet, tangtos tebih tina sampurna, sok sanaos tos diropea deui sakadugana. Kalihna ti eta, ieu mah mung saukur kanggo lilinggeran, hususna soal urutan acara, margi ari dina prungna mah tangtos bakal gumantung kana katapisan panata calagara, diluyukeun sareng situasi katut kondisi anu nuju dipayunan.

Mugi-mugi kapayunna baris aya conto naskah anu langkung payus tur pantes. Nyanggakeun.

Naskah kanggo Panata Calagara dinu nikahkeun

BUBUKA

Assalamua'laikum Wr. Wb.

Bapa-bapa, Ibu-ibu, para wargi sadayana anu sami linggih hormateun sim kuring. Sakumaha kauninga ku sadayana, alhamdulillah calon panganten pameget miwah rombongan parantos sumping ngaleut ngeungkeuy ngabandaleut, ngembat-ngembat nyatang pinang.

Bismilah, purwa wiwitan ieu pamuka carita minangka pamuka acara. Babasan padika pagawean lamun nangtung ka jungjunan, sing lulus bantun jeung tumbu buah seureuhna. Neda panyaksen acara bade dikawitan.

MAPAG CALON PANGANTEN PAMEGET

Pangersa calon panganten pameget miwah rombongan. Jagong tuhur meunang ngunun haturan wilujeng sumping, di sugeng ing pucu galuh kelurahan ____________ katelahna, tempat anyar pangharepan, sarakan keur kahirupan kulawarga.

Calon panganten istri, bisi si jalu hanjelu si lanang honcewang, sumangga geura hayap calon panganten pameget miwah rombongan.

PANGALUNGAN MANGLE

Tawis panampian tatamu, tanda kameumeut, kadeudeuh, tawis asih ti kakasih, tanda tresna kanyaah, mangga geura kalungkeun eta mangle tawis pangrungrum hate perlambang kaberesihan manah (mangle di kalungkeun).

Haturan wilujeng sumping ka calon panganten pameget. Tutut gunung keong reuma, sumangga geura gek calik.

SESERAHAN

Bismillaahirrohmaanirrohiim

Para hadirin, miwah para tatamu sadayana, khususna ka calon panganten pameget miwah rombongan, bawiraos emutan pribados, pamali mun dilami-lami, teu kedah dilila-lila, nu dianti-anti ti tatadi, didago-dago ti bareto, ayeuna parantos nyampak. Sok sanaos sami surti, sami uninga maksadna, nanging, kanggo nyumponan tindak tanduk tata titi duduga peryoga manusa pangeusi dunya, anu parantos dipaparinan manah, rasa, sareng lisan dina saliring dumadi, teu cekap ku surti sareng tekad wungkul, namung kedah di sarengan ku ucap. Teu sae miulan awi, mere cai geusan mandi, mere huut tina guguran, namung kedah di bejer beaskeun, kembang boled nu tetela.

Para hadirin miwah para tatamu sadayana, acara urang kawitan ku galindeng ayat-ayat suci Al-Qur'an anu baris kasanggakeun ku ____________________________

Ngahaturkeun nuhun ka____________________ nu parantos ngagalindengkeun kalam ilahi, mudah-mudahan ageung mangpaatna kanggo nu maoskeun hususna, umumna ka urang sadaya anu sami-sami ngadangukeun. "amin".

Calon panganten pameget miwah rombongan, mugi teu janten kekeling galih rengat nya mamanahan, aya naon nya pamaksadan, numawi jauh-jauh dijugjug anggang-anggang diteang? Sumangga geura wakcakeun masing balaka (Sumangga ka pangersa kasepuhan calon panganten pameget dihaturanan kapayun kanggo ngadugikeun lebeting kalbu jeroning ati).

PANAMPIAN

Para wargi sadayana, nembe sami-sami nyakseni gerentes kalbu kasepuhan ti pihak calon panganten pameget miwah rombongan. Lain lantung tambuh laku sanes lunta tanpa seja, purwa aya nu di maksad, seja ngaitkeun jangji pasini , manjangkeun simpay babarayaan, sakotretna tina hate.

Sakeser daun satangkal, sabungkus bareng jeung bungkusna nyerahkeun panganten pameget sareng cacandakanana. Sim kuring saukur darma, teu wasa panjang carita. Kanggo pang walerna mangga nyanggakeun kanu disepuhkeun ti pihak calon panganten istri. Waktos di sayogikeun.

Para wargi sadayana, bingah amarwata suta, bingah kagiri-giri, bingah nu taya papadana. Nugar cadas mangih emas, mobok manggih gorowong, aya jalan komo meuntas. Jalan gede sasapuan batu turun keusik naek, itu purun ieu daek, laksana nya pamaksadan.

Kumargi eta mangga geura hayap calon panganten pameget miwah cacandakanana. Mangga salah sawios cacandakan didugikeun minangka simbul ti Ibu calon panganten pameget di tampi ku Ibu calon panganten istri. Nu sanesna mah diantaykeun bae manawi.

(Mangga calon panganten pameget di candak kalebet heula kangge didangdosan).

AKAD NIKAH

Para wargi sadayana..

Niti wanci nu mustari, ninggang mangsa nu waluya. Malati ligar na ati, campaka mangkak na dada, koleak sakembaran, koceak ninggang ugana. Uga pakaitna tatali asih antawis Neng_____________ sareng Cep __________________.

Jangji urang pastikeun subaya urang nyatakeun. Nu diseja mangka nyata, neda panyakseni ti para wargi sadayana, upacara akad nikah seja dikawitan.

(Mangga candak calon panganten istri ka luar).

Sumangga ka pangersa bapa petugas ti Kantor Urusan Agama kanggo ngalaksanakeun Akad Nikah.

..........................................................

Alhamdulillah wa sukurillah kalawan rido gusti anu maha welas tur maha asih, oge pangdu'a ti sadayana, akad nikah parantos rengse kalayan lancar.

Acara salajengna di teraskeun kana sungkeman.(Mangga ieu acara disanggakeun ka pangersa ___________________.

DO'A

Acara munggaran dugi ka akhir parantos rengse, mugi urang sadayana aya dina panangtayungan Gusti nu maha suci. Kukituna kanggo panganteb kahoyong urang sadaya di lajengkeun kana do'a. Kanggo mingpin do'a, mangga pangersa __________________ dihaturanan.

Ti pribados salaku pangatur waktos, bilih aya basa nu teu sampurna, teu merenah tata titi sareng undak usuk basa, hapunten anu kasuhun.

Urang pungkas ieu acara ku maos hamdalah: Alhamdulillaahi robbil 'aalamiin.

Wabillahi taufiq wal hidayah Wassalamualaikum Wr. Wb.

*Dicutat sareng diropea deui tina seratan di http://suhendri.co.cc/

Radio Basa Sunda

2011-03-14T16:01:00.005+07:00

Radio basa Sunda nu dimaksud teh nyaeta radio anu basa panganteurna malulu ku basa Sunda. Ari eusina mah rupa-rupa, aya lagu indonesia, aya lagu barat, malah lagu wetan oge teu jadi masalah. Tos aya? Nyeta teu acan :)

Eta mah ngalamun. Kabeneran ngalamun teh kadang-kadang sok dianggap aneh ku batur. Dianggap mahiwal. Padahal naon salahna? Keun we da ngalamun ieuh, moal matak bohak. Pan ayeuna mah ngalamun nu mahiwal teh sok diparake dina elmu manajemen. Disebutna 'think out of the box'. Maksudna? Nya ngalamun atawa mikir mahiwal tea, kaluar tina kabiasaan anu ilahar.

Geus loba conto, ide anu baheula dianggap mahiwal, kiwari kabuktian jadi kanyataan anu teu dianggap aneh teu sing. Kapal udara upamana. Pan baheula mah dianggap lahuta sabab jelema mah ceuk palikir jalma nu 'cageur' moal bisa ngapung sabab teu boga jangjang. Tapi tetela ku jalma mahiwal mah eta teh dipikiran, nepi ka ahirna jadi kanyataan, najan carana henteu nyieun jangjang terus ditapelkeun kana awak. Tapi nu penting, jelema bisa ngapung, make kapal udara.

Komo atuh ieu, pira oge radio anu basa panganteurna basa Sunda. Teu mahiwal teu sing. Sacara teori mah gampang malah, sabab nu make jeung nu ngarti kana basa Sunda masih keneh loba. Terus ku naon atuh pangna euweuh radio anu saperti kitu?

Tah di dieu mah masalahna lain mahiwal atawa aneh. Masalahna teh nyoko dina urusan kawani. Euweuh jelema loba duit nu daek ngamodalan ngadegna radio samodel kitu. Basana teh sieun rugi tea, sieun teu balik modal tea jeung sajabana. Padahal rek nyaho bakal rugi kumaha, da dicobaan oge acan. Kumeok memeh dipacok, kitu meureun pibasaeunana.

Padahal lamun dilenyepan, ieu teh bisa jadi selling point (niley jual) pikeun icikibung dina bisnis radio. Sok inget kana kasauran Pa Temmy Lesanpura almarhum, pakar radio, nu kungsi nyebatkeun yen dina bisnis radio mah kudu 'dare to be different' (wani minculak ti batur). Tong sieun mun dianggap beda, sabab eta teh justru bakal jadi paniten batur. Pada nempo. Mun geus pada nempo pan panasaran, hayang nyaho jero-jeroanana. Keur nu dagang mah pan kakara ditempoan oge geus kaasup 'satengah ngajual'. Digilekkeun saeutik ge, iklan mo burung murudul.

Komo deui mun nu boga modalna idealis mah, keyeng hayang nanjeurkeun sunda jeung kasundaan. Ngan nyaeta hese neangan jelema nu model kitu teh: loba duit, jeung gede katineungna ka Ki Sunda.

Kacipta lah, mun lamunan kuring teh bisa ngawujud. Gogoleran di kamar bari ngadengekeun radio. "Pamiarsa, mangga urang sami-sami kupingkeun galindengna The Beatles ti babakan Liverpool, anu baris ngagalindengkeun lagu Michelle, dilajengkeun kana lagu Blackbird anu dipundut ku Kang Tata ti Ciamis. Wilujeng ngadangukeun," cek penyiar radio Urang Sunda.

Rungah-ringeuh, da asa teu menta lagu. Leungeun gupuy-gapay neangan telepon, guluprak gelas ragrag katepak. Korejat, kuring hudang. Euh, can aya geuning radio nu jiga kitu mah. Sok atuh nu saleueur artos, aya kawani teu? Kuring mah rek ngadengekeun we ah....

Tata Danamihardja © 2011

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.

EBOOK GRATIS: 100 CARPON SUNDA

2011-02-25T16:45:00.002+07:00

Neangan e-Book basa Sunda di internet hese kabina-bina. Beda jeung upama urang neangan e-Book basa Inggris atawa basa Indonesia. Balatak, tinggal milih. Ku naon pangna kitu? Ah duka teuing. Jeung da patalekan eta mah sabenerna lain bagean kuring pikeun ngajawabna. Eta mah bagean para inohong, para ahli, intelektual Sunda anu sakuduna mikiran bari jeung prakna neangan cara sangkan basa Sunda diparake ku urang Sunda. Sangkan diparake pan kudu aya sarana jang ngawanohkeunana, diantarana nya ku jalan ngupayakeun sangkan bacaan Sunda sumebar tur gampang diakses, kaasup dina internet.

Najan kitu, ari kanyaah mah asana gede keneh sanajan kuring lain inohong atawa intelektual oge. Ngan tangtu dina ngebrehkeun kanyaahna oge beda jeung aranjeunna nu palinter nyarios, palinter ngayakeun seminar, kongres jeung duka nanahaon deui lah ngaranna teh. Kuring mah nya nu kadada kaduga we, nu kahontal ku uteuk. Make cara mikir praktis tur pragmatis nu henteu rumit. Mun nu arang langka teh bacaan basa Sunda, nya mikir teh kumaha carana sangkan bacaan basa Sunda loba tur bisa diakses gratis. Praktis pan? Teu kudu diseminarkeun asana nu kitu mah.

Ieu mah ngabalakan wungkul. Nyanggakeun tah e-Book 100 Carpon Sunda, kantun diundeur di http://www.facebook.com/sundablog GRATIS alias teu kedah mayar. Nu tos janten baraya SundaBlog kantun klik dina tab Bagea. Mudah-mudahan ka payunna baris langkung seueur nu nyumbangkeun bacaan Sunda gratis di internet.

Mudah-mudahan.

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.

Tamba Sare Sore-Sore

2011-02-19T21:15:00.003+07:00

Mun pareng keur hese meureumkeun panon, sok bingung nya pilakueun. Sanajan kiwari hiburan teu hese neangan, tapi kadang-kadang mah bosen. Kitu-kitu keneh. Lalajo tipi, leuleumpangan neangan dahareun, ngobrol di pos ronda. Naon deui nya?

Tah, ngarah teu bosen, kumaha lamun maca? Ulah maca basa Indonesia jeung Inggris bae atuh, sakali-kalieun mah cobian geura maca bacaan basa Sunda. Bilih teu aya bacaeunana, nyanggakeun ebook Tamba Sare Sore-Sore, mangrupa kumpulan tulisan dina basa Sunda.

Sabenerna ebook ieu geus kungsi medal, tapi nu ieu mah edisi revisi. Eusina 30 tulisan, lumayan kanggo bekel bari nungguan jurig tunduh.

Kanggo ngundeurna, angkat bae ka dieu: http://www.facebook.com/sundablog

Wilujeng maca.

ABI

2011-01-11T07:55:00.002+07:00

Tata Danamihardja

11/01/2011

Naon ari abi teh? Surabi kitu? Ih, sanes.. Abi di dieu mah maksadna teh ngabasakeun diri sorangan. Kata ganti orang pertama, kitu cenah basa indonesiana mah. Abi teh podokna tina abdi, biasana dipake ku budak leutik anu can sawawa, kadang-kadang oge dipake ku budak nu kakara nincak rumaja. Nu matak keap abi dikelompokkeun kana basa budak, da nini-nini atawa aki-aki mah teu pantes make kecap abi.

Tapi bisi rek make mah pek bae ketang, ngan kadengena asa kurang pantes. Pikeun nu geus sawawa mah mending keneh make kecap abdi atawa kuring, gumantung kana situasina. Mun teu kitu, bisa oge ngabasakeun ku pancakaki: mun ngobrol jeung sahandapeun bisa nga-akang-keun upamana. Mun awewe nya ngabasakeun ceuceu atawa teteh.

Mun ngobrolna jeung saluhureun? Eta mah daek teu daek kudu make kecap abdi atawa kuring. Kumaha mun jeung sasama atawa anu saumur? Biasana lamun jeung babaturan deukeut mah sok make kecap urang. Ieu sabenerna basa kasar (dina konteks ngaganti kecap abdi). Tapi dina kalimah "hayu urang ngibing" mah upamana, teu kaasup kasar sabab kecap "urang" di dieu mah hartina "kita" mun dina basa Indonesia mah.

Lian ti ngagunakeun kecap abi, budak leutik oge kadang-kadang nikukur. Naon deui cenah nikukur teh? Nikukur teh maksudna jiga tikukur, nyebut ngaran sorangan pikeun kecap gaganti diri (dina kalimah langsung atawa obrolan). Contona: "Tata kamari ka ameng ka ditu da..," cek Tata bari heuay.

Najan kitu, dina prakprakanana mah aturan ieu teh mindeng dirempak. Naon hukumanana mun aturan ieu teu dipake? Ah teu aya. Dianggo mangga, teu dianggo sawios. Nu penting mah apal kumaha nu sakuduna. Nu penting mah masih keneh reueus (sanes bangga nya, bangga dina basa Sunda mah hartosna hese!) make basa Sunda. Nu penting mah masih keneh reueus jadi urang Sunda.

Tata Danamihardja © 2011

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.

SundaBlog Di Facebook

2011-01-06T15:41:00.002+07:00

15:05 06/01/2011

ku: Tata Danamihardja

Saha nu nyangka, Facebook baris kawentar jiga kiwari. Mun teu salah, taun 2007 atawa 2008 kuring geus boga akun Facebook. Tapi harita mah tiiseun keneh, can loba nu make jiga ayeuna. Eta oge nyieun soteh panasaran we, teu kaop manggih nu anyar. Geus kitu mah lur we diantepkeun.

Ngan kadieunakeun, estu matak kaget. Facebook jadi sabiwir hiji. Ti kota nepi ka kampung, Facebook jadi bukur catur balarea. Ti mimiti budak nu kakara bisa maca nepi ka aki-aki jeung nini-nini nyaho naon ari Facebook. Dina teu nyahona oge, minimal pasti kungsi ngadenge.

Rame we tah si Facebook teh. Jadi sarana komunikasi alternatif salian ti telepon. Babaturan nu lawas teu tepung, guk gok panggih dina Facebook. Lebah dieuna mah Facebook geus jadi cukang lantaran geusan manjangkeun tur ngaraketkeun silaturahim jeung papada manusa. Lian ti eta, Facebook oge mindeng dijieun promotion tool atawa alat promosi pikeun nu boga bakat dagang. Malah kadang-kadang nepi ka lieur sirah ngabandungan nu nge-tag gambar promosi. Dalah dikumaha, resiko pipilueun ngagugulung Facebook.

Tangtu efek gorengna oge aya. Dina tipi mindeng kapireng budak atawa rumaja nu ngaleungit ti imah alatan Facebook. Diculik. Atawa nu pasea alatan salingkuh gara-gara Facebook. Atawa pagawe nu ngadak-ngadak henteu produktif alatan loba teuing chatting (ngawangkong) na Facebook. Eta mah ekses, lir ibarat peso nu fungsina gumantung ka nu makena: naha rek dipake ngeureutan bawang atawa dipake ngarampog. Asal ati-ati tur wijaksana dina ngagunakeunana, Facebook bisa jadi alat komunikasi nu gede mangpaatna.

Nya ku alesan eta pisan, ditambah popularitas Facebook anu sakitu rosana, asana teh teu salah lamun SundaBlog oge milu aub, pipilueun ngamangpaatkeun Facebook. Lebar temen lamun kasempetan gede pikeun ngawanohkeun basa Sunda dina awahan anu leuwih jembar henteu dimangpaatkeun. Meungpeung Facebook masih keneh kawentar (populer), meungpeung Facebook masih loba nu make, nya mending dimangpaatkeun sakumaha mistina.

Ka sugri anu hoyong ngarojong SundaBlog di Facebook, diantos di dieu. Sugan ku cara kieu, basa Sunda bisa leuwih nanjeur makalangan. Sugan, eta oge.

Capcay Bah Kamad

2010-12-19T09:24:00.002+07:00

ku: Tata Danamihardja

9:08 19/12/2010

Hasrat Kang Maman kana barangdahar alahbatan danawa kalaparan. Ngan, najan hasratna kana dahar alahbatan danawa atawa raksasa, pangawakanana mah kawas gantar tas tapa salapan abad. Kawasna mah kadaharan tara nyangsang kana awak, ngan sakadar nganjang.

Kangaranan jalma kalaparan mah, tara aya basa ngaragangan. Sagala kadaharan hayang kaasaan. Parasmanan ngacak ka mana-mana. Ngahanca alas tara asa-asa, sabab hayang kaasaan sadaya. Martabak, capcay, bala-bala, ayam bakar, malah mah asana kadang-kadang ngadahar calana Bah Kamad sagala. Naha? Pan aya sasakalana.

Basa Kang Maman ngasaan capcay, karasana asa rada karadak sarta nyangsang na alat barangdaharna. Kang Maman calawak sabab rasana pahang. Panasaran, kang maman nanya ka Bah Kamad, "Bah, naha nya capcay rasana pahang?"

Bah Kamad kalah ngagakgak.

"Jawab Bah, kalah ngagakgak. Sayah panasaran..." Kang Maman maksa.

"Jang, wayahna nya, capcay karasana rada pahang. Pan basa masak capcay bahanna can aya sadaya, kakara aya saparapat. Sabab hayang gancang-gancang asak, nya kapaksa Abah ngalaan calana jang nambahanana. Matak wayahna rasana rada pahang, sabab calana Abah mah can ngasaan nyampay na gantar," jawab Bah Kamad rada asa-asa.

Mastaka Kang Maman asa ngadadak ngalayang, asa ngadadak hampang. Kahayangna mah ngalabrak Bah Kamad, ngan hanjakal awak Kang Maman nahnay taya tangan pangawasa. Kang Maman kalahka nyangsaya, bahamna calawak. Manahna ngarasa hanjakal ngadahar capcay calana. Calana Bah Kamad. Bangkawarah!

Cag ah.

NGAMUMULE BASA SUNDA

2010-11-05T02:08:00.002+07:00

ku: Tata Danamihardja

Ajeg-ajeg (kade sanes ajep-ajep :) kasundaan teh diantarana baris katingali dina soal basa. Pan asa aneh lamun urang Sunda tapi teu bisa make basa Sunda. Piraku ari urang Jawa make basa Jawa, urang Batak make basa Batak, ari urang Sunda teu make basa Sunda?

Nu jadi masalah, kumaha carana sangkan basa Sunda henteu tumpur? Najan patalekan ieu karasana asa bombastis, tapi lamun nempo gejalana saperti nu karandapan ku urang ayeuna, asana teh lain hal anu pamohalan upama ka hareupna basa Sunda baris tumpur. Mangga bae emutan, kiwari loba urang Sunda meleg-meleg anu teu ngajarkeun nyarita ku basa Sunda ka anak-anakna.

Padahal ngajarkeun nyarita ku basa Sunda ka anak-anak urang teh mangrupa pondasi pikeun negeskeun identitas yen urang teh urang Sunda saestu. Komo lamun nilik kana pangajaran basa Sunda di sakola anu waktuna mingkin samporet. Boro-boro bisa diandelkeun pikeun ngadadasaran kana pangaweruh budak ngeunaan basa Sunda, dalah guruna oge kadang-kadang lain ti jurusan basa Sunda.

Lian ti eta, lingkungan oge mindeng teu ngadukung kana tumuwuhna basa Sunda, hususna di kota-kota gede anu padumukna multi-etnis. Anu matak, cilaka pisan lamun anak-anak urang teu dibiasakeun diajak nyarita di imah make basa Sunda. Atuda iraha dipakena basa Sunda teh mun lain di imah, sabab di luar imah mah enya ge dipake tapi geus pabaliut jeung direumbeuy ku basa Indonesia.

Ku cara kitu, diharepkeun bakal aya generasi penerus anu baris nuluykeun eksistensi basa Sunda di tatar parahiangan. Pun alo, umur 2 taun, dibiasakeun nyarita make basa Sunda ku indung bapana. Mun keur arulin jeung baturna ge manehna mah ongkoh-ongkoh we galecok make basa Sunda. Mun baturna molohok teu ngarti, kakara manehna narjamahkeun make basa Indonesia. Geus baturna ngartieun mah, der deui we ngocoblak make basa Sunda.

Di dieu ku urang katingali, yen diajar make basa Indonesia mah leuwih gampang, sabab di luareun imah ge balatak nu nyarita make basa Indonesia. Lamun dadasarna geus kuat, urang moal hariwang boga budak palahak-polohok teu bisa basa Sunda. Sabalikna mun di imah diajak nyarita basa Indonesia, di luar imah oge nya kitu keneh, rek iraha bisana atuh budak teh make jeung ngarti kana basa Sunda?

Mun urang ngaku keneh urang Sunda, sing era atuh ku seler sejen nu bubuara di tatar Pasundan. Si Togar urang Batak, si Ayu urang Kebumen, atawa si Freddy urang Manado geuning bisa capetang make basa Sunda ari keyeng mah diajarna? Maenya ari anak urang, pituin urang Sunda, kalah ngabigeu lamun diajak nyarita basa Sunda?

Conto sejenna, tuh The Beatles anu meleg-meleg urang Liverpool oge geuning bisaeun nyanyi-nyanyi wae mah make basa Sunda. Teu percanten? Mangga anjangan bae Sunda Bitel di http://www.facebook.com/pages/Sunda-Bitel/135285173190525.

Hayu ah, urang babarengan ngamumule basa Sunda.

Tata Danamihardja © 2010

Hak Cipta ditangtayungan ku undang-undang. Salira diwenangkeun nyutat ieu tulisan - boh sapalih atanapi sagemblengna - kalawan sarat kedah nyebatkeun sumber sareng ngaran nu nulis. Mugia janten uninga.

JALAN-JALAN

2010-09-21T02:20:00.001+07:00

Mun karesel euweuh pigaweeun, ngeunahna naon nya? Pasti jawabanana rupa-rupa. Dahar, lalajo, nongkrong di warung, atawa jalan-jalan. Kari milih, disaluyukeun jeung eusi pesak. Dina terminologi urang kampung samodel kuring mah, jalan-jalan pasti jadi pilihan utama. Naon sababna? Teu kudu ngaluarkeun duit, sabab jalan-jalan versi kuring mah estuning saukur leuleumpangan. Pira ge leumpang, tinggal ngalengkahkeun suku, naon hesena? Matak sehat malah, sabab aya unsur olahragana, jaba teu kudu ngaluarkeun duit.

Tapi tetela, kecap jalan-jalan teh bisa jadi mahal jeung piomongeun. Teu percanten? Mangga bandungan anggota DPR anu ngadon jalan-jalan ka luar negri dina usum sakieu samporetna. Puguh we piomongeun, sabab jalan-jalanna oge lain ngan saukur leuleumpangan model kuring. Jalan-jalan nu ieu mah biayana oge milyaran. Eta we cenah mun diitung-itung, tiap anggota nu jalan-jalan teh biayana kurang leuwih 25 juta sapoe!

Jalan-jalan dina harti sajalantrahna...

Mahal-mahal teuing? Enya atuh, pan jalan-jalanna oge ka luar negri, lain ka Ciendog :) Na rek naon atuh make jeung los-los ka luar negri sagala? Pan cenah dina raraga comparative study alias studi banding soal kepanduan alias pramuka. Tah, hasil studi banding teh rek dipake nyusun sistem kepanduan di Indonesia. Cenah eta oge. Teuing bener henteuna mah.

Masalahna, naha soal pramuka teh kacida pentingna? Pan dina teori eksekusi program, biasana aya nu disebut skala prioritas. Heulakeun pasualan nu penting heula, kakara pasualan sejen nu kadar kapentinganana leuwih handap. Conto gampangna mah kieu: mun urang boga tatangga nu gering parna jeung nu teu boga jang meuli udud, meureun nu pangheulana ditulungan teh nya nu gering parna. Keun nu hayang udud mah tunda heula, sabab tara aya jalma nu maot gara-gara teu udud!

Lamun urang nengetan pasualan-pasualan di nagara urang, asana masih loba keneh masalah nu leuwih penting (urgent, ceuk dina tipi tea mah) tibatan pramuka. Lain hartina pramuka teu penting, tapi pan aya skala prioritas tea. Mending heulakeun ngurus soal gas 3 kilo nu tingbeledug, soal pengangguran, soal jelema-jelema nu kalaparan jeung sajabana. Mun balik deui kana conto di luhur, pramuka mah saheulaanan urang anggap bae jelema nu hayang udud. Hartina, saheulaanan mah pan sistem kepanduan geus jalan. Mending uruskeun heula soal jelema nu teu boga gawe, nu kalaparan jst.

Ongkoh pan duit nu dipake jalan-jalan.. eh, studi banding teh pan duit ra'yat. Jadi mending ubaran heula rayat nu keur gering parna teh sina nepi ka cageur. Mun geus cageur, kakara meureun bisa pramuka, sabab jelema gering mah bororaah hayang pramuka, da nempo nu ngamonyah-monyah duit jang studi banding pramuka ge kalahka hayang.. nampiling!

Hayu ah, urang jalan-jalan "enyaan"...

MOLONGO

2010-08-28T02:14:00.001+07:00

foto: agusarnold.wordpress.com

Bongbong borokokok. Omon, cowok borohol sok ngomong jorok. Komo kolot Omon bocokok polontong. Tong boro ngomong jorok, Om Toto - kolot Omon - sok ngojok-ngojok nyokcrok odol.

"Tong boloho, Omon!" Om Toto moyok. "Conto kolot, sok cokcrok odol, tong sok nyonyorong tolombong. Komo ngokos bolokotono. Pok-pok ngomong jorok, sok ponyo lolodok."

Omon nyonto kolot ngomong jorok. Omon ponyo lolodok, los molor, Omon ngorok. Torojol Dodo koboy gondrong nyonyorong botol kosong.

Om Toto nyorongot. "Dodo, tong nyonyorong botol sok bodo!"

Dodo ongkoh-ongkoh. Rorompok korong Dodo godroh. Dodo hoyong ngolomoh comro.

"Dodo!" kolot Omon nyorongot.

"Tong molotot Om," omong Dodo ngosom. "Komo noong Kokom Donto, sok nyorodcod."

"Tong sok moyok kolot, koplok!" Om Toto molotot hoyong ngokos Dodo. Dodo dongko, los kokocok kokod, Om Toto ngomong morot. Bongbong bocokok polontong.

Dodo nyorodcod noong kolot Omon morongos. Torolong Dodo lolos nobros boboko.

Omon jongjon molor. Om Toto ngomong poporongos moyok Dodo.

Bongbong borokokok.

Kang Jaja Lawan Bayawak (terasna Ngarah Calawak)

2010-05-22T05:06:00.001+07:00

Ngaran-ngaran jalma, aya kalana nandangan naas. Tara salawasna jaya, tara salawasna gagah. Kadang-kadang balatak harta, kadang-kadang ngalaman katalangsara atawa namprak taya tangan pangawasa. Namprak, sanajan ngan sakadar hayang bala-bala atawa kadaharan basajan pantar jajanan pasar.

Saprak ngalaman nyangsaya na tangkal kalapa Mang Karta panyawah Babah Can, Kang Jaja rada samar kahayang. Sawatara mangsa Kang Jaja ngaprak ka pasawahan ngalaan karaca atawa hahayaman, malah kalan-kalan ngala anak bayawak sagala. Bayawak mah ayana na wahangan, najan kadang-kadang hanjat ka darat. Ngan sanajan sabaraha hayangna, Kang Jaja mah narah ngala atawa ngadahar kalapa. Basana waas, matak ngarakacak manah ana ras kana pangalaman basa nyaah ka Anah anak Mang Karta. Dahar bayawak? Wah, can ngalaman asana mah. Bayawak mah kasap sarta matak barangasan. Matak kang Jaja mah tara ngadahar, sabab pan bayawak mah jang bahan tas atawa calana Tarsan.

Dahar kalapa atawa bayawak mah narah, ngan kana bala-bala ngagalaksak. Saban Ahad atawa Salasa Kang Jaja ngahaja ngasakan bala-bala aya kana saparapat ayakanana. Basana jang tamba ngagaranggam, padahal mah Kang Jaja salawasna ngarasa lapar samangsa-mangsa padaharanana can kararaban bala-bala.

Ngan basa Salasa tanggal dalapanlas Sawal mah kang Jaja nandangan naas. Padaharanana karasa panas asa tas ngadahar arak. Kang Jaja ngacaprak nahan rasa panas na padaharan. Rarasaanana asa hayang ngawakwak ka sasaha, manahna barangasan, malah kadang-kadang mah manghap asa hayang ngadahar cakcak atawa ngagadabah kadal sagala. Jaba mastakana karasana asa ngalayang kawas tas ngaganja. Padahal Kang Jaja mah pan tara ngaganja sabab apal agama ngalarang ngaganja. "Pan haram Pa," jawab Kang Jaja basa Pa Anang tatanggana nanya naha kang Jaja tara ngaganja.

Sabab ngarasa taak, Kang Jaja tatamba ka Bah Kamad, jawara galak asal Karawang. Kang Jaja balaka hayang damang panyawatna, sabab karasana matak nahnay saawak-awak. Bah Kamad ngarampa padaharan Kang Jaja aya kana saparapat jamna. Barang cacap saparapat jam, raray Bah Kamad katara rada asak lantaran ngarasa hamham kana panyawat Kang Jaja.

"Jang Jaja jam sabaraha sarapan?" Bah Kamad nanya.

"Jam dalapan Bah. Naha nanya sarapan?" Kang Jaja panasaran.

"Sarapan bayawak?" Bah Kamad katara hamham.

Kang Jaja kalah ngagakgak, "Ha..ha..ha.. Abah mah ngacaprak ah! Sarapan bala-bala Bah, bayawak mah pan jang bahan tas atawa calana Tarsan."

Bah Kamad katara nahan napas. Na matana kawas aya kapanasaran.

"Nyaan Jang Jaja ngan ngadahar bala-bala?"

"Nyaan Bah, saparapat ayakan malah," jawab Kang Jaja.

Bah Kamad ngawas-ngawas kana padaharan Kang Jaja.

"Masalahna," Bah Kamad kawas rada asa-asa. "Na padaharan Jang Jaja aya bayawak, malah anakan aya kana dalapanna..."

Blar! Awak kang Jaja asa katabrak kapal. Padaharanana karasa tambah panas. Bayawak karasa ngacak-ngacak padaharanana. Jaba anak-anak bayawak karasana asa nyasar kana palangkakan. Naha aya bayawak na padaharanana? Ka mana jalan? Da rarasaan mah tara tambarakan ngadahar bayawak sagala. Kang Jaja ngan sakadar nanya na manah, sabab awakna nahnay, sagala karasa, jaba panyawat asmana ngadak-ngadak anpal. Kang Jaja namprak, taya tangan pangawasa. Kang Jaja pasrah.

WEUREU PEUTEUY

2010-02-01T01:12:00.001+07:00

Ceuceu jeung Neuneu keur reureuh deukeut beus beureum. Beuheung Neuneu euleugeug neuteup peuteuy meuhpeuy jeung leubeut deukeut kleub keurseus teuleum.

"Euleuh-euleuh, deungeun teuteureuy Ceu," ceuk Neuneu teu euleum-euleum. Ceuceu ceuleumeut nyeueung peuteuy leubeut jeung beuneur deukeut beungkeut seureuh.

"Heueuh, Neu. Eunceup yeuh, meuleum peuteuy jeung beunteur keur nyeubeuhkeun beuteung. Ceuceu geus leuleus neureuy beunceuh geuneuk jeung keuyeup reuneuh teu eureun-eureun." Ceuceu meureudeuy.

Neuneu nyeuleukeuteuk, "Heu..heu..heu.. Ceuceu, ceuceu.. Neureuy beunceuh jeung keuyeup reuneuh? Geuleuh Ceu, jeung teu seubeuh. Leuheung peuyeum, teu geuleuh jeung nyeubeuhkeun beuteung."

"Neuneu!" Ceuceu ngeuleuweuh. Leungeun Ceuceu ngeukeuweuk beubeur Neuneu, peureup Ceuceu deukeut beungeut Neuneu. Beungeut Ceuceu euceuy.

"Beuteung beuteung Ceuceu, beunceuh jeung keuyeup leueuteun Ceuceu. Teu Neu, Ceuceu teu geuleuh," Ceuceu nyeuneu.

"Heureuy Ceu.." ceuk Neuneu keueung neuleu Ceuceu neugtreug. "Ceuceu eudeuk beuleum peuteuy?"

"Peuteuy? Eudeuk Neu. Meungpeung peuteuy keur meuweuh jeung beuneur. Neureuy beuleum peuteuy jeung leupeut, leuh eunceup," Ceuceu meureudeuy. Beungeut Ceuceu geus teu euceuy.

"Ceuceu teu ceuceub nyeueung Neuneu?" ceuk Neuneu keukeuh keueung.

"Teu Neu, Ceuceu geus teu ceuceub." Ceuceu neuteup Neuneu seukeut. Neuneu reueus Ceuceu geus teu peupeuleukeuk.

Ceuceu jeung Neuneu ngeureuyeuh neureuy beuleum peuteuy teu eureun-eureun. "Teureuy Neu, meungpeung seueur. Peupeujeuh," ceuk Ceuceu geugeut.

Neuneu nyeuleukeuteuk. Ceuceu nyeukeukeuk. Leuh, Neuneu jeung Ceuceu weureu peuteuy euy!

MILIK IING

2010-01-20T01:07:00.000+07:00

Milik Iing mirilik ti sisi ti gigir. Bi Icih ti Cikijing ngirim kicimpring, cingcirining milik Iing lir istri pinilih. Ditilik ti gigir kriting, diintip ti pipir.. bintit. Bisi Bi Icih isin, Iing nitip pipiti isi cicis. Ih, Bi Icih nyirintil lir ijid. "Iing, Bi Icih ngirim kicimpring bisi Iing ngicip-ngicip giribig di pipir Nini Imi. Bi Icih ijid ngintip pipiti isi cicis. Bi Icih ngirim lin bisnis kicimpring! Jig nyingkir! Si!"

Iing inggis digitik Bi Icih, tirilik nyingkir. Di pipir Nyi Iting, Iing nilik-nilik bitis. Jih, bitis Nyi Iting 'ning. Iing ngintip birit Nyi Iting ti pipir, nyidik-nyidik bisi imbit Nyi Iting mirip pipiti Bi Icih.

"Ngintip, Ing?" Nyi Iting mimiti inggis diintip.

Iing cicing, birit Iing tiis. Ting! Iing mikir ngicip-ngicip Nyi Iting.

"Nyingkir!" Biwir Nyi Iting kiriting.

"Nyi Iting, Iing inggis digitik Bi Icih. Iing ngiring cicing di Nyi Iting," Iing mimiti ciriwis.

Nyi Iting gigis mikir Bi Icih, sirintil nilik-nilik Iing. "Iing tiris?"

Iing cicing, inggis nyi Iting mikir-mikir nyisig piriwit. Iing inggis digitik.

"Bisi tiris, cicing di pipir!" Nyi Iting mimiti tiis.

Iing ngincig mipir-mipir sisi bilik. Ih, milik si Iing. Nyi Iting nyiwit birit Iing, Iing nyiwit pipi Nyi Iting.

"Idih, Iing ciriwis... hi..hi..hi..," Nyi Iting nyikikik, tirilik ngiring ngiciprit mipir-mipir sisi bilik. Iing mikir. Nyi Iting ngiring? Cingcirining Nyi Iting...tiris!

Prikitiw!

MELENGE

2010-01-19T10:33:00.001+07:00

Hey, cewek.." Cep Memed gelenye ngeceng Neng Yeyet cewek Nyengseret. Neng Yeyet nyeredet, replek nyered besek pepes lele memeh ngentep-ngentep kerewed.

"Cep Memed rese deh!" gerewek Neng Yeyet. "Rek ngeteng pepes lele, rek ngeteng kerewed, Cep Memed?"

Cep Memed nyerengeh. Neng Yeyet meletet. Eleh deet, Cep Cep Memed ngeteng pepes lele.

"He..he..pepes lele teh gepeng, Neng Yeyet," cek Cep Memed memeh dehem.

"Eh, cerewed. Gepeng-gepeng ge mencenges lele teh, lele Plered. Kerewed erek, Med?" cek Neng Yeyet.

"Yey, kerewed ledeh, meser keretek we.." cek Cep Memed ngece Neng Yeyet.

"Cep Memed gehel, Cep Memed pesek!" Neng Yeyet rek mewek. Memeh leweh Neng Yeyet cewek Nyengseret teh neke Cep Memed. Kelewer... Cep Memed beser.

"Yeeey.... Cep Memed beseer..Cep Memed beseeerrrr!" gerewek Neng Yeyet.

Beres ngece Cep Memed, Neng Yeyet nyerengeh. Eh, Cep Memed ngeleketek. Neng Yeyet getek. Neng Yeyet dengdek, kelek Neng Yeyet ngeplek. Kelewer.... Yey, Neng Yeyet ge.... beser!

Cep Memed elengeh.

Wew!!

17 Pupuh Sunda

2009-11-21T12:48:00.003+07:00

Waktu di SD kuring kungsi diajar pupuh ku guru. Ngan nyakitu, lian ti teu kumplit, tetela lamun ditengetan ayeuna mah singhoreng loba nu kurang merenah, ma'lum pan aranjeunna (para guru) teu kabeh seniman, padahal sarerea oge pada terang di SD mah guru teh kudu bisa ngajar sagala rupa pangajaran. Najan kitu, ku diwanohkeun oge kana pupuh geus pirang-pirang nuhun, sabab eta geus jadi dadasar dina diri kuring enggoning ngipuk kadeudeuh kana basa jeung budaya Sunda.

Pupuh teh wangun dangding atawa lagu anu kauger ku aturan nu geus pararuguh. Jumlahna aya 17 nyaeta: Asmarandana, Balakbak, Dangdanggula, Jurudemung, Durma, Gambuh, Gurisa, Kinanti, Ladrang, Lambang, Magatru, Maskumambang, Mijil, Pangkur, Pucung, Sinom, Wirangrong.

Masing-masing pupuh ngabogaan watek tur aturan nu beda-beda, ngawengku jumlah padalisan (baris), guru wilangan atawa jumlah engang (suku kata) dina unggal padalisan (baris), sarta guru lagu atawa sora a-i-u-e-o dina tungtung padalisan. Sedengkeun jumlah pada (bait) mah henteu disengker, kumaha kahayang nu nganggit guguritan.

Baheula mah pupuh teh sok dipake ngarang carita, disebutna wawacan. Salah sahiji contona nu kuring masih keneh inget nyaeta wawacan Purnama Alam. Inget soteh judulna, bukuna mun teu salah aya dua jilid, da ari eusi caritana mah poho deui, ma'lum macana ge keur budak keneh tur kekecapanana loba nu can kaharti. Ngan nu masih keneh inget teh salah sahiji tokohna ngaranna Ratna Suminar.

Dina wawacan, suasana carita diluyukeun jeung watek pupuh. Upamana bae, nu keur nalangsa ditinggalkeun kabogoh moal mungkin dicaritakeun dina pupuh Durma, sabab Durma mah watekna heuras. Nu keur sedih mah leuwih cocog dicaritakeun make pupuh Mijil atawa Maskumambang. Sabalikna nu keur perang moal dicaritakeun make pupuh Pupuh Lambang anu watekna banyol atawa pikaseurieun.

Asmarandana: Watekna silih asih silih pikanyaah atawa mepelingan. Unggal pada diwangun ku tujuh padalisan.
Balakbak: Watekna pikaseurieun. Unggal pada diwangun ku 3 padalisan.
Dangdanggula: Watekna bungah atawa agung. Unggal pada diwangun ku sapuluh padalisan.
Jurudemung: Watekna kaduhung, atawa hanjakal. Unggal pada diwangun ku lima padalisan.
Durma: Watekna heuras atawa siap rek tarung. Unggal pada diwangun ku tujuh padalisan.
Gambuh: Watekna bingung, samar polah atawa tambuh laku. Unggal pada diwangun ku lima padalisan.
Gurisa: Watekna pangangguran, lulucon atawa tamba kesel. Unggal pada di wangun ku dalapan padalisan.
Kinanti: Watekna miharep atawa prihatin. Unggal pada diwangun ku genep padalisan.
Ladrang: atawa pikaseurieun. Unggal pada diwangun ku opat padalisan.
Lambang: Watekna banyol atawa pikaseurieun. Unggal pada diwangun ku opat padalisan.
Magatru: Watekna lulucon deukeut deukeut kana prihatin. Unggal pada diwangun ku lima padalisan.
Maskumambang: Watekna prihatin, sasambat atawa nalangsa. Unggal pada diwangun ku opat padalisan.
Mijil: Watekna sedih, susah atawa cilaka. Unggal pada diwangun ku genep padalisan.
Pangkur: Watekna napsu, lumampah atawa sadia rek perang. Unggal pada diwangun ku tujuh padalisan.
Pucung: Watekna piwuruk, wawaran, atawa mepelingan. Unggal pada diwangun ku opat padalisan.
Sinom: Watekna gumbira. Unggal pada diwangun ku salapan padalisan.
Wirangrong: Watekna era atawa wirang. Unggal pada diwangun ku genep padalisan.

Kanggo hiji pupuh kasanggakeun sababaraha conto supados langkung lengkep sakaligus kanggo babandingan. Mangga urang dangukeun sasarengan:

Endog Lini

2009-09-07T11:52:00.000+07:00

Cek beja, majar lini teh sok ngendog. Duka kumaha mimitina pangna nepi ka aya dongeng saperti kitu. Can pangangguran maluruh, saha mimitina nu boga inisiatif. Nu jelas, nepi ka kiwari can kungsi aya jelema nu kawenehan manggihan endog lini.

Keur budak mah sok jadi pikiran. Enya kitu endog lini teh aya? Mun aya, di mana ngendogna? Kaciptana teh endogna gede, sagede bal baliter kitu lah, wareg we mun dikulub teh.

Beuki gede, konsep endog lini beuki laas dina pikiran, sabab teu cocog jeung rasionalitas. Pan lini mah lain mahluk hirup, jadi moal mungkin bisa ngendog. Nu angger ti baheula nepi ka ayeuna, mun aya lini sok gegebegan, sieun. Taun 1978 (mun teu salah), lembur kuring dioyagkeun ku lini anu lumayan gede. Loba wangunan anu rugrug, bencar, atawa ruksak. Alhamdulillah, imah kuring teu regrog-regrog, ma'lum imah panggung nu cenah mah leuwih tahan gempa.

Ieu mah endog hayam asli.. (foto: www.preventionindonesia.com)

Taun 1982 (enya kitu?) Gunung Galunggung bitu. Mindeng karasa oyagna lini, bubuhan lembur kuring teh kaasup deukeut ti Galunggung. Lian ti lini, lebuna oge kabagean, nyaeur di buruan imah jeung dina hateup. Kungsi pabeubeurang lebu Galunggung nutupan panonpoe, nepi ka poek mongkleng lir ti peuting.

Poe Rebo tanggal 2 September 2009 kamari, deui-deui lini. Ayeuna mah kacida gedena malah, nepi ka keur nangtung ge karasa oyag, gagaleongan. Ketir, sieun, keueung, soal, pagalo jadi hiji. Nu aya dina uteuk ngan ukur ka mana nya lumpat sangkan salamet, bari mikir ayeuna kitu kiamat teh? Tapi alhamdulillah, teu cecel teu bocel. Imah, awak sakujur, salamet. Ngan lomari we tigubra, eusina sabangsaning gelas jeung piring bubuk pisan teu kapuluk.

Di daerah sejen, loba wangunan jeung imah anu ancur. Harta banda meunang tekang-teking welasan taun ancur sapada harita, teu kapuluk pisan. Korban jiwa ngaratus. Inna lillahi wa inna ilaihi roji'un. Pulo Jawa ngungun, sedih kingkin ngarandapan musibah gede saperti kieu.

Mun dianalogikeun kana dongeng endog lini, saestuna nu jadi endogna teh nyaeta hikmah tina ieu kajadian. Endog nu loba ngandung vitamin, gede mangpaatna pikeun awak urang. Kitu deui hikmah tina kajadian lini kamari. Jigana bae eta teh panyepret ti Gusti Nu Maha Suci pikeun urang sarerea sangkan eling tur napakuran diri. Naon rupa anu karandapan ku urang, boh nu matak sedih, pon kitu deui nu matak senang, tangtu aya mangpaatna pikeun diri urang. Musibah kamari anggap bae endog lini anu loba vitaminna, najan karasana rada hanyir, tapi matak sehat kana awak.

Elmu Hirup

2009-07-11T10:44:00.004+07:00

Hirup mah kudu pinter ngigelanana. Kitu cenah cek kolot oge. Lain hartina kudu engklak-engklakan jiga nu gelo, tapi maksudna kudu bisa nyanghareupan kaayaan anu kumaha wae. Mun manggih kasusah atawa kasedih, tarimakeun ku kasadrahan bari jeung tetep usaha sangkan urang bisa ngungkulanana. Atuh dina manggihna kabungah, ulah kaleuleuwihi deuih. Tarimakeun ku rasa sukur sangkan eta kabungah teh mangpaat tur maslahat pikeun diri urang. Ulah poho deuih yen kabungah teh papasanganana jeung kasusah. Pan cek filosofi si Kabayan oge, hirup teh heuheuy jeung deudeuh. Hartina mun urang keur manggih kabungah, kudu siap-siap nandangan kasusah. Kitu oge sabalikna, mun keur manggih kasusah, ulah popohoan sedih, sabab hiji waktu mah pasti bakal manggih kabungah.

Kabungah jeung kasedih, eta teh bungbu atawa samarana hirup. Duanana oge perlu sangkan hirup karasa ni'mat. Dina analogi nu basajan, karasa ni'matna boga duit teh ku sabab kungsi ngalaman teu boga duit. Ni'matna seubeuh teh ku sabab kungsi ngalaman lapar. Jelema anu tadina miskin, bakal ngarasa ni'mat dimana ngalaman jadi jalma beunghar. Beda jeung nu beunghar saendeng-endeng, pasti eta kabeungharan teh moal pati karasa ni'mat sabab euweuh jang ngabandingkeun. Manehna teu nyaho kumaha rasana jadi jelema miskin. Nu matak, pan aya geuning reality show dina tipi nu ngahajakeun ngajak tutukeuran 'nasib' jero sababaraha poe. Nu beunghar sina cicing di imah nu miskin, bari sina ngalakonan pagawean sapopoe jelem miskin tea. Nu miskin sina cicing di imah nu beunghar. Eta teh enas-enasna mah gambaran sangkan urang bisa ngarasakeun kani'matan hirup. Ku cara kitu, urang bisa ngeunteung tur napakuran diri, ulah nepi ka ngaleuleungit kana sagala ni'mat nu geus karandapan ku urang.

Jadi, naon atuh sabenerna nu diteangan ku urang enggoning kumelendang di alam pawenangan teh? Euweuh deui iwal ti kani'matan hirup tea. Ngan ku sabab tadi oge geus disebutkeun yen kani'matan teh diwangun ku dua hal anu patojaiah (susah jeung bungah, miskin jeung beunghar, boga duit jeung teu boga duit, jst.), omat ulah ngarep-ngarep hirup teh bakal lempeng tur mulus salalawasna. Udagan pikeun ngahontal kahirupan anu leuwih mulya kudu dibarengan ku kasiapan urang pikeun nyanghareupan rupa-rupa masalah anu daek teu daek pasti bakal kasorang. Di mana urang geus hasil ngungkulan masalah, nya di dinya pisan bakal kapanggihna kani'matan nu jadi udagan teh. Lir ibarat jelema nu hanaang tas olah raga upamana, terus nginum. Pan karasa pisan ni'matna cai nu diinum teh, sanajan ngan saukur cai herang. Beda jeung lamun dibere sirop tapi beuteung geus pinuh ku cai, tangtu kalahka hayang utah, jajauheun kana ni'mat najan dipaksakeun oge.

Tapi nyakitu, dina emprona mah urang mindeng teu sadar yen kani'matan hirup nu jadi udagan teh gumantung kana sikep urang dina ngigelanana. Urang mindeng poho pikeun sukuran kana naon-naon anu geus kapimilik ku urang. Nu aya teh ngan ngarasula, ngarasa teu cukup, ngarasa sagala kurang wae. Nu beunghar hayang beuki beunghar. Wakil direktur hayang jadi direktur. Wakil presiden, hayang jadi presiden. Lain teu meunang boga cita-cita hayang ngahontal nu leuwih luhur, ngan nu tadi tea, kudu dibarengan ku kasadaran yen urang oge kudu sukuran kana saniskara kani'matan nu geus karandapan, sangkan dina teu kahontalna urang moal ngarasa hanjelu.

Nu matak heran, kiwari loba ra'yat nu hayang jadi wakil ra'yat, bari dina teu jadina aya nu nepi ka kagegeloanana pisan. Pan ari wakil jeung nu diwakilanana teh darajatna luhur keneh nu diwakilanana, lain? Ra'yat darajatna leuwih luhur tibatan wakil ra'yat. Ari ieu bet gelo gara-gara hayang jadi wakil!

Lieur pan?

Usum Ngabustam

2009-06-25T03:28:00.001+07:00

Ngabustam teh ngawadul. Biasana loba bohongna tibatan benerna. Tujuanana bisa rupa-rupa, ngan utamana mah ngarah piandel, hayang dipercaya. Ku naon pangna kitu? Sabab nu ngabustam hayang nutupan kahengkeran dirina, susuganan ku cara kitu ku batur jadi dianggap hebat, dianggap bisa, dianggap mampuh.

Padahal da ari kamampuh atawa kabisa jelema mah da nonggerak. Najan ditutupan oge pasti kaciri ku batur, sabab pangabisa mah katenjona dina karya nyata. Mun aya jelema ngaku-ngaku sakti teu teurak dikadek, tong waka percaya. Mending cobaan we kadek, pan pasti katempo teurak henteuna :-) Komo jelma nu ngaku-ngaku kasep atawa geulis mah, hese ngabohongna, da eta mah langsung aya buktina.

Kamampuh jelema teu bisa diukur tina omonganana wungkul, tapi kudu katempo buktina. Beuki mindeng jelema nabeuh karep, urang kudu beuki curiga kana naon anu diomongkeunana. Sabab biasana jelema nu loba pangaweruhna mah tara rea omong, tara hayoh wae ngagul-ngagul karep. Cindekna tara goong nabeuh maneh. Tah nu loba omong bari euweuh kanyaho, kurang kamampuh, nya ngabustam tea disebutna.

Mun rajin nengetan pintonan dina tipi, ayeuna-ayeuna ieu loba pisan goong nabeuh karep. Para calon presiden jeung calon wakil presiden paciweuh paloba-loba omong, nepi ka silih cempadna pisan. Rupa-rupa pamolahna. Aya nu agul ku turunan. Aya nu ngagul-ngagul hasil gawe manehna salila jadi pejabat, sok padahal eta mah memang geus jadi tugasna, da pararuguh buruhna. Pan pejabat teh digajih lain? Aya oge nu ngagogoreng batur, jiga manehna tara salah atawa tara pikasebeleun. Kalakuan nu ditataan tadi kabeh oge tujuanana mah sarua: hayang meunang simpati, hayang dipikaresep. Mun geus dipikaresep, pan pamustunganana mah hayang dipilih.

Ngan jigana bae, maranehna teh poho yen ra'yat teh lain budak olol leho nu gampang dibobodo. Cara-cara nu dipilampah kiwari, upamana ku cara ngabustam tea, geus hese payu. Sarerea ge geus pada ngarti, lamun enya nyaah tur deudeuh ka ra'yat, nu penting mah gawe nu bener, teu kudu loba ngomong teu puguh. Jeung pamingpin mah kudu pinter deuih. Tangtuna oge eta kapinteran teh ulah dipake minteran batur, dipake nyalikong, tapi estu dipake pikeun ngokolakeun nagara sangkan ra'yatna raharja.

Pamustunganan, urang kudu ati-ati dina milih pipamingpineun. Ulah kagelo ku jangji, mun kieu rek kieu, komo bari jangjina teu realistis mah. Nu kitu mah ngabustam tea ngaranna. Sanes kitu? Kateuing ah, lieur!

Wanci Ngobral Jangji

2009-04-02T08:18:00.000+07:00

Lima taun sakali Indonesia polusi ku jangji. Jangjina rupa-rupa. Aya nu teu pikahartieun. Aya nu matak hayang seuri. Aya nu pikasebelun. Aya nu teu asup akal. Aya nu jangji rek nurunkeun harga sembako baru jeung teu disebutkeun kumaha carana. Memangna manehna teh rajana tukang dagang sembako? Nu ngagogoreng batur wae aya. Nu api-api jadi jelema soleh oge loba. Pokona, kabeh usaha satekah polah sangkan loba nu kapincut pikeun milih manehna.

Urang memang bangsa nu pohoan. Poho kana nedunan jangji, poho kana nagih jangji. Nu bareto jangji rek itu rek ieu, ngarasa aman, sabab tara aya nu nagih ieuh. Nu matak, rek jangji mah der der bae jangji sataker kebek. Upamana jangji mun kapilih, unggal jelema rek dibagi duit sapuluh juta sewang. Dijamin moal aya nu nagih. Pan bangsa urang mah bangsa pohoan. Nya ieu pisan nu sering dimangpaatkeun ku jelem-jelema nu resep ngumbar jangji sangeunahna.

gambar: www.kanalpemilu.net

Tanggal 9 April 2009, waktuna milih wawakil urang. Sanajan sok rada heran sabab wakil ra'yat teh behna mah leuwih garinding ti nu diwakilanana. Tapi dalah kitu kanyataanana. Boh kitu boh kieu, mun niat rek milih, nya tinggal milih. Ngan kahade, tina sakitu ratus calon wakil ra'yat teh, lolobana mah tukang tipu. Ulah kagelo ku jangji-jangji aramis waktu kampanye. Sing asak-asak nya tinimbangan, bari ngadu'a ka Gusti Nu Maha Suci sangkan ulah salah pilih. Bismillah.

Berekat

2009-03-03T04:19:00.000+07:00

Nginget-nginget jaman keur budak, salah sahiji nu kainget teh berekat. Teuing kunaon, asa napel bae nepi ka kiwari. Ongkoh meureun pedah ayeuna mah tara manggih deui berekat.

Ke naon kitu ari berekat teh? Sabenerna mah dahareun ti nu hajat (biasana sunatan) atawa sukuran, teu kurang teu leuwih. Dahareun ieu teh diwadahan dina pipiti (anyaman tina awi, wangunna segi opat, aya tutupan), eusina sangu jeung deungeunna: daging (sapi atawa embe), kukumbu kacang, sambel goreng kentang, pasak bihun, kadang-kadang ditambahan ku ranginang atawa opak jeung cau. Mun teu make daging, biasana diganti ku endog hayam. Sangu biasana diteundeun panghandapna, ditilaman ku daun cau. Geus kitu ditutupan deui ku daun cau. Tah deungeun sangu diteundeunna dina daun cau nu ieu.

ilustrasi (foto: www.oleh-oleh.nl)

Nu sukuran biasana sok peuting, bada isa. Mun pun bapa diulem ka nu sukuran, sok ditungguan tunduh-tunduh oge, sabab engke pasti mawa berekat. Mani asa ngeunaaah... teh da. Pedah arang manggih meureun ongkoh, ma'lum sagala samporet. Biasa sapopoe dahar jeung beuleum peda atawa sangray teri, pan ari aya berekat mah bisa dahar daging, najan ukur sakeureut bari jeung dibagi-bagi.

Ayeuna mah geus euweuh berekat dina pipiti teh. Diganti ku nasi dus, dahareunana leuwih marodel, leuwih aralus. Kadang-kadang diganti ku atahan nu hargana leuwih marahal. Tapi kani'matan ngadahar berekat dina pipiti tetela teu bisa ditukeuran ku naon bae oge.

Nineung.

Bush Dibaledog Ku Sapatu

2008-12-18T10:19:00.000+07:00

Jadi jelema mah kudu mindeng ngaca. Lain ukur ngaca dina harti sajalantrahna, tapi oge ngaca dina harti injeuman. Maksudna kudu loba introspeksi, ngalenyepan diri, nyaliksik paripolah sorangan, sangkan teu pikakeuheuleun batur. Naon sababna? Jalma nu dipikakeuheul biasana tara dihargaan batur, malah bisa-bisa diunghak.

Naon nu kaalaman ku presiden AS Bush, bisa dijieun pieunteungeun. Ku sabab kaceuceubna ka Bush geus teu kawadahan, Al Zaidi, wartawan TV Albaghadia nekad maledog Bush dua kali ku sapatu, bari ngagorowok, "This is the farewell, kiss your dog!" Duka kumaha tah nasibna eta wartawan TV ayeuna.

Loba jelema nu ceuceub kana kalakuan George Bush. Tapi boh kitu boh kieu, jelema tara sagalana goreng. Tingali we, pan Bush oge reflekna mah alus keneh, nepi ka dibaledog ge masih keneh bisa nyingcet :-)

Uubar

2008-11-16T12:11:00.005+07:00

Panyakit, ceuk kolot mah ulah diogo. Kitu soteh mun saukur salesma atawa batuk sautak-saeutik. Kitu we cukup ku ubar kampung, pamatahan kolot. Tapi jaman ayeuna beda deui. Nirisan saeutik ka dokter.

foto: tabloidnova.com

Ngan nu aneh mah ki lanceuk. Basa awakna karasa rada teu ngarareunah, nya niat rek ka dokter. Tapi ku sabab hoream indit, kalahka nitah batur. Dibejaan we nu karasana ieu, mimiti karasana poe anu jst.

Basa ubarna didahar, tetela cageur. Ngan omat ulah diturutan, bisi nu dititahna deleka. Der keh ngomong ka dokter keur hese miceun, padahal urangna keur mencret. Pan bahaya :-)

Kikindeuwan

2008-10-31T03:18:00.001+07:00

Kecap kikindeuwan geus arang dipake dina paguneman sapopoe. Naon cenah ari kikindeuwan teh? Dongengna, mangga dangukeun.

Kikindeuwan (podcast)

Prosa Liris Basa Sunda Munggaran Dina Podcast

2008-10-28T01:31:00.002+07:00

Keukeuh, najan kumaha bae oge, getih kasundaan teh masih keneh kimpel, teuing ku naon. Rarasaan kitu soteh, da ari prakna mah duka teuing. Ngan nu jelas, uteuk teh mindeng ngocoblak sorangan make basa Sunda. Mun dina mobil mah, mesinna masih keneh orisinil meureun, sanajan aksesorisna mah geus kacampuran ku nu lain-lain.

Ngotektak podcast dina internet, berekah can kawenehan manggihan podcast basa Sunda. Teuing mun kurang imeut neanganana. Mun tea mah bener can aya, kuring hayang jadi nu pangheulana nyieun podcast make basa Sunda. Sanajan teu dihususkeun jadi podcast basa Sunda, insya Allah, mun dipaengkeun, mun aya waktuna, mun teu hoream, mun kaduga keneh mayar akses internet, rek dileukeunan posting di Tata's Podcast. Memang rada beurat, soalna ngaran-ngaran upload audio mah rada beurat, ma'lum file-na galede.

Ke, ke, ke, naon ari podcast teh? Nurutkeun Wikipedia, podcast teh kurang leuwih runtuyan file media digital audio atawa video anu didistribusikeun ngaliwatan internet. Podcast bisa diundeur atawa didengekun langsung dina situs podcast.

Minangka ngalalanyahan, bilih aya nu peryogi, saheulaanan kakara prosa liris 'Bulan Jeung Bentang' nu dijieun podcast. Bisa diundeur, bisa oge didangukeun langsung dina situs Tata's Podcast. Mun hoream nganjang ka ditu, mangga dangukeun bae di dieu :)

Your browser does not support the audio element.

Nagih Jangji Menkominfo

2008-10-15T02:47:00.000+07:00

Baheula, bangsa nu pinunjul teh nyaeta bangsa nu kuat angkatan perangna. Najan nagarana leutik, tapi mun tentarana kuat biasana dipikagigis ku nagara atawa bangsa sejen. Ka dituna, ku sabab dipikasieun tea, aya sawatara nagara nu samagreng pakarang ngajajah nagara-nagara nu angkatan perangna pelay atawa hengker. Mun jelema mah teu beda ti preman, leuwih ngandelkeun 'otot' manan uteuk.

Tapi eta mah baheula, jaman tai kotok dilebuan. Ayeuna mah jaman tai kotok dipel make 'cairan pembersih'. Nya beresih, nya seungit. Nagara pinunjul jaman kiwari euweuh deui iwal nagara nu ngawasa informasi. Matak mun hayang bagsana maju, ra'yat Indonesia kudu pinter. Sangkan pinter, tangtu kudu dibiayaan. Ti mana biayana? Nya duit urang-urang keneh, nu dikokolakeun ku pamarentah/nagara. Jadi tugas pamarentah diantarana kudu ihtiar sangkan sakola murah. Ieu wajib tur teu bisa ditawar-tawar.

Lian ti eta, akses masarakat kana informasi teu meunang disengker. Lain ukur ku aturan, tapi oge ulah disengker ku kaayaan. Ulah nepi ka jiga kaayaan kiwari. Hayang pinter ngunjalan elmu tina internet, kasengker ku biaya akses nu mahal kabina-bina tur teu walatra, sabab fasilitasna kabeh museur di kota. Hartina can aya kadariaan ti pamarentah pikeun mangmeunangkeun ra'yat leutik di di pasisian. Nu diwowoy salila ieu memang masarakat kota. Buktina di kota mah sagala gampang.

Sawatara ka tukang, Menkominfo kungsi kedal ucap rek ngawangun hotspot haratis di padesaan. Tujuanana sangkan masarakat di pilemburan henteu tinggaleun informasi dibandingkeun jeung masarakat kota. Hanjakal nepi ka danget ieu buktina teu embol-embol. Hotspot haratis ukur lamunan. Akses internet angger mahal. Teuing mun pa mentri teh geus limpeuran nepi ka poho kana jangjina. Pamustunganana, urang lembur mah angger ngalamot curuk.

Padahal lamun bener pamarentah daria boga niat hayang ra'yatna pinter, matak naon mun operator seluler nu boga tower BTS rebuan tur nepi ka kampung-kampung teh diwajibkeun nyadiakeun hotspot internet haratis, itung-itung implementasi tina CSR (Corporate Social Responsibility) alias Tanggung Jawab Sosial Perusahaan. Ulah ngan ngedukan untung ti ra'yat leutik wungkul, tapi kudu aya oge ketakna sangkan ra'yat di pilemburan beuki palinter. Unggal ngadegkeun BTS, kudu nyieun hotspot internet haratis, sakalian ngamangpaatkeun towerna.

Jigana mun kitu, lain pamohalan lamun miharep Indonesia jadi nagara maju, nu ra'yatna teu tinggaleun sual teknologi jeung informasi. Minimal, Tata Danamihardja moal kukulutus unggal bulan, gara-gara rekening telepon terus-terusan tekor, gara-gara dipake ngeblog :-)

Pa Mentri, araya kitu?

Kakaren Lebaran Atawa Kakaren Puasa?

2008-10-03T20:10:00.002+07:00

Mun teu salah, kakaren teh asal kecapna tina kakarian, harti sajalantrahna kurang leuwih susa-sesa. Kakaren lebaran biasana dilarapkeun kana kadaharan susa-sesa lebaran. Pan biasana poean lebaran mah sok sagala didahar, sagala dijejelkeun kana beuteung. Jiga nu kokomoan, itung-itung 'balas dendam' sanggeus sabulan campleng sagala disungkeret, nepi ka aya paribasa 'kokoro manggih mulud, puasa manggih lebaran'. Nu matak, sababaraha poe ti tas lebaran, biasana nu aya tinggal kakaren.

Saur Pa Ustad, aya nu leuwih penting batan kakaren lebaran, nyaeta kakaren puasa. Lamun puasana bener, tangtu dina poean lebaran moal kokomoan. Moal sagala didahar, moal sagala dipake, moal sagala diaya-ayakeun. Puasa saestuna kudu jadi madrasah alias diklat pikeun diajar nyengker tur ngadalian hawa napsu. Ngaran-ngaran diajar mah pan di mana geus bisa teh sok terus dipake atawa dipraktekkeun. Contona, mun urang diajar nyetir mobil, tangtu mun geus bisa teh dipake nyupiran. Mun teu kitu, jang naon atuh make jeung diajar nyetir sagala?

Puasa oge cenah kudu kitu idealna mah. Naon-naon anu ku urang dilakonan dina bulan puasa teh kudu dipraktekkeun dina bulan-bulan sejenna. Mun dina bulan puasa rajin maca Kur'an, rajin solat, rajin sodakoh, tur bisa ngeker hawa napsu, dina bulan sejen oge kudu kitu, malah kudu leuwih mun bisa mah. Hartina, urang boga kakaren puasa salian ti kakaren lebaran teh. Mun teu kitu, tangtuna oge urang baris kaasup nu teu boga kakaren puasa, dina harti euweuh tapakna meunang meuseuh diri jero sabulan teh.

Ari urang, naha geus kaasup anu boga kakaren lebaran wungkul, atawa ditambahan ku kakaren puasa? Hayu ah urang nanya ka diri masing-masing!

Nyungsi Acining Ati

2008-10-01T03:47:00.000+07:00

Lir ibarat tatit, ngabelesur ngajugjug ka alak paul. Kitu sestuna mungguhing waktu. Taya tempo geusan sumarimpang, taya mangsa geusan senang-senang. Mun wenang mah hayang nganjang ka pageto, hayang nyungsi ka bihari, susuganan manggih luang sangkan bisa manjang-manjang mangsa, da puguh teuing ku betah, ngandih di alam kiwari.

Orokaya, hirup kauger ku kadar, tetengger ciptaning Gusti. Mangsa hamo bisa diatur sakarep isun, estu sakadar tumamprak bari ihtiar satekah polah, sangkan teu kalangsu nya laku, henteu kasasar nya lampah, enggoning ngalalakon di marcapada.

Rumasa loba katuna, diri pinuh ku codeka, bari loba teu karasa. Langkung saur bahe carek, mugia agung lumur jembar pangampura, silih lubarkeun dosa perdosa. Caang bulan opat welas, jalan gede sasapuan. Cangra, bengras, lir keretas bodas nyacas, can katulis ku mangsi. Bari kedal jangji jeroning ati, tina sanubari nu suci, moal rek ngarorocet catetan, susuganan kabiruyungan.

Wilujeng Boboran Siam. Sih Hapunten Anu Kasuhun.

Panjalu, 1 Syawal 1429 Hijriyah.

Basa Sunda Dina Tulisan

2008-09-29T03:07:00.003+07:00

Nu mairan atawa ngomentaran tulisan kuring rupa-rupa kasang tukangna. Aya birokrat, mahasiswa, guru, blogger (eta mah puguh deui), pagawe (negri atawa swasta) jrrd. Ditilik tina eusi komentar, aya nu iseng, babalagonjangan, pikaseurieun, malah sakapeung mah aya oge nu matak nyentug kana angen. Tapi teu dijieun pikir, sabab kabeh oge ngabogaan hak pikeun mairan. Saur pun biang tea mah, "Keun we da omongan mah teu matak bohak."

Komentar, boh dina shoutbox (kotak panyeluk) atawa ngaliwatan email (surelek), kadang-kadang jadi inspirasi pikeun nyieun tulisan. Kungsi aya nu nanya ngaliwatan email, naha cenah ari nulis mah kuring sok make basa kasar, tapi ari ngawalonan komentar sok make basa lemes. Ku kuring dijawab, sabenerna basa nu mindeng dipake dina tulisan teh kaasup basa loma atawa conggah alias sedeng.

Dina garis badagna, aya tilu panta basa dina basa Sunda:

Basa lemes
Basa loma/conggah/sedeng
Basa kasar

Ku naon pangna kuring mindeng nulis make basa sedeng? Ku naon henteu basa lemes? Sabenerna euweuh nu nyaram masing rek nulis make panta nu mana bae oge. Rek basa lemes mangga, rek basa loma pek, rek basa kasar karep teuing. Ngan nurutkeun kapantesan, ngan basa lemes jeung basa loma nu pantes dipake dina nyieun tulisan, sabab basa kasar mah pantesna oge ngan keur nyarekan :-)

Jadi lamun kitu pilihanana tinggal dua: make basa lemes atawa basa loma. Kuring biasana milih basa loma ku sabab tulisan teh biasana teu ditujukeun husus ka hiji jelema. Ku sabab ngaranna basa loma, jadi tangtu tujuanana oge sangkan karasana leuwih loma atawa conggah tur euweuh hahalang antara nu nulis jeung nu maca tulisan.

Kumaha mun aya nu hayang make basa lemes? Ih, mangga teh teuing, da cek tadi ge euweuh nu nyaram. Nu penting mah lamun nulis peupeujeuh ulah make basa kasar tur garihal, sabab tangtu nu maca bakal asa dicarekan. Kecuali lamun tujuan urang nulis teh memang hayang nyingsieunan nu maca :-)

Nyanggakeun.

Langganan Via Email Kudu Mayar?

2008-09-26T09:41:00.008+07:00

Geus sababaraha kali patalekan saperti kieu teh nepi ka kuring. Ngan nyaeta sok poho bae rek ngajawab dina blog teh. Biasana sok dijawab hiji-hiji via email.

Memang teu salah mun aya patalekan saperti kitu. Internet teu beda ti kahirupan sapopoe, pinuh ku rupa-rupa jalma anu sipatna beda-beda. Aya nu bageur, aya nu jahat. Aya nu ngamangpaatkeun email batur pikeun nipu. Aya oge nu ngiriman email spam bari jeung nu dikirimna teu nyaho nanaon, komo jeung menta dikirim email sagala. Jadi wajar lamun aya nu asa-asa, sieun kumaonam.

Sangkan henteu aya nu curiga atawa panasaran, patalekan di luhur teh mending dijawab di dieu bae. Jawaban singgetna: langganan email SundaBlog mah teu kudu mayar alias haratis. Tujuanana malulu sangkan nu waktuna samporet teu kudu muka SundaBlog, tapi dikirim sacara otomatis kana alamat email nu didaptarkeun.

Naon kauntunganana? Kauntungan sacara materi mah teu aya. Tapi, mun aya postingan anyar, tangtu baris pangheulana dibejaan, langsung kana email/inbox.

Naha nu kieu kaasup spam? Ah henteu, sabab nu dikirim email memang menta ku cara daptar. Teu kudu hariwang deuih, salian ti haratis, email nu didaptarkeun oge dijamin moal dijual ka pihak sejen.

Pamustunganana, langganan SundaBlog via email 100% aman tur haratis :-)

Mangga anu bade langganan kantun ngalebetkeun email wungkul.

Lelengkah Halu

2008-09-22T05:24:00.013+07:00

Alhamdulillah, SundaBlog geus nincak umur 2 taun 4 bulan kumelendang di blogosphere. Lelengkah halu, kitu meureun pibasaeunana lamun dilarapkeun ka budak mah. Najan jajauheun kana nyugemakeun, tapi kuring muji sukur ka nu Maha Kawasa, masih keneh bisa ngalalakon, nulis sasieureun sabeunyeureun make basa Sunda. Ari kitu aya nu maca? Ah, rumasa kuring mah lain sastrawan Sunda, jadi euweuh nu maca oge teu jadi masalah. Cenah eta aya nu kalandep, nya nuhun nu aya.

Mun kitu carana, naon atuh tujuan kuring nulis make basa Sunda? Kadang-kadang kuring oge bingung lamun ditanya kitu. Ngan nu jelas aya ari sasakalana mah. Mimitina sok tulas-tulis dina blog make basa Indonesia jeung basa Inggris sakapeung-kapeungeun. Sakali mangsa pangangguran nulis kolom basa Sunda dina Mangle. Alhamdulillah dimuat sababaraha kali. Ngan hanjakal palebah nagih honor, hararese pisan, malah tepi ka ayeuna ge teu dibayar. Keuheul tah, asa teu dihargaan pisan. Tibatan keuheul teu pararuguh, nya sakalian we nulis dina blog ari sarua keneh teu dibayar mah. Katambah-tambah, aya nu ngahatean pedah kungsi maca tulisan kuring dina Mangle, majarkeun teh, "Resep panginten Kang upami sakantenan nyerat nganggo basa Sunda dina blog."

Lelengkah halu... (foto: bektiprasetyo.blogspot.com)

Dikitukeun komo, nya lahaola mitembeyan nulis dina blog make basa Sunda taun 2006. Dirasa-rasa teh bet asa ngeunah keneh kieu. Bebas, teu kudu ngarep-ngarep honor nu teu sabaraha :-) Alhamdulillah, SundaBlog kaasup blog anu lumayan dina peringkat Google. Page rank atawa rengking SundaBlog meunang peunteun 4 (tingali page rank di gigir beulah katuhu, handpeun jam). Estu teu gampang meunang rengking opat teh, sabab ditangtukeun dumasar kana lobana nu ngakses (muka atawa maca) blog versi mesin kotektak (search engine) pangpopulerna sadunya: Google. Komo lamun ngingetkeun yen nu maca basa Sunda henteu loba jiga nu maca basa Indonesia atawa basa Inggris.

Nu lucu, kungsi sababraha kali aya nu nyangka yen ieu blog teh dikokolakeun ku Mangle, nepi ka aya nu nanyakeun kumaha carana mun hayang ngirim carpon jeung tulisan sejenna. Padahal geus sababaraha kali kuring nandeskeun yen SundaBlog mah estu dikokolakeun ku kuring pribadi, tur euweuh pakuat-pakait jeung media citak mana wae oge.

Lian ti nu maca langsung dina blog, aya oge nu maca via email. Ieu mah biasana keur nu sibuk nepi ka teu kaboro atawa euweuh waktu pikeun muka SundaBlog. Carana, mangga tingali di beulah katuhu (sidebar) aya tulisan Caraka. Kari ngeusikeun email, engkena baris dikirim unggal kuring nulis posting anyar sacara otomatis ku 'kantor pos' nu ngaranna FeedBurner, haratis. Ngan kade nulis emailna ulah salah. Sababaraha kali kuring manggih nu nulis alamat email, di hareupna make www. Padahal eta mah kode husus paragi nulis alamat web, jadi tangtuna moal diproses ku FeedBurner.

Nepi ka danget ieu geus aya 195 urang nu langganan SundaBlog ngaliwatan email. Lamun loba nu maca via email, naha teu sieun kakurangan semah? Ah, da tadina oge lain hayang populer, lain hayang kapuji. Insya Allah, moal kakurangan nu maca atawa nu nyemah langsung ka SundaBlog. Nu penting mah du'akeun sangkan kuring masih keneh bisa nulis, sangkan beui loba oge urang Sunda nu nulis jeung cumarita make basa Sunda, boh dina blog, dina media citak, atawa dina gunem catur sapopoe.

Sawios Bedo

2008-09-20T03:35:00.002+07:00

Kamekaran teknologi teuing ku gancang robahna. Kakara oge mucunghul teknologi anyar, geus torojol deui nu leuwih anyar. Kitu jeung kitu we. Mun baheula nelepon kudu ti warnet, ayeuna mah ti mana bae oge bisa, asal boga telepon keupeul (handphone). Mun baheula boga disket nu kapasitasna ukur sakitu mega, ayeuna mah geus kudu ganti ku flashdisk anu kapasitasna geus nikel dina itungan giga.

Lian ti eta, daek teu daek teknologi oge mangaruhan kana adat tur kabiasaan hirup sapopoe. Mun baheula nu hayang bisa ngetik kudu rosa alias gede tanaga, ayeuna mah teu kudu, sabab tuts atawa tombol komputer mah hampang kabina-bina, beda jeung mesin tik. Nu tadina ngirim kartu lebaran kudu ka kantor pos ayeuna mah bisa ti imah, boh ku SMS atawa kartu elektronik. Mun nu dagang baheula mah kudu adu hareupan bae, ayeuna mah teu kudu. Pan aya internet tea. Jadi, nu dagang jeung nu meuli henteu salawasna kudu panggih. Cukup ku transaksi di internet bae.

Mimiti wawuh jeung nu ngaranna internet teh taun 2000. Eta ge teu ngahaja, ngan pedah kapaksa ku pagawean anu memang pakuat-pakait jeung internet. Loba bahan siaran nu kudu diunjal atawa diundeur ti internet. Talamba-tolombo mimitina mah, ka ditu bingung ka dieu bingung. Tapi ku dileukeunan mah tungtungna rada taram-taram, ngulik sorangan, trial and error.

Itung-itung ngamangpaatkeun teknologi, kuring nyoba-nyoba muka jasa terjemahan ngaliwatan internet. Najan mimitina rada gejed, lila-lila mah nya lumayan we. Leuleutikan, tapi geus asup kana 'kulawarga' internet biz (bisnis internet). Lian ti kauntungan finansial, loba oge pangalaman anu ku kuring pribadi dianggap kauntungan non-finansial, kabeungharan anu teu bisa malulu diukur ku pangaji duit.

Nyanghareupan karakter jelema anu rupa-rupa geus kaalaman. Di internet memang sagala aya. Ti mimiti euwah-euwah nepi ka nu soleh, ti mimiti tukang tipu nepi ka jelema bageur, kabeh aya. Nya di dieu kuring diajar kumaha nyanghareupanana. Kasedih, kabungah, kabeh geus karandapan.

Nerjemahkeun memang lain perkara gampang, lain pagawean sagawayah. Lian ti nerjemahkeun kekecapan, saestuna nu leuwih susah mah nyaeta nerjemahkeun 'rasa' basa sumber kana basa target sangkan hasilna nyugemakeun. Ngan ku sabab rasa mah lain elmu pasti (eksak), lolobana jelema masih kurang ngahargaan kana profesi penerjemah, utamana di urang. Lamun terjemahan ti luar negeri geus diitung per 'kecap' dina standar dollar, di urang mah masih keneh diitung per 'kaca', bari jeung hayang murah bae J. Padahal geus loba toleransi eta teh, harga jang konsumen lemah cai geus kacida dimurahkeunana lamun dibandingkeun jeung harga standar luar negeri.

Kungsi aya kajadian lucu. Hiji mangsa aya nu nerjemahkeun ti instansi pamarentah. Pagawean geus beres, transfer duit geus katarima, pangangguran tatanya, pancakaki. Ku teu dinyana, singhoreng nu silih kirim email jeung kuring teh babaturan baheula. Atuh nu tadina 'ibu-ibuan' jeung 'bapa-bapaan' teh ganti jadi silih sebut ngaran..

Anu aneh jeung pikasediheun oge aya. Caritana aya urang Arab ngirim email, menta dipangnerjemahkeun surat kana basa Inggris. Barang dibuka, sihoreng surat ti pembantuna (TKW) keur ka dulurna di Jawa. Jigana bae surat teh can kaburu dikirimkeun, kaburu dicolong ku dununganana. Matak ngangres, eusina nyaritakeun teu betah, dituduh tara digawe ku dununganana. Hayang mulang ka lemah cai, ngan teu dibere tiket, jaba gajihna tilu bulan can dibayar.

Diterjemahkeun? Ah henteu, kuriak picilakaeun. Kumaha ke mun gara-gara dununganana ngarti kana eusi surat, terus pembantuna dipahala atawa disiksa? Peupeuriheun mantuan teu bisa, atuh ulah-ulah nyilakakeun dulur, papada urang Indonesia. Moal ah, sawios bedo!

Iklan Politisi

2008-09-20T03:22:00.003+07:00

Sawatara waktu ka tukang, kungsi aya nu pesimis 'kueh' iklan media televisi bakal samporet sabab kudu parebut jeung media sejen. Tapi tetela eta kahariwang teh teu kabuktian. Jumlah media televisi nu kalahka ngarekahan, kaasup di daerah, jadi salah sahiji tanda atawa ciciren yen televisi henteu kakurangan iklan. Nya rek hirup ti mana atuh lamun lain tina iklan, sabab ngaran-ngaran media komersial mah hirup-huripna ngandelkeun iklan.

Saha bae nu masang iklan? Biasana, atawa lumrahna, perusahaan anu hayang produkna dipikawanoh ku balarea. Media televisi dianggap media iklan nu efektif dina mangaruhan pikiran konsumen, sabab ngagunakeun gabungan kakuatan audio tur visual. Jadi, lian ti kadenge, produkna oge katenjo. Beuki mindeng produkna ditayangkeun dina televisi, beuki gede harepan produsen sangkan produkna dibeulian ku masarakat nu lalajo televisi.

Jigana nempo pangaruh televisi nu kacida gedena, loba nu kabita milu ngamangpaatkeun. Salah sahijina nya politisi nu hayang meunang kalungguhan di pamarentahan, utamana nu hayang jadi presiden atawa gupernur. Mangga tingali, dina televisi kiwari rapang politisi nu masang iklan. Naha ngan ukur dua eta nu wani masang iklan dina televisi? Sabab jabatan nu leuwih handap mah moal kabedag mayar iklan nu hargana bisa ngahontal puluhan milyar! Kapala desa atawa kuwu upamana. Dina jadina oge jeneng kuwu, moal kabual hasilna, dipake mayaran hutang urut masang iklan. Batan lunas, pastina oge kalahka langlayeuseun!

Mun kitu, hartina calon presiden jeung calon gupernur laloba duit? Bisa jadi. Ngan lamun duitna dipake mayar harga iklan anu sakitu mahalna asa pamohalan. Komo deui lamun mikir yen nu nyalon can tangtu kabiruyungan jadi presiden atawa gupernur. Lamun kitu kajadianana tangtu duit puluhan milyar teh jadi gaplah. Duit lapur, jadi pejabat henteu. Pikeun ngurangan resiko, nya ti mana deui lamun lain ti donatur. Bageur atuh donatur teh? Ah henteu oge, sabab moal samata-mata wani ngaluarkeun duit lamun euweuh pangarahan. Para donatur – biasana pengusaha – tangti miharep kompensasi ti jelema nu dibere donasi mangrupa fasilitas sangkan usahana atawa dagangna leuwih mucekil. Jadi, win-win solution. Pejabat dimodalan, pengusaha dibere fasilitas atawa kadang-kadang prioritas. Pan aya undang-undang nu ngawatesanan jumlah donasi? Ah, pan cenah oge aturan teh dijieun pikeun dirempak atawa dilanggar.

Nu matak teu kudu ngarasa heran lamun calon nu eleh biasana sok murang-maring, ngerahkeun massa pikeun demo, susuganan ku jalan demo jabatan bisa pindah ka manehna. Pan mun jadi pejabat mah bisa balik modal tah, sanggeus bebeakan kampanye. Asana geus kacida hesena neangan pejabat nu hayang jeneng ku sabab hayang ngabelaan ra'yat leutik. Nu puguh mah, jabatan teh teu kurang teu leuwih ti pagawean nu bisa ngadatangkeun panghasilan. Itung-itunganana geus lain keur kapentingan masarakat, keur ngamajukeun nagara atawa ra'yat, tapi malulu itung-itungan bisnis, itung-itungan untung rugi. Modal saanu, kautunganana kudu saanu. Mun teu sakitu, rugi.

Ku sabab kitu, kaleuleuwihi lamun urang ngarep-ngarep pamingpin nu merjoangkeun kapentingan ra'yat. Cohagna, boro-boro mikiran kapentingan ra'yat, sabab panginditanana oge tina itung-itungan bisnis. Naon untungna merjoangkeun ra'yat ari euweuh kauntunganana mah? Euweuh dina buku rusdina ra'yat nguntungkeun pejabat, ari lain dina usum nyoblos mah. Kituna oge cukup ku dibebenjokeun ku kaos, duit sautak-saeutik, jeung jangji weh, pasti repeh, pasti jempe. Moal nagih jangji ieuh, pan ra'yat mah barodo. Singsieunan we, pasti murengked. Cenah aya nu murugul, tinggal nyewa pengacara dua puluh siki mah, pasti aman.

Pamustunganana, ulah kagelo ku jangji-jangji calon pejabat dina iklan atawa sajeroning kampanyeu. Ra'yat nu majar aya dina posisi pangluhurna dina sistem demokrasi, dina emprona mah ngan ukur jadi objek penderita, dipake bungbu salila kampanyeu. Pan keur kampanye mah sarerea oge pasti mamawa ra'yat. Ra'yat deui, ra'yat deui, jiga nu enya. Ngan di mana geus hasil maksud, kabeh oge sok poho. Ra'yat ibarat nu ngadorong mobil, ari geus hurung mah biur bae ditinggalkeun bari teu nuhun-nuhun acan.

Ari geus, kumaha atuh engke dina waktuna milih? Ah, teu langkung eta mah. Bade milih mangga, henteu bae sawios. Ulah sieun dicap golput, lamun memang euweuh piliheun. Milih mah hak, lain kawajiban. Tibatan milih anu lain piliheun, anu jajauheun tina sikep hiji pamingpin, mending teu milih sakalian tibatan kudu kababawa milu tanggung jawab, bongan pipilueun milih. Cindekna, kudu asak-asak tinimbangan memeh milih.

Tapi, ah teu langkung ketang. Bisi disebut provokator :)

Residivis Romadon

2008-09-06T09:40:00.001+07:00

Ku teu karasa ari nyerelekna waktu. Asa cikeneh tas lebaran, ayeuna geus bulan Romadon deui bae. Saur Mama Ajengan, bulan puasa teh bulan anu wajib dianti-anti ku sakumna umat Islam. Bulan suci, bulan nu pinuh ku barokah. Bulan tempat 'diklat' sangkan urang jadi manusa pinunjul anu mampuh ngadalian napsu, nyengker kahayang anu taya anggeusna lamun diturutkeun. Tegesna, kawajiban nyengker hawa napsu, lain ngan ukur dina bulan puasa, tapi kudu jadi kabiasaan dina kahirupan sapopoe.

Hanjakal dina kanyataanana mah teu kitu. Bulan puasa mindeng dianggap panjara, nepi ka di mana 'leupas' tina ugeran Romadon, urang jadi 'residivis' deui. Mun dina bulan puasa reureuh ngomongkeun batur, di luar bulan puasa mah dikeureuyeuh deui. Baju muslimah dibarukaan deui, ganti ku baju nu tingboleklak. Nu korupsina eureun sabot bulan puasa, kanceuh deui, jeung sajabana.

Salah? Tangtu bae, sabab cek tadi ge, lulus tina 'diklat' bulan Romadon kudu jadi leuwih alus tibatan samemehna. Ngan lamun dibandingkeun, nu kitu masih 'mending' tibatan anu sagala dirumpak salawasna, rek bulan puasa rek lain. Najan kitu, lain hartina 'residivis' bulan puasa leuwih alus tibatan nu sagala dirumpak, sabab nu alus mah tangtuna oge nu salawasna ngalakukeun kahadean.

***

Saperti Romadon nu geus kaliwat, poe mimiti sumanget pisan niat taraweh di masjid. Hanjakal nu tadina rek solat husu teh kaganggu ku nu gogorowokan sataker kebek, "Allohumma sholli wasalim 'alaa sayyidinaa Muhammaaaaad!!!" Mangkaning tiap aweh salam eta teh.

Astaghfirulloohal adziem! Maenya muji kangjeng Nabi kudu digorowokkeun siga kitu? Mending lamun budak leutik, dima'lum keneh. Ieu mah kolot atuda! Niat rek sholat taraweh dibarengan ku sumanget opat lima ngadadak lempes, dumadakan ilang tanpa karana. Rek ngejat asa teu pantes, nya ngawayahnakeun milu solat nepi ka anggeus. Balik ti masjid aya budak ngalungkeun petasan, ngabeledag tarik pisan. Emh, Gustiii.. Sabaaar, sabaaar... Ku loba pisan gogoda jeung piambekeun teh.

Isukna kuring taraweh sorangan, di imah. Tiis ceuli herang mata. Gusti, mugi-mugi katampi. Sanaos tetebiheun tina sampurna, mugi-mugi abdi sing tiasa ngeker diri sapapanjangna sarta henteu kalebet kana golongan residivis Romadon. Amin.

Jadwal Puasa Abadi di 2198 Kota

2008-08-28T06:25:00.007+07:00

Mapag bulan Romadon 1429 Hijriyah, tangtu kudu tatahar lahir batin, pisik jeung mental, sangkan puasa urang pinanggih jeung kasampurnaan. Tah, salah sahiji ihtiar lahir nyaeta nyiapkeun jadwal puasa nurutkeun kota tempat padumukan urang.

Kanggo nu peryogi, Jadwal Imsakiyah Abadi pikeun 2198 kota gede katut kota leutik di sakuliah dunya (ti mimiti Aalborg di Denmark nepi ka Zurich di Swiss), jeung di Indonesia saperti Jakarta, Bekasi, Bogor, Ciamis, Tasik, Binjai, Bireun, Garut, Kuningan, Bima, Cirebon katut ratusan kota sejenna, tiasa diundeur di dieu.

Saratna, kudu aya Microsoft Excel dina komputer pikeun muka jadwal. Sakali deui, Jadwal Imsakiyah Abadi tiasa diundeur di dieu.

Nyanggakeun.

Ngabengbeos

2008-08-16T09:48:00.003+07:00

sirah Jang Obos anu bolenos :)

Jang Obos kawentar ahli ngawaos. Maksudna seueur nyarios tapi ukur ngahambur-hambur waktos, teu matak nambahan pangartos. Baheulana Jang Obos sok dagang bandros. Gara-gara jurig tumpak Atoz, Jang Obos kabiruyungan jadi bos, sanggeus dicaroblos jadi anggota dewan tukang ngokos artos. Teu ngartos, ku naon bet pada nyoblos, da pribados mah sakalieun ngadenge manehna ngawaos, sok hayang nojos bebengokna nu cengos, atawa masihan bobos.

Sanaos ukur pangsiunan tukang bandros, Jang Obos lila-lila ngartos kumaha carana ngokos artos ladang haruwas-harewos. Asal proyek lolos, rekanan pasti ngartos. Komo mun Jang Obos geus morongos, sarerea pasti haroshos, sieun ditojos ku waosna nu marencos. Padahal Jang Obos ngan ukur ngegos, sabab ditenggor ku citakan bandros oge pasti tobros, ma'lum boga panyakit tulang koropos.

Parandene kitu, Jang Obos nu ayeuna geus pinter dangdos tur tara dagang bandros, sok pada ngantos-ngantos. Komo mun geus deukeut ka usum nyoblos, sabab sok babagi kaos jeung peremen mentos, sakapeung ditambah artos. Hanjakal pisan kalakuanana jadi ngebos. Gampang morongos mun aya kateuraos. Mun geus kitu, sarerea sok tinglaleos. Lain ukur sieun ku porongos, tapi teu kuat ngambeu bau beurit katojos tina sela-sela waosna anu marencos.

Kamari ieu aya wartos Jang Obos indekos di panjara nu teu teurak ditobros. Basa sakali waktos pasarandog jeung para wartawan tukang ngabewarakeun wartos, Jang Obos pada naros. "Jang Obos, kumaha karaos?" Jang Obos nu sirahna jadi bolenos (hi..hi.. maksudna: bolenang) ukur bisa ngaharewos haroshos, "Atos, atos...., permiosss..." bari nyumputkeun beungeutna nu cengos jiga cucunguk dangdos.

Jang Obos ngabengbeos, dikawal ku sipir colonos, bari ngalamun: mun make artos, susuganan bisa lolos!

Wios?

HEUHEUY JEUNG DEUDEUH

2008-08-14T12:23:00.002+07:00

Hirup mah heuheuy jeung deudeuh. Kitu cek si Kabayan. Aya mangsana meunang kabungah, aya kalana nyorang kasusah. Ngan ceuk nu pinter, bungah jeung susah mah kumaha cara nenjo jeung ngararasakeunana. Conto gampangna, dahar jeung uyah oge ari pikiran senang mah ngeunah we nu aya. Komo mun uyahna dipurulukan daging hayam mah, pasti ngeunaaah.. pisan!

Hirup oge lain komik nu kelirna ukur hideung jeung bodas. Kadang-kadang kulawu, antara hideung jeung bodas, antara susah jeung senang. Antara pikaseurieun jeung pikasebeleun. Unggal jelema pasti ngalaman susah jeung senang. Rek tukang tani, rek dokter, rek pejabat, tukang beca, blogger, tukang nerjemahkeun, atawa anggota dewan. Pasti kungsi ngarandapan susah atawa senang.

Tatangga kuring nu anggota dewan, katempona senang bae. Pansiun boga, gajih ti DPRD mayeng, jaba anak geus jareneng. Lain eta wungkul. Anyar-anyar ieu, basa kabaud korupsi 200 milyar leuwih, manehna teu ngalaman diberok. Padahal baturna nu papada milu ngasaan duit meunang korupsi geus ngararingkuk di pangberokan. Manehna mah senang we, bisa keneh luntang-lantung, jogging saperti biasa.

Jadi inget basa kamari maca koran, nu korupsi 5 juta perak nepi ka dipasang fotona sagala, jadi DPO pulisi jeung Kejaksaan. Naha ari nu kasusna milyaran diantepkeun sina senang-senang ngahenang ngahening? Mun teu garelo ge, pasti pulisi jeung kejaksaan teh leutik burih, wanina ngan ka jelema leutik. Atawa, maranehanana pasti kabagean duit suap hasil korupsi tea. Pan tina milyaran mah meureun suapna ge puluhan atawa ratusan juta. Pasti lah...

Tapi naha enya kitu manehna ngarasa senang? Ah duka teuing, da senang soteh dina penenjo batur. Boa manehna mah ngarasa era, da najan teu dipanjara oge sarerea pada nyaho yen manehna geus ngagasab duit ra'yat. Tapi bisa oge manehna teu ngarasa era, sabab biasana nu kitu mah geus kurang kaera, mun henteu geus leungit kaera oge.

Buktina, sababaraha poe ka tukang manehna ngedarkeun formulir ka tatangga-tatangga, menta dukungan, rek nyalon deui jadi anggota dewan! Jadi, jigana mah memang geus teu boga di kaera. Atawa kaerana disakuan heula meureun. Hebat pan?

Piraku teu bisa kitu-kitu acan mah. Pan ngagarong duit ra'yat ge teu era. Komo deui ieu. Pira ge nyumputkeun kaera, piraku teu bisa. Ngan memang ceuk kuring mah manehna jelema nu luar biasa.

Naha? Mangga wae emut. Ibaratna urang geus ngagarong jelema, terus teu sabaraha lila urang menta dukungan rek nyalon deui jadi garong ka jelema nu tas digarong. Hebat pan? Pasti hebat mun teu eusleum oge.

Formulir nu dianteurkeun ku pacalangna masih keneh ngagoler dina meja. Rek dieusian? Ah moal, antepkeun we sina kosong. Kecuali mun kuring rek miluan jadi garong atawa jadi nu gelo.

Lieur ah.

Software Kartu Nama Gratis

2008-07-10T07:34:00.001+07:00

Seepeun kartu nama? Teu kedah hariwang! Salira tiasa ngadamel nyalira kalawan sakedet netra. Teu percanten? Cobian geura nganggo KAMATO (Kartu Nama Otomatis) v1.0.

KAMATO teh nyaeta software HARATIS kanggo ngadamel kartu nama kagegelan ti blog Mimbar Bebas sareng SundaBlog. Kanggo nu peryogi, mangga kantun diundeur bae DI DIEU!

Nyanggakeun.

Dunya Tereh Kiamat

2008-06-29T06:28:00.001+07:00

Paralun, lain rek nambahan ketir kaayaan nu geus matak ketir. Ngan dalah dikumaha, loba nu nyebutkeun yen kaayaan saperti nu kalaman ku urang ayeuna teh cenah memper-memper kana ciri-ciri geus deukeut kana kiamat. Tapi soal eta mah teu kudu jadi hoghag parea-rea omong, sabab nu leuwih penting mah urang kudu mikiran kumaha carana pikeun ngungkulan masalah nu jiga teu eureun-eureun. Puncakna basa harga BBM ditaekkeun. Geus kajudi, mun harga BBM naek, hahargaan nu sejen oge pasti naek. Sembako, ongkos angkutan, biaya sakola, kabeh nararaek. Ra'yat ngajerit!

Keur jelema nu baleunghar, nu salieuk beh (sanes salieuk 'bibeh'), tangtu hal ieu teh moal pati jadi masalah. Tapi pikeun kalolobaan ra'yat Indonesia, ieu teh mangrupa masalah anu gede kabina-bina. Keur mah samemeh BBM naek oge ngawaragadan hirup teh geus seuseut seuat, ari pek teh ayeuna harga BBM ditaekkeun pisan. Moal boa hirupna teh geus jiga jelema teu eling. Digawe cek paribasana suku dijieun hulu, hulu dijieun suku, tipoporose nyiar kipayah, ari hasilna teu sabaraha. Boro-boro nyukupan kana kabutuh sapopoe, dalah jang maraban anak pamajikan oge geus seuseut kacida. Can nepi kana nyukupan ku dahareun opat sehat lima sampurna, dalah sangkan anak pamajikan sareubeuheun oge can nepi. Sual baju jeung nyakolakeun mah komo, beuki dipikiran kalah beuki lendeng kana sirah, bakat ku bingung ti mana neangan tambahan panghasilan.

Rek korupsi, mana korupsieunana. Manasina pejabat atawa anggota DPR anu loba liang pikeun korupsieun, salian ti setoran matuh ti pengusaha teh. Ra'yat leutik mah boro-boro. Awak kuru ngabelaan sakopeun saameun, anak kurang gizi, pamajikan boro-boro bisa dangdan, da ti mana waragadna. Geus kacipta, cape balik gawe, datang ka imah nenjo pamajikan kusut, anak rarugi hayang dahar, boro-boro matak hegar kana pikiran. Nu katenjo sapopoe teh istuning ngan ukur kasusah jeung karudet. Benten sareng juragan nu di DPR. Eta geuning Max Moein oge mani kaboro ngalambangsari sagala rupa jeung awewe nu lain muhrimna. Sugan teh jelema eusleum mah teu bisa jadi anggota DPR. Singhoreng bisa geuning. Jaba, boa-boa lain ngan manehna nu boga lampah nirca jiga kitu teh. Boa ampir kabeh. Naudzubillahi mindzalik!

Tetela Indonesia teh gering! Sasalad mental mahabu. Pamingpin ongkoh-ongkoh dina dunyana sorangan, ngitung bati korupsi bari mikiran ka mana ngawurkeun duit poe ieu. Naha ka si neneng anu rancunit, atawa balanja ka Singapur bari api-api aya tugas nagara: studi banding tea, itu tea, ieu tea? Ra'yat nu ngajerit ampir euweuh soraan teu dipalire, sabab ceuli maranehanana geus puguh nyocokan. Aman, moal ngadenge nanaon. Matana lolong bonconong nepi ka teu nenjo jelema-jelema sakarat alatan lapar! Nu katenjo ngan ukur piduiteun jeung piduiteun, pikeun nyumponan kahayang sungut jeung kahayang si eta. Mun pamingpin geus kitu patut, tong ngarepkeun nagara bisa walagri, jajauheun kana adil ma'mur palamarta.

Hawar-hawar kadenge nu gelo gogorowokan di luar, "Pamingpin gelo, pamingpin edan, pamingpin teu belul ngurus nagara! Teu geura datang atuh Ratu Adil teh, Gustiiiii...!!!"

Kuring ngahuleng bari mikir. Boa enya para pamingpin teh sarua eusleumna jeung nu keur gogorowokan di luar... Boa-boa!

BBM

2008-05-30T02:16:00.003+07:00

Lendeng Ibi mah," cek Bi Omoh basa panggih di warung rek ngeteng udud.
"Lendeng ku naon atuh Ibi? Nya neureuy kolecer kitu?" cek kuring ngaheureuyan.
"Ih, ari si Encep, sok api-api balilu. Lendeng ku eta, hahargaan tingterekel, gara-gara BBM naek!" tembal bi Omoh.

Nu ngarahuh jeung humandeuar gara-gara BBM lain ngan ukur jelema pantar bi Omoh, pamajikan mang Oman tukang beca. Pa Iwa, Kapala SD tatangga, sarua ngarahuh. Dadang, pulisi anyar dibenum nyakitu keneh. Pa Otang nu boga Kijang oge bet pipilueun humandeuar. Malah Jang Ohan nu sompral mah pokna ge BBM naek teh gara-gara pamarentah belegug!

Ampir kabeh ngarasa eungap ku naekna harga BBM teh. Ku sabab kasebut barang vital, mun BBM naek, pasti harga barang-barang pipilueun naek. Kaharti kituna mah. Geura we, hasil tatanen, pan diangkutna teh make kendaraan. Ari kendaraan pan make bensin. Mun bensinna naek, ongkos angkutna oge tangtu naek. Mun ongkos angkut naek, harga hasil tatanenna oge kudu naek. Mun henteu, nya rugi atuh, malah bisa-bisa kudu nombokan. Kitu deui barang-barang sejenna. BBM mangaruhan kana biaya produksi. Mun biaya produksi undak, harga jual oge pasti undak.

Antri minyak (kompasiana.com)

Ku naon pangna pamarentah naekkeun harga BBM? Ceuk versi pamarentah nu diriung ku para ahli nu gararinding jeung pasehat ngomongna, ieu teh gara-gara naekna harga jual minyak di pasar global nepi ka geseh jauh jeung itung-itungan harga minyak versi APBN. Tah, ceuk nu garinding keneh oge, mun BBM teu ditaekkeun, APBN baris defisit ratusan trilyun. Nu matak, daek teu daek, BBM kudu ditaekkeun.

Lieur? Sami, komo kuring mah mun ngadenge itung-itungan para ahli teh sok langsung ngurel hayang utah. Ngan aya oge nu lucu sakaligus pikasebeleun. Eta palebah nyebutkeun "urang sarerea kudu NYALAMETKEUN APBN". Ke, ke, ke...nyalametkeun APBN? Keur kuring, ieu teh logika jelema eusleum nu paburantak! Mangga emut, APBN teh alat pikeun ngokolakeun anggaran nagara. Ti mana asalna Anggaran? Ti ra'yat, lain ti pamarentah. Pamarentah mah ukur boga kawajiban ngokolakeun sangkan mangpaat pikeun nu bogana, nyaeeta ra'yat. Jadi, lamun aya nu kudu dibelaan atawa disalametkeun ku pamarentah, tangtu lain APBN nu ngan saukur alat, tapi RA'YAT! Mun kitu kakara bener!

Ayeuna mangga tingali akibat naekna BBM. Ra'yat nu salila ieu memang geus dirintug ku rupa-rupa masalah, malik teu suka ka pamarentah, asa diteungteuinganan. Keur mah geus sangsara sagala susah, der deuih ditambahan ku naekna harga BBM. Cek paribasa, sireum ge ari ditincak-tincak teuing mah nyoco. Ra'yat nu geus beak kasabaran nguniang. Demo di mana-mana, kaasup nu dilakukeun ku mahasiswa di kampus-kampus. Dur der nu demo patelak jeung aparat kapulisian. Nu hiji rumasa hayang melaan hakna nu diteungteuinganan ku pamarentah, nu hiji ngajalankeun tugas nagara, ngaladangan gajih nu teu sabaraha. Bari jeung maranehna oge sabenerna mah milu ripuh ku naekna BBM teh. ngan dalah dikumaha, pan cek tadi ge, ngaladangan gajih, najan resikona kadang-kadang kacida gedena.

Pamustunganana, nu kudu ngesang, nu kudu adu regeng silih suntrungkeun, nu kudu silih gebug bari paharus-harus genggerong mah angger ra'yat leutik. Nu mutuskeun yen harga BBM kudu naek, nu utang-itung sodorkeuneun ka pamarentah, teu pernah ngasaan kumaha ripuhna hirup. Aranjeunna mah ngahenang-ngahening, hirup dina dunyana sewang-sewangan, diayun ambing ku kakawihan pangbeberah manah kalangenan. Gorowokna jelema-jelema nu demo teu bisa tembus kana hate maranehanana nu hirupna geus teu make rasa, tapi sapinuhna ngandelkeun itung-itungan angka. Para gegeden mah tinggal nembongkeun beungeut sedih bari ngomong "ngiring bela sungkawa" geus cukup. Ku kitu ge ra'yat mah geus kaupahan. Komo bari jeung dibere panyecep mangrupa BLT nu lian ti loba dipotong ti ditu ti dieu teh, teuing cukup teuing moal pikeun hirup sakitu bulan.

Pan cenah dina demokrasi mah sora panglobana nu baris nangtukeun kaputusan teh. Tapi buktina, najan sakitu ratus juta ra'yat Indonesia ceurik getih menta harga BBM ulah ditaekkeun, angger we kaputusan ahir mah ditangtukeun ku nu jumlahna ngan ukur pupuluhan ge duka teuing. Jadi? Demokrasi teh tai ucing, nya bau nya pikageuleuheun. Tuh tenjo Amerika, nu sok hayang disebut pelopor demokrasi saalam dunya, pan kalakuanana sakitu pikasebeleunana. Perang di nagara batur, ngadukeun batur, jrrd., pokona mah kalakuan bocokok, tukang bobok tukang tarok tukang nyingkabkeun anderok (emut kasus Clinton-Lewinsky?). Padahal, dina danget ieu, urang keur kacida sumujudna ka Amerika. Sagala mangga, sagala sumuhun dawuh, jiga jelema kecing euweuh pisan kawani. Ngerakeun kabina-bina.

Tipi di warung Mang Hamim ngagembrung keneh. Katempo dina berita, nu demo di mana-mana, sorana peura, sirahna ngajendol, tapak neunggeul pulisi. Naha enya kitu, pamarentah keur ngadukeun ra'yatna dina raraga ngurangan jumlah penduduk? Pindah saluran, nu demo deui, nu ngagorowok deui, teuing nepi ka iraha.

Pilkadal

2008-04-12T05:02:00.000+07:00

Pemilihan kadal? Pemilihan para kadal? Ah duka teh teuing. Ngan cenah tanggal 13 April 2008 aya pemilihan kadal, eh..gubernur Jawa Barat. Cek beja, pilkadal teh hartina pemilihan kepala daerah langsung. Enya langsung dicolok kitu meureun. Pan baheula mah tara make kudu ripuh kudu milih gubernur sagala. Nyaho-nyaho geus aya we. Cek kuring, pilkadal teh angger we pemilihan kadal!

Ti saprak aya otonomi daerah, jadi loba pisan acara. Bupati, kudu dipilih langsung. Gubernur, presiden, nyakitu keneh. Baheula mah pan nu dipilih langsung teh mun milih RT, RW, jeung milih kuwu wungkul. Ari ayeuna jadi nambahan pagawean teh. Teu sirikna unggal pamingpin kudu dipilih langsung, kudu dicoblos.

Leuwih demokratis. Kitu pamanggih sawatara pihak. Enya kitu? Tah lebah dinya oge kuring teu nyaho. Ngan nu jelas mah, nambahan biaya! Pan ari pemilihan teh kudu make duit: nyiapkeun sarana prasarana, sistem, sarta sarupaning bubuk leutik anu daek teu daek kudu diayakeun. Keretas jang nyoblos, kotak jang tempat hasil nyoblos, buruh nu digarawe, biaya nyitak, jeung rea-rea deui.

Eta teh nu kacipta wungkul ku kuring. Dina kanyataanana pasti leuwih loba deui hal-hal anu perlu biaya. Tah, ari duitna ti mana? Tangtu wae duit ti ra'yat. Jadi duit urang sarerea. Keun we, pan sagala nu dilakukeun ku para pamingpin oge jang kapentingan ra'yat. Kitu dongengna mah. Kitu idealna.

Tapiii.. kadang-kadang cita-cita teh sok geseh jeung kanyataan. Dina emprona, loba pisan hal-hal anu nyalenggor tina kamistian. Duit atawa anggaran anu kuduna dipake A, kalah dipake B. Acan lamun si duitna teh dikurud, diteangan paleuleuwihna. Mun teu kitu, biayana digedean tinu sakuduna. Mun anggaran keretas upamana cukup ku duit 20 juta, der ditulisna 50 juta. Ka mana anu 30 juta? Leungit!

Lian ti nambahan celah jang korupsi, mindengna 'pesta demokrasi' oge cek kuring mah nambahan momot anu kudu ditanggung ku nagara. Mun baheula nu ngaranna pamilihan cukup ku lima taun sakali, ayeuna mah jadi leuwih kerep. Anu scope-na nasional wae pan dua kali: pemilihan legislatif jeung pemilihan presiden. Acan anu ruang lingkupna daerah. Mangga etang, pisabarahaeun teuing biayana.

Cek kuring ieu mah, tibatan duit dipake ngayakeun pemilihan nu hasilna kitu-kitu keneh, mending oge dipake meuli beas jang warga nu kalaparan. Teu kudu reueus mun Indonesia disebut-sebut minangka nagara demokratis, ari nu maot alatan kalaparan di ditu di dieu, nu nganggur balatak, nu miskin ngaleuya, nu korupsi mahabu. Na teu era, ari hayang disebut nagara demokratis, adil ma'mur, bari jeung loba keneh jalma nu kalaparan?

Gubernur, cek kuring mah asa can perlu dipilih langsung. Naon sababna? Fungsi gubernur mah leuwih nyoko kana soal koordinasi sakaligus 'kepanjangan tangan' pemerintah pusat. Masing gubernur gogorowokan ka unggal bupati di wilayahna sangkan biaya sakola gratis upamana, tetep we kaputusan mah aya dina leungeun bupati. Pan otonomi daerah tea. Gubernur moal bisa maksa bupati, sabab euweuh dasar hukumna.

Jadi? Rek dipilih langsung atawa ditunjuk, fungsi gubernur mah kitu-kitu keneh. Nu matak, cek kuring mah pemilihan gubernur langsung teh ngan ukur ngamonyah-monyah biaya, nambah-nambah kariweuh, jeung nyieun lolongkrang pikeun nu boga niat korupsi. Enya, pan loba proyek dadakan.

Kumaha atuh tanggal 13, rek nyoblos moal? Eta mah teu langkung. Bade nyoblos mangga, moal bae teu sawios-wios. Ngan kuring mah moal. Naha? Ah teu parurun we. Ongkoh pan milih mah hak, lain kawajiban. Mending keneh nganggeuskeun terjemahan nu geus lila kaboler gara-gara asam urat :-)

Ucing

2008-03-30T04:25:00.001+07:00

Cek dongeng, cenah nu satia maturan Nini Anteh di bulan teh ucing. Najan kacipta nyatuna kumaha nya, pan can pernah kacaritakeun di bulan aya beurit. Naha Nini Anteh henteu dibaturan ku sato nu lian, bayawak upamana? Duka tah lebah dinyana mah. Ngan jigana, si nini teh rada ngeper ari dibaturan ku bayawak mah. Komo mun bayawak darat. Tapi, ah duka ketang. Mun hayang yakin mah, nya kudu ditanyakeun langsung ka Nini Anteh.

Najan rada pamalesan alias ngedul, ucing loba nu mikaresep. Malah cek sakaol, ucing teh cenah sato kameumeut Kangjeng Nabi. Nu jelas, ucing aya di mana-mana. Komo di lembur mah, asana ampir unggal imah pasti aya ucingan. Jeung teu hese deuih ngurus ucing kampung mah. Parabna cukup ku susa-sesa deungeun sangu, galeykeun kana sangu, pasti dihakan. Teu kudu ngahajakeun ucul duit jang meuli parab husus jiga jang ucing menak.

Lamun ucing kampung ogoan jiga ucing menak, beu, cilaka. Duit teh meureun beak we jang parab ucing. Ari jang parab nu bogana rek ti mana? Mun kitu ucingna usaha, boga pacabakan, heg nyumbang ka nu boga ucing. Ieu mah pan boro-boro, da puguh ngaranna ge ucing, lain Tata.

Ti jaman keur budak keneh, di rorompok sok aya bae ucing. Mimitina mah pun lanceuk, ngerewih bae ka pun bapa, hayang boga ucing. Kabeneran Pa Momo, rerencangan pun bapa, loba pisan ucingna. Matak basa pun bapa ngurihit rek ngagentosan, teu hararese ieuh. "Mangga bae bade hiji bade dua oge, teu kedah ngagentosan," saur Pa Momo.

Ki lanceuk mah keukeuh hayang dua, ngan teu digugu ku pun bapa. Hiji oge can puguh kaurus. Ngahaja milih ucing danten, ngarah engkena baranahan. Buluna hiris, jadi digeroanan oge cukup si Hiris bae. Parabna teu hararese, sagala dihakan. Cucuk asin, cucuk lauk, tulang susa sesa, malah ka kurupuk-kurupuk oge dihakan.

Aya nu ngabejaan, cenah ngarah ucingna teu poho balik ka imah, poe mimiti awak ucing kudu dibaluran ku minyak keletik. Duka palakiahna nu metu, duka kabeneran, si Hiris teu kungsi nyasab. Pernah ketang, leungit sapoe, jigana katalimbeng di terminal. Tapi, kabeneran kapanggih ku ki lanceuk. Nya terus we dibawa balik. Ti harita teu kungsi nyasab deui.

Kabeneran di imah teh sarerea resep ka ucing, iwal ti pun biang. Sok rada dedegler anjeunna mah. Mun si Hiris kapanggih nyolong lauk, tara antaparah deui sok dijebred ku sapu nyere. Tapi si Hiris geus betaheun, jadi tara pundungan. Dijebred ge angger we usum nyatu mah balik ka imah, nagih jatah ransum.

Si Hiris anak baranahan. Duka sabaraha generasi. Ngan kadieunakeun, turunanana teu aranakan. Komo nu terahir mah, da puguh jalu, tangtu bae moal anakan. Si Jalu, kitu dingaranan ku kuring. Awakna dedeg, sembada. Bangenan kana newak beurit, malah sok pirajeunan ngala manuk sagala. Eta tuda sok naek kana tangkal cengkeh di pipir nu loba manukan.

Ngan ku matak ngenes ari si Jalu. Paehna katabrak mobil di jalan hareupeun imah pisan. Kuring ceurik, da puguh ucing kameumeut. Ngan dalah dikumaha, nu geus paeh mah moal bisa hirup deui. Ti harita, pleng we rada lila teu boga ucing.

Tapi duka ku naon, najan teu boga ucing, sok aya wae ucing nu ngulampreng. Mun kabeneran aya dahareun, sok pirajeunan diparab. Duka teuing ucing saha, ah pokona mah ucing we. Puguh ucing teh aratoheun (meureun), ma'lum mun ka warteg mah beak sabaraha pan? Komo mun hayang ka restoran siap saji, duit ti mana ari ucing?

Kungsi aya anak ucing, teuing nyasab, teuing dipiceun ku indung bapana nu teu tanggung jawab. Buluna bodas, beresih. Pokona mah teu eleh ku ucing menak lah. Ngan karunya, awakna kuru kabina-bina. Tah si eta mah, sakali diparab teh, teu incah deui, terus we kukulintingan di pipir. Nya tungtungna mah betaheun, da puguh diparab unggal poe, dua kali sapoe malah, isuk sore. Ari diurus mah mimiti katempo mencrangna. Buluna luis, awakna morontod. Mangkaning buluna warna bodas, malah aya hideung jeung koneng saeutik dina hulu jeung dina tonggongna. Cenah ucing bulu tilu (warna) teh disebutna candramawat.

Nu matak heran, pun biang nu tadina galak pisan ka ucing teh ka nu ieu mah kacida nyaaheunana. Malah anjeunna nu masihan ngaranna oge: si Olat. Boro-boro sok dijebred, si Olat mah mindeng dilahun, diusapan, pokona mah dipikanyaah. Ongkoh ucingna deuih pikaresepeun jeung pikanyaaheun. Tara daek cocorokot, najan aya lauk dihareupeunana oge. Mun diasongkeun kakara dihakan.

Kadang-kadang sok dititah nungguan, bisi aya ucing batur nu rek cocorokot. Jeung enyana, jiga nu ngarti kana basa jelema, mun aya ucing sejen nu wani-wani ngadeukeutan, pasti dikaprot ku si Olat. Pun biang beuki nyaaheun bae ka si Olat. Heesna ge tara sina di luar, tapi di jero imah, dipangnyieunkeun kasur leutik. Nu lucu mah mun tengah peuting hayang kiih, si Olat sok riweuh disada ka unggal panto kamar, menta dipangmukakeun panto, rek ka luar. Geus kitu teh kudu ditungguan deuih, sabab rek hees deui di jero imah. Jadi najan ucing timu, si Olat mah apik, tara pararadu ngompol di mana bae.

Ngan aya hiji kahengkeran si Olat mah: Sieun ku guludug! Jadi mun geus ngadenge sora hujan ninggang kenteng, manehna mah sok geus paciweuh nyumput ka kolong meja atawa kolong tempat tidur. Ngahephep we eta teh, geus tara beunang digera-gero. Komo mun guludug pating jeleger, jigana teh ngayekyek we di kolong. Duka ku naon tah, nepi jiga nu trauma kitu :-)

Hanjakal si Olat mah unggal boga anak teu jadian bae. Sok paraeh keur orok keneh. Nu matak euweuh turunan si Olat di imah. Padahal hayang pisan aya turunanana, sugan we iceus tur ngarti jiga indungna.

Basa si Olat gering nepi ka hanteuna, pun biang rambisak. Ucing kameumeut anjeunna paeh, ditungkulan ku sarerea, di jero imah. Sarerea ngaheruk, sedih ditinggalkeun ku ucing nu kacida dipikanyaahna.

Ayeuna aya gagantina si Olat, sarua ieu oge ucing datang sorangan. Jigana ieu oge ucing nu dipiceun ku indung bapana nu teu tanggung jawab. Buluna bodas jiga si Olat, tapi dina huluna aya ponian, warna hideung. Matak ngaranna oge De Poni.

Prosa Liris: Bulan jeung Béntang

2008-02-05T08:04:00.000+07:00

Eulis, naha leres nyawang béntang tingkariceup dina kelemengna peuting téh hiji kaéndahan? Engkang cangcaya, margi aya nu langkung éndah tibatan tingkariceupna béntang. Naha leres gamulengna bulan lir ibarat putri ti kahiangan? Engkang keukeuh teu percanten.

Basa salira nyeleksek sangkan Engkang wakca naon saleresna nu langkung éndah tibatan tingkariceupna béntang sareng gamulengna bulan, Engkang ngahuleng sajongjongan. Ampun paralun, sanés Engkang lunca linci, luar léor siga oray, milarian heula waleranana, margi sadayana tos kacangkem dina lelembutan. Teu kedah incah meuntas sagara, teu kedah ngajugjug tutugan gunung, sadayana tos nyangkaruk jeroeun dada.

Akang mung inggis ku bisi, rempan ku sugan, bok bilih Enung malik teu suka, ngéwa tur cua ku waleran Engkang. Engkang teu sanggem kedah lumampah nyorang poékna peuting alatan nu geulis bendu. Bulan tangtos samagaha ningal salira teu suka, béntang nyarumput tukangeun méga, ngiring sungkawa ningal nu geulis nalangsa, pamundut teu katedunan.

Ibarat dulag lebaran, haté Engkang ratug tutunggulan. Nu geulis manco payuneun, ngantos-ngantos bari neuteup anteb, pinuh ku kapanasaran. Engkang sabil, mandeg mayong. Paneuteup salira éstu wisaya sangkan Engkang teu walakaya, teu wasa mungpang panglahir salira. Engkang mereketkeun karep, sadaya-daya, mending leumpang sakaparan-paran nyorang poékna peuting, mending meuntasan sagara seuneu nu ngabela-bela, tibatan ningal salira ngeclakkeun cisoca, teu kacumponan pamundut.

Saestuna, Eulis, pupujan ati, nya salira pisan béntang sareng bulan na haté Engkang. Katawis salira ngaranjug, ngaheneng, teu lémék teu nyarék. Bumi alam ngadadak simpé. Engkang teu wasa neuteup soca salira nu ngagenclang lir talaga sawarga. Dunya ngarandeg. Halimun na tungtung bulan siga nu horéam incah.

Namung dalah dikumaha, ucap parantos kedal, hamo tiasa dicentok deui. Sadaya-daya, badé dibeureum badé dihideung, nyanggakeun beuheung teukteukeun. Lalaunan Engkang tanggah, neuteup raray salira. Enung, bulan sareng béntang téh geuning aya di dinya. Dina imut salira, dina teuteup salira. Ti harita Engkang kedal jangji, salira baris janten bulan sareng béntang salalawasna. Na haté Engkang.

Panjalu, 5 Pebruari 2008

NGARAH CALAWAK

2008-01-24T03:36:00.006+07:00

Asa kakara ngajaran nganjang ka parawan tanpa aya halanganana. Asa tara-tara, ngadak-ngadak, sabab saacanna mah kadang-kadang rada gagabah. Maksadna, tara tatanya saacanna naha sang parawan kacangcang manah ka jajaka gandang atawa tacan. Pan salah-salah, matak mamala tah!

foto: koprol.com

Sang parawan ngaranna Anah, anak Mang Karta panyawah Babah Can. Najan sakadar anak panyawah, Anah gandang taya papadana. Awakna rada panjang, rarayna matak nahnay jajaka mata karanjang. Balatak jajaka nyaah ka Anah, hayang nganjang, hayang nyangcang. Hanjakal Anah narah, sabab hayangna ngan ka kang Jaja, jajaka bala dadana, malah bala saawak-awak, ngan hanjakal na mastakana mah rada carang.

Anah nyaah ka Kang Jaja, Kang Jaja nyaah ka Anah. Pas. Matakna, saban Ahad Kang Jaja nganjang ka Anah. Basana ngarah tambah nyaah. Padahal nyatana mah hayang nyabak ... tangkal kalapa na pakarangan Mang Karta. Naha? Sabab na tangkal kalapana aya Anah :-)

Basa Kang Jaja nganjang tanggal salapan Sawal, Anah kasampak rada balangah, kawas aya masalah na manahna. Panasaran, Kang Jaja nanya, "Naha kawas aya masalah, Nah? Katarana balangah.."

"Ah, taya masalah Kang.." Anah narah.

"Wah, Akang mah cangcaya.. Balaka lah ka Akang mah, ngarah janglar kana manah," Kang Jaja maksa.

"Abah Kang.." Anah kapaksa balaka.

"Abah? Naha Abah?"

"Abah maksa Anah sangkan nampa panglamar Jang Amat anak bandar kalapa, balatak hartana. Padahal anak Jang Amat aya kana dalapanna, katambah-tambah raray Jang Amat mah kawas panakawan. Jaba balatak randa anyar gara-gara Jang Amat kawas jalma sawan, saban parawan hayang kaasaan. Anah narah, ngan Abah kalahka amarah. Anah kapaksa nampa panglamarna..."

Kang Jaja rarayna rada asak, nahan amarah. Hanjakal ngadadak taya tangan pangawasa, sabab Kang Jaja aya panyawat asma. Hayangna ngawakwak, ngan awakna ngadadak nahnay. Kalahka nyangsaya na tangkal kalapa.

Anah calangap, ngarasa salah.

Kang Jaja katarajang asma. Kahayangna napas, malah calawak. Manahna mah ngagantawang, nyasalah ka Abah, ka Jang Amat, ka Anah. Taya bayana, tamaha kasawat asma, katambah jalma sangsara. Kapaksa pasrah. Dadah Anaaahhh...!

Cag ah.

Ebook 700 Paribasa Sunda

2008-01-13T04:09:00.002+07:00

Sabaraha persen urang Sunda nu wawuh keneh kana paribasa Sunda? Duka ari persen-persenna mah tah. Ngan nu jelas, pasti saeutik, utamana ti kalangan generasi ngora. Tapi ieu teh memang lain salah maranehanana.

Loba faktor nu ngalantarankeunana. Di sakola, waktu pangajaran basa Sunda beuki samporet. Di imah, loba kolot anu kalah ngajak nyarita ka anak-anakna make basa Indonesia, najan duanana pituin urang Sunda. Di luar imah mah geus puguh deui. Media basa Sunda (majalah Sunda) asana teh jiga nu aranteng sorangan, sibuk dina dunyana sorangan. Dunya pangarang Sunda, dunya 'seniman' Sunda, bari siga nu tara ngalieuk ka sisi ka gigir. Deukeut-deukeut kana masturbasi intelektual. Hayoh we pabeulit tur ulukutek dina lingkungan anu kacida heureutna. Buku-buku basa Sunda di toko buku arang aya nu meuli. Padahal urang Sunda teh mayoritas di Jawa Barat mah. Aneh pan?

Nu matak ulah kaget lamun budak hulang-huleng teu ngarti basa Sunda. Sok komo deui mun kudu ngajawab patalekan-patalekan saperti: Nu kumaha ari nulungan anjing kadempet? Naon ari disakompetdaunkeun? Jiga kumaha ari jelema nu ngabudi ucing?

Aya nu nyebutkeun, jamanna ge cenah geus beda, geus robah. Naha mun jaman geus robah hartina kudu cicing wae? Euweuh guam pikeun ngungkulanana? Nu palinter jiga nu teu paduli. Tapi, nu pinter mah memang kudu kitu meureun nya :-)

Ah, tibatan ngomongkeun batur bari jeung sarua cicing mah, kateuteuari. Najan kuring teu pinter, lain inohong, lain pangarang, lain budayawan, lain seniman, lain si utu si eta, asa taya salahna mun pipilueun mikanyaah basa jeung budaya Sunda. Mun tea mah ieu meunang dianggap katineung kana basa Sunda, nyanggakeun tah ebook 700 paribasa Sunda. Nu nulisna lain kuring, tapi yasana Bapa R. Maskar Gandasudirdja. Ieu mah itung-itung milu nyebarkeun elmu, bisi aya nu teu acan gaduh.

Ebook 700 Paribasa Sunda tiasa diundeur di dieu.

Ka Jogja

2008-01-03T09:27:00.001+07:00

Geus welasan taun asana mah teu nincak kota Jogja. Lain sibuk-sibuk teuing, pangpangna mah teu boga duit :-) Matak basa ki Lanceuk ngajak ka ditu, kabita oge. Ngan eta rada hemar-hemir teh pagawean keur rada numpuk. Tapi mun teu daek, iraha deui atuh? Nya ahirna mah daek we, meungpeung aya nu ngongkosan pangpangna mah..

Beuki nambahan umur mah beuki karasa cape indit-inditan jauh teh. Beda jeung 'jaman keur ngora', asa tara karasa cape. Ma'lum tanaga geus beuki suda, kawantu geus lila tara indit-inditan jauh. Datang ka panginepan, nu pangheulana teh hayang mandi. Tujuh jam lalakon memang lain perkara edel-edel, awak asa paregel. Komo supir meureun nya?

Mandi, dahar, ni'mat geuning. Orokaya, teu sawatara lila geus mimiti merelek heuay. Jurig tunduh geus teu kaampeuh, ngaguher di kamar nepi ka wanci subuh...

Nganjang ka Jogja mah, pasti nu dituju moal jauh ti Borobudur, karaton jeung sabudeureunana. Barudak biasana hayang ka Gembiraloka. Rarasaan, kayaanana teu jauh beda ti barang kuring panungtungan nganjang ka kota Gudeg. Nu rada beda teh, eta tukang dagang asong asa beuki ngalobaan jeung beuki 'agresif'. Matak bosen gideung jeung engab nyebut 'nggak!' Bakat ku pusing mah, tungtungna ditembalan ku basa Sunda, "Pan cek aing ge moal titadi ge!" Tapi ngomongna bari seuri, sieun ngartieun, der keh ditumbuk!

jadi turis lokal...

Balik ti Borobudur, pun lanceuk keukeuh ngajak neangan Saung Makan Bu Empat. Panasaran cenah, maca dina majalah. Bu Empat teh geureuhana Pa Ajip Rosjidi nu kiwari nganjrek di Yogyakarta.

Ku diteangan mah teu burung kapanggih, di wewengkon Pabelan nu hawana tiis. Pas jonghok sareng Bu Empatna pisan. Barang terangeun yen nu nyerbu teh urang Sunda tulen, anjeunna jadi leuwih galehgeh. Pa Ajip kaleresan nuju tuang di saung nu memang disadiakeun pikeun tempat tamu dalahar.

sareng Pa Ajip Rosidi (tengah) katut ki lanceuk..

Tempatna asri tur tumaninah. Tempat dahar diwangun ku saung-saung tina awi. Di tukangeun saung-saung aya susukan leutik herang ngagenyas. Numutkeun Bu Empat, eta teh asalna tina cinyusu nu aya di kebon kagunganana. Di tukangeun tempat dahar, aya kebon salak pondoh, beh dituna tambak udang. Pansiun tina janten dosen di Osaka Jepang, Pa Ajip kalih garwana milih bumetah di Yogyakarta. Basa ditanyakeun ku naon henteu milih di wewengkon Pasundan, Bu Empat kalah gumujeng. "Ah, tos nasib we panginten," saurna.

Bari ngahanca udang bakar bumbu madu, ngobrol ngaler ngidul. Resep ari papanggih jeung sasama urang Sunda di lembur batur. Ongkoh Pa Ajip estu teu jiga-jiga budayawan moyan, angger darehdeh nyanghareupan kuring nu 'lain nanaon'. Kira-kira tabuh lima sore kuring saparakanca pamitan. Apaleun yen kuring jeung ki lanceuk sok resep maca tulisan-tilisan anjeunna, Pa Ajip mekelan majalah Cupumanik tilu eksemplar. Ari Bu Empat mah mekelan salak pondoh nu amis tea mani sakantong gede.

Cek babasan, balakatiktrik balakacomrang, beuteung mutiktrik, berekat meunang :-)

Kekecapan Nu Beuki Arang Dipaké

2007-12-04T11:59:00.001+07:00

Kiwari loba pisan kekecapan dina basa Sunda anu beuki arang dipaké. Hal ieu mémang rada susah disinglar, sabab jigana geus jadi hukum alam. Kamajuan dina widang informasi jeung média, pagilinggisikna urang Sunda jeung sélér séjén, beuki nyirorotna urang Sunda nu daék maké basa Sunda, jrrd, mangrupa sawatara hal anu nyababkeun mingkin lobana kekecapan anu beuki arang dipaké, hususna dina paguneman sapopoé.

Naon baé kekecapan anu beuki arang dipaké téh? Ieu diantarana:

célé: kotak-kotak laleutik, biasana motif lawon atawa kaén
jeté: centil, cumentil
reueus: loba nu ngaganti ku kecap bangga. Padahal bangga dina basa Sunda mah hartina hése.
lamak: sesebitan atawa popotongan lawon sésa ngaput
cempor: damar atawa lampu minyak tanah sederhana, teu make tutup atawa semprong.
semprong: tutup lampu minyak tanah, dijieunna tina beling
oncor: dina basa Indonésia disebutna obor. Bisa jadi ieu mah ku sabab barangna ogé geus arang dipaké.
hanaang/halabhab: hayang nginum, ayeuna leuwih loba nu maké kecap haus (tina basa Indonesia)
boyot/lembon: lalaunan, dilarapkeunana kana leumpang atawa lajuna kendaraan/tutumpakan
tibatan/timanan: kasilih ku kecap daripada (basa Indonesia)
boboko: wadah sangi dijieunna tina awi.
téténong: wadah kadaharan dijieunna tina anyaman awi, fungsina jiga lomari
mumuluk/sasarap: dahar isuk-isuk, basa Indonésiana 'sarapan'
ngawadang: dahar tengah poé, tapi sanguna teu dihaneutkeun, biasana meunang nyangu isuk-isuk
silalatu: kekebul tina durukan, biasana harideung tur haliberan kabawa angin
cunihin/guranyih: biasana dilarapkeun ka lalaki nu resep ngaheureuyan awéwé bari jeung pikasebeleun
nurustunjung: pikasebeleun (sacara umum)

Ngan sakitu? His, loba kénéh sabenerna mah. Tapi nu kainget ayeuna kakara sakitu. Bisi aya nu badé nambihan, mangga dihaturanan kanggo mairan.

Wilujeng Boboran Siam 1428 H

2007-10-11T04:55:00.002+07:00

Teu karaos, Romadon alias sasih siam tos ampir lekasan. Sasasih campleng urang sami-sami ngalakonan ritual saum. Sanes mung saukur nahan lapar sareng halabhab, nanging oge ihtiar sangkan naon rupi anu ku urang dipilampah henteu gaplah. Hartosna, sasih siam dianggo minangka tempat meuseuh diri supados ajen inajen diri langkung ngaronjat.

Lir ibarat anu sakola, tangtos saparantos lulus kedah langkung pinter ti sateuacanna. Upami kualitas atanapi ajen diri urang sateuacan sasih siam mung ukur 50, tangtos satutasna ngalakonan ibadah saum, kedang ngaronjat, langkung ti 50. Upami angger, komo upami janten nyirorot mah, tangtos eta teh janten ciciren yen ibadah saum urang teh gaplah, mung ukur dugi kana tahap 'nyiksa karep', nahan lapar sareng halabhab.

Kantenan kanggo anu lulus 'ujian' Romadon, dinten Boboran Siam (Lebaran) kedah dijantenkeun momen syukuran kana sagala rupi upaya urang dina enggoning ngaronjatkeun ajen inajen diri sangkan janten jalmi anu salawasna ihtiar ngahontal kasampurnaan.

Dintenan Boboran Siam oge dijantenkeun ajang ngaraketkeun silaturahim di papada urang, sakantenan silih lubarkeun tina sagala kalepatan tur kaluluputan. Dina raraga ieu pisan sim kuring nyanggakeun panglayad sakantenan ngedalkeun paneda, sih hapuntenna anu kasuhun, bilih aya cariosan anu matak nyugak kana manah, mugia ulah janten rengat galih.

Kanggo kagegelan, mangga nyanggakeun Kartu Lebaran minangka wawakil pribadi sim kuring kanggo sadayana anu ngaraos midulur, janten baraya, sok sanaos mung ukur ngalangkungan ramat komunikasi anu disebat internet. Kartu Lebaran eksklusif basa Sunda tiasa diundeur di dieu.

Sakali deui, wilujeng boboran siam. Taqobalallohu minna wa minkum.

Puasa 'Anak Kost'

2007-09-19T12:50:00.001+07:00

Tetela waktu teh kacida nyerelekna. Asa kakara cikeneh puasa, nyaho-nyaho geus nincak deui bulan puasa.

Mimiti diajar puasa teh umur lima taun. Tapi kitu we puasa sapotong atawa puasa ayakan cenah. Mun kuat nya tepi ka wanci bedug lohor, ari teu kuat mah jam salapan ge geus buka. Nincak umur genep taun, puasa tepi ka magrib, cacap sabulan. Euweuh nu maksa, karep sorangan we.

Ritual puasa ti baheula tepi ka ayeuna sarua, kitu-kitu keneh. Nu ganti-ganti teh paling-paling suasana jeung sikep dina nyanghareupan atawa ngajalankeun puasa.

Keur budak mah biasana sagala diajangkeun keur buka puasa. Permen, amis-amis geus dibeuli ti isuk keneh jang ngabatalan. Geus gede mah teu kitu. Saayana bae. Katambah-tambah pan loba kagiatan, jadi teu malulu mikiran beuteung nu pupurilitan. Kabangbrangkeun.

Puasa di imah kolot mah pangeunah-ngeunahna. Teu kudu mikiran dahareun jang buka atawa saur. Tinggal am, tinggal ngahuap. Hal ieu beda jeung waktu puasa di imah batur atawa di tempat kos. Sagala kudu ku sorangan, minimal kudu ngincig ka warung ngadon dahar, atawa meuli dibungkus, didahar di tempat kos.

Kacipta keneh taun 90-an kudu puasa di lembur batur. Daek teu daek, da kumaha deui atuh. Jaman nganjrek di daerah Dipati Ukur, saur jeung buka biasana di kantin Cemara, mun teu salah di daerah Haurmekar. Ayeuna mah geus euweuh jigana, kagusur ku proyek Monumen Perjuangan Jabar. Dahareunana beresih jeung murah, cocok keur pesak mahasiswa. Nu rada ripuh teh ari usum saur. Ku sabab waktuna samporet, rek dahar atawa meuli sangu teh biasana sok ngantay atawa ngantri. Kacipta pan, jam 3 janari ngantay bari nanggeuy piring kosong. Persis jiga tahanan ngantri ransum :-)

Mun hoream ngantri janari, biasana sok milih cara praktis. Meuli sangu jang saur bari sakalian buka (wanci magrib atawa isya). Dibungkus, jadi engke janari tinggal dahar. Geus tara ngurus dihunat-haneutkeun sagala, nu penting aya ganjel peujit.

Dahar di kantin Cemara teh biasana mun awal bulan tepi ka tengah bulan. Katompernakeun mah biasana pindah ka warung sangu Bu Tunduh. Alesanana murni soal 'kebijakan anggaran', soalna dahar di dinya mah leuwih murah deui. Najan teu pati beresih, ah peureum we. Dahareunana mah ngeunah da. Di dieu biasana pinuh ku nu dahar ti rupa-rupa kalangan. Mahasiswa, PNS, nepi ka tukang beca. Bari dahar, bisa bari ngadengekeun nu ngarobrol. Rupa-rupa, ma'lum nu ngarobrolna multikultur, multietnis, multiprofesi.

Pindah ka Jatinangor nyakitu keneh. Sami mawon. Saur atawa buka angger kudu motekar sorangan. Harita mah Jatinangor can rame jiga ayeuna. Masih keneh asa di lembur, teu baribin. Dahar biasana di kantin Munggaran, teu jauh ti gerbang kampus. Harita warung sangu kakara eta-etana. Jadi najan rada jauh ti tempat kos, nya wayahna we dilakonan, leumpang heula rada jauh mun hayang dahar teh.

Sok sedih sakapeung mah, mun kabeneran nyorangan dahar di tempat kos. Pangpangna lamun ngabayangkeun batur nu bisa buka atawa saur bareng jeung kulawargana. Tapi tamaha, pan hayang nyuprih elmu, hayang pinter. Alhamdulillah, najan sagala samporet, soal pangarti mah teu poos-poos teuing. Teu jadi dedekna mun dina cikopi mah, sok sanajan prestasi akademis memang teu bisa jadi andelan pikeun pikahareupeun. Ngaranna ge hirup di Indonesia, nagara ajaib :-)

Wilujeng saum.

Ebook Gratis: Tamba Sare Sore-Sore

2007-09-07T11:10:00.009+07:00

Sok inget jaman keur budak, mun beres ngapalkeun (mun keur purun eta ge..) biasana sok maca buku bari nungguan jam satengah salapan, waktuna sare. Sabenerna lain pedah kutu buku, tapi ku sabab euweuh deui hiburan. Ma'lum cicing di kampung, can aya listrik. Lian ti maca, paling-paling bari ngadengekeun radio. Tapi eta oge mun kabeneran aya lagu-lagu atawa sandiwara sunda "Di Pasisian" ti RRI Bandung. Mun teu kitu neangan siaran radio luar negeri. BBC, Radio Australia, Korea, Cina, Rusia, pokona mah neangan hiburan saaya-aya. Cek paribasana nya tamba sare sore-sore. Nungguan datangna tunduh. Tah, jadi maca oge dina raraga tamba sare sore-sore tea.

eBook Sunda: Tamba Sare Sore-Sore

Bisi aya nu teu kungsi ngalaman kumaha rasana maca bari nungguan datangna jurig tunduh, mangga dicobian geura. Mun bacaeunana teu aya, cobian download ebook Tamba Sare Sore-Sore di dieu. Eusina duka mirip gado-gado, duka mirip wadah runtah, teu langkung nu maca. Tapi nu paling penting, jigana nepi ka kiwari kakara kuring hiji-hijina blogger anu nyieun ebook dina basa Sunda :-)

Sombong? Ah henteu. Sabenerna ieu mah ajakan. Maksudna, sok atuh ka blogger sunda, nu sok nulis dina basa Sunda, geura prung nyarieun ebook dina basa Sunda. Komo mun aya penulis atawa pangarang enyaan nu daek nulis jang bagikeuneun gratis di internet. Keun urusan konversi kana ebookna mah bagean kuring, gratis lah (husus pangarang jadi nya, nu teu acan jadi mah wayahna .. mayar :-))

Kacipta pisan reueusna mun dina hiji mangsa, ngetikkeun kecap ebook basa Sunda di Google teh bakal murudul pirang-pirang ebook basa Sunda. Piraku atuh urang Sunda nu jumlahna puluhan juta teh eleh ku seler deungeun nu narulis ebook dina basana sorangan.

Nu Lain atawa Nu Sejen?

2007-09-06T01:02:00.001+07:00

Geus daratang kabeh ieu teh?" saur Pa RT bari muril-muril kumis, siap-siap rek muka rapat.

"Teu acan kumplit Pa," tembal Encid, Ketua Karang Taruna. "Nembe aya limaan."

"Har na kamarana nu lainna?" Pa RT rada kerung.

"Warangsul heula, kesel cenah ngantosan Pa RT lami pisan," tembal Encid rada nyerengeh.

Mangga tingali deui paguneman di luhur. Saliwat asa biasa bae. Tapi lamun ditengetan, tetela aya nu kurang merenah. Tingali kekecapan Pa RT: Har, na kamarana nu lainna?

Dina basa Sunda lulugu (lain basa wewengkon, lain dialek), kecap nu merenah lain 'nu lainna' tapi 'nu sejenna' atawa 'nu lianna'. Jadi kuduna mah: "Har, na kamarana nu sejenna?"

Jigana bae Pa RT kapangaruhan ku basa Indonesia: "Lho, yang lainnya ke mana?"

Ringkesan:

yang lain = nu sejen/nu lian

Adab Nyutat Tulisan

2007-09-02T01:33:00.006+07:00

Dina nyieun tulisan atawa karangan, tangtu henteu salawasna murni gagasan atawa ide pribadi. Ku naon pangna kitu? Jalma hirup mah tangtu teu bisa leupas tina interaksi jeung hal-hal nu aya di sabudeureun urang. Pan jelema mah disebutna ge mahluk sosial, anu teu bisa hirup nyorangan. Sikep, pola pikir, jeung hal-hal sejenna - daek teu daek - pasti kapangaruhan ku naon rupa anu katempo, kadenge, kabaca jeung kaimpleng ku urang. Kaasup dina nyieun tulisan atawa nulis/ngarang.

Tulisan bakal leuwih munel lamun dirojong ku referensi anu kuat, utamana dina wangun tulisan ilmiah. Kumaha ari tulisan non-ilmiah saperti opini upamana? Sanajan teu wajib, tapi pikeun nguatkeun opini, taya salahna lamun didukung ku data, atawa oge opini sejen. Carana ku jalan nyutat (mengutip) data atawa opini batur. Ngan, wayahna, teu bisa pararadu nyutat kitu wae, sabab aya adab atawa tata carana.

Lamun urang nyutat data, statement atawa naon bae tina tulisan batur, ulah poho sebutkeun sumberna. Minimal sebutkeun ngaran jelema nu nulisna. Upama tulisan urang dipublikasikeun di internet (blog, sebsite), leuwih alus upama urang oge nuliskeun link tulisan nu ku urang dicutat (upama sumberna papada aya di internet). Ieu teh minangka adab standar dina nyutat tulisan batur, najan euweuh disclaimer atawa statement nu nyebutkeun yen upama nyutat tulisan eta kudu nyebutkeun sumberna. Komo deui upama jelas-jelas aya disclaimer dina tulisan nu dicutat ku urang.

Poe kamari kalawan teu ngahaja kuring nyimpang ka dieu (tanggal 20 Desember 2011 geus dipupus jigana mah). Har geuning ieu mah tulisan kuring sagemblengna nu kungsi di posting di dieu nu ayeuna dipindahkeun ka dieu. Persis teu dipiceun sasieur, hasil keureut-tapel. Ngan hanjakal, sumberna teu disebutkeun.

Keuheul? Ah henteu. Aya rasa atoh sabenerna mah, sabab ieu teh hartina tulisan kuring aya ajenna pikeun disebarkeun ka balarea. Naha atuh make ngomong sagala? Ih, ieu mah ngelingan, ngajak babarengan diajar ngajenan kana karya batur. Pan mun teu dibiasakeun ti ayeuna, engkena bakal kangeungeunahan, jadi kabiasaan teu ngajenan kana hasil pagawean batur. Dina soal ieu mah, rumasa kuring oge sok loba poho, asa teu penting. Matak, hayu urang diajar babarengan.

Sacara prinsip, tulisan-tulisan kuring di SundaBlog memang teu netelakeun disclaimer nu ngudukeun pikeun nyebutkeun sumberna upama tulisan kuring dicutat atawa dikeureut-tapel (copy-paste). Tapi pan adab atawa sopan santun teh pan kudu diperhatikeun oge, komo deui keur urang Sunda anu kawentar darehdeh, tara lesot tina sopan santun dina sagala hal.

Sabenerna ieu lain kasus munggaran - mun tea mah bisa disebut kasus. Kajadian nu sarua tumiba kana sababraha tulisan kuring ngeunaan e-Book di Ezine Articles (basa Inggris). Tulisan-tulisan di dieu memang bebas pikeun dicutat atawa dikeureut-tapel sagemblengna ku saha bae. Ngan aya disclaimer nu netelakeun yen author box (ngaran jeung data nu nulis, kaasup link jeung promo ringkes dina tungtung tulisan) teu meunang dileungitkeun. Tapi dina kanyataanana aya bae nu bangor, dicutat tapi ngan ditulis ngaranna wungkul, malah aya nu teu ditulis pisan.

Tangtu bae ieu teu bisa dijadikeun alesan, "Tuh geuning urang deungeun oge kitu?" upamana. Najan datangna ti mana wae oge, nu goreng mah teu kudu diturutan. Matakna, sakali deui kuring umajak, hayu ah urang babarengan diajar ngajenan batur, diajar silih ajenan.

Malaysia, Si Loba Gaya

2007-08-31T03:17:00.002+07:00

Didéngé-déngé jeung diténjo-ténjo téh Malaysia asa beuki loba gaya! Mangga geura tengetan. Ti saprak Malaysia Malaysia geus hasil 'nyengker' Sipadan jeung Ligitan nepi ka diakuna pisan jadi wilayah manéhna - malah ti saméméhna - asa loba pisan kalakuan 'sodarah serumpun' nu matak tugenah. Kasus TKI nu remen dikaniaya, warga Indonesia nu mindeng disamarutkeun dianggap pendatang haram, kasus-kasus tapel wates nagara, jrrd. Nu panganyarna kasus wasit karaté ti Indonésia nu teu pagah-puguh digebugan (dikoroyok) ku sababaraha urang pulisi Diraja Malaysia nepi ka ngajurahroh teu manggapulia, dirawat di rumah sakit.

foto: kaskus.us

Nu matak mentegeg, pihak Malaysia keukeuh embung ngedalkeun kecap ménta dihampura. Sanajan sacara hukum can kabuktian saha nu salah, tapi sacara diplomatis Malaysia geus sakuduna ménta dihampura, sabab sacara prinsip manéhna boga kawajiban nangtayungan warga nagara asing nu nganjang ka nagarana. Komo deui nu nganjang téh warga nagara sasama anggota ASÉAN. Tapi kanyataanana, Malaysia jiga nu haré-haré. Jiga nu teu boga dosa. Pretend to be innocent!

Waktu Dubes Malaysia datang ka DPR - duka datang sorangan, duka diondang - manehna ngan ukur balangap-belengep bari nyebutkeun kasusna keur diusut. Teu sugan ngomong ménta dihampura, atawa minimalna némbongkeun émpati. Lempeng wé.

Keuheulna téh, éta sang prabu nu nyakrawati ngabahudenda Indonesia, juragan présiden, jiga nu euweuh hojah pisan. Kahayang teh, cik atuh sakalieun aya pasualan jiga kieu mah sing rada nembongkeun wawanén. Pan cék paribasa, sireum gé ari ditincak-tincak teuing mah paéh, éh..ngégél. Ari ieu sakitu harga diri jeung kahormatan bangsa dicacampah, dileyek batur téh kalahka cicing. Atuh puguh meureun batur téh kalah beuki asa aing, beuki gedé hulu, beuki logay (loba gaya).

Jigana baé, nurutkeun panitén analis kampung bau lisung modél kuring, aya sababraha hal anu nyababkeun nagara-nagara tatangga beuki warani ngahina jeung nyacampah kahormatan Indonésia:

Maranéhna ngarasa leuwih maju, leuwih ma'mur tibatan Indonesia. Biasa pan, dina kahirupan sapopoé ogé, jelema beunghar jeung pinter (kodék) sok mikawani kanu miskin jeung bodo. Lebah dieuna kudu diaku, memang kanyataanana kitu, gara-gara duit jang ngama'murkeun ra'yat loba dikorup.
Sacara diplomatis, Indonesia geus sababraha kali kéok dina pasamoan diplomatik internasional. Lésotna Timor Timur atawa Sipadan Ligitan contona, némbongkeun yén diplomasi Indonésia bener-bener 'mémblé', létoy, jeung céngos. Tangtu di henteu-henteu gé ieu téh mangaruhan kana pangajén ti nagara-nagara séjén. Cék kasarna, Indonésia dianggap euweuh kabelul, dianggap anak bawang.
Indonésia kiwari teu boga pamingpin sarta pamaréntahan anu kuat tur dipikasérab ku bangsa deungeun. Lamun urang daék jujur, kapamingpinan Sukarno jeung Suharto - leupas tina sagala kakuranganana - mibanda pamor tur dipikagigis ku bangsa deungeun. Sual kategasan dina nyanghareupan bangsa deungeun, Sukarno jagona.

Tangtu baé analisa ieu téh can tangtu bener, da cék tadi gé ieu mah analisa ti urang kampung nu jajauheun kana rubak ijasah. Tapi ari saukur nyanghareupan Malaysia nu loba gaya mah jigana kuring gé bisa. Carana? Titah balik tah Dubes Malaysia téh ka lemburna, tuman. Kakara meunang balik deui ka Indonésia lamun Pamarentah Malaysia geus ménta dihampura sacara resmi ka Indonésia. Mun keukeuh loba gaya waé, 'ganyang Malaysia'!

'Ésmosi' lah!

Software Sunda Munggaran Sa-Alam Dunya!

2007-06-06T06:19:00.006+07:00

Kantos mendakan software nganggo basa Sunda? Sim kuring mah asana dugi ka danget ieu mah teu acan kantos kawenehan. Duka upami kirang ngorehan mah.

Upami tea mah teu acan kantos aya, jigana software Milangkala teh memang leres janten software munggaran nu basana nganggo basa Sunda. Sanaos sanes software anu 'canggih', namung aya misi anu mandiri kanggo ngalenyepan jatining hirup sareng huripna. Oge mamanawian ieu software tiasa lebet ka MURI :-)

Waktos teh kacida nyerelekna. Software Milangkala, minangka software munggaran dina basa Sunda, ngajak urang pikeun ngalenyepan waktos. Mangga geura emut-emut, naon anu kaimpleng upami salira milangkala (ulang taun)? Biasana tara ieuh kalenyepan, tos dugi ka mana urang lumaku dina enggoning nyangking pancen salaku khalifah di dunya ieu? Naon bae nu tos dipidamel ku urang dina ngamangpaatkeun sesa umur?

Ku software ieu baris katingali kumaha nyerelekna waktos, kumaha nambihanana yuswa urang dina etangan milidetik. Sabaraha sasih, sabaraha dinten, sabaraha menit, sabaraha detik, sabaraha milidetik saleresna urang parantos lumampah atanapi kumelendang di alam dunya? Software ieu, dina enas-enasna mah ngajak pikeun ngamangpaatkeun waktos kanggo nyiar bekel dunya akherat.

Milangkala oge dilengkepan ku 'alarm' (pangemut-ngemut) dina wangun 'pop-up message', sabaraha dinten deui salira dugi kana waktos milangkala. Sadayana jentre diuningakeun. Oge baris aya pangbagea otomatis kanggo salira upami kaleresan panceg dugi kana dintenan milangkala.

Cara nganggona, salira kantun ngalebetkeun data mangrupi tanggal lahir (tanggal, sasih sareng taun), pencet tombol, salajengna kantun nitenan sabaraha saleresna yuswa salira, dinten naon salira digubragkeun ka alam dunya sareng saterasna.

Lian ti eta, salira oge tiasa ngintunkeun software milangkala minangka hadiah atanapi kagegelan, kanggo ngaraketkeun tali silaturahmi sareng wargi, rerencangan kuliah, rerencangan kantor, sareng sajabina. Jenengan sareng alamat web atanapi email, oge tiasa dilebetkeun kana ieu software ngagunakeun software panambih: kalabrander. Cara nganggona oge aya dina pituduh 'AOS HEULA', gampil tur henteu matak sesah.

Software Milangkala sakumplitna tiasa diundeur (download) haratis di dieu.

Nyanggakeun, wilujeng ngaraosan software sunda munggaran sa-alam dunya!

Nurutan Jepang

2007-04-29T10:26:00.001+07:00

Duka kunaon, kuring mah sok teu puguh rarasaan mun ningali jelema gelut (kecuali tinju, eta mah beuki!). Enya da beda pan gelut jeung tinju mah, najan prinsipna mah sarua silih teunggeul, silih gitik. Ari dina tinju mah pararuguh aturanana, ari nu gelut mah sakainget, nu penting lawanna bisa eleh.

Najan gelut-gelut keneh, tinju mah diatur, sangkan akibatna bisa diminimalkeun. Malah pan nepi ka aya sakolana. Enya samodel sakola lah, najan disebutna lain sakola, tapi sasana tinju. Nu matak kaget, aya sakola nu lain sakola tinju, tapi singhoreng gebug jeung teunggeul teh geus jadi lalab sapopoe.

IPDN. Cek nu heureuy mah Institut Petinju Dalam Negeri. Asa ketir nenjona ge! Padahal eta teh sakola tempat ngatik calon-calon pamingpin eta teh. Atuh paingan pamingpin teh garalak nya! Galak omong, teuteunggeul sacara fisik (emut keneh basa aya menteri keur diskusi neunggeul peserta diskusi?), galak ka istri, jeung galak kana duit! Kumplit pisan...

Seserenteng, hahaok (jeung papaok :-)) tetela henteu identik jeung hiji seler atawa bangsa. Watek kasar, embung eleh, ngandelkeun kakuatan pisik bisa aya di mana wae, di seler mana wae. Buktina urang Indonesia nu majar someah hade ka semah, mun ditengetan mah bet asa teu katembong. Teu di cacah teu di menak eta teh. Nya tungtungna mah mun ngarasa dipikasieun tur aya kasempetan, tuluyna teh kana rarampid. Mangpang-meungpeung, meungpeung dipikasieun!

Tuh tingali pejabat nu ngarewodan duit ra'yat. Areuweuh kaera pan. Dina kapanggihna, cukup we ku alangah-elengeh. Lunas ku sakitu! Atawa, dina kelas handapna, tempo we preman nu sok malak. Pan kana banda batur teh jiga kana barang sorangan. Teu kaop resep, cokot! Jadi euweuh bedana antara pejabat jeung preman teh! Sarua!

tentara Jepang kasohor garalak

Pun biang jenatna sering ngadongeng, jaman penjajahan mah tentara Jepang anu kacida dipikasieun teh. Garalak, hahaok, jeung babari teuteunggeul. Padahal urang Jepang harita mah awakna paretekel, pendek, teu jiga urang Jepang jaman ayeuna.

Ku sabab dipikasieun, nya kitu jadi ngagalaksak kana sagala. Harta banda urang lembur nu kasaba ku tentara Jepang mah pasti ledis, beak beresih. Nepi ka bedog buntung, peso butut, lain omong bohong, dirampid, duka jang naon. Malah pan wanoja mah ulah we katenjoeun ku tentara Jepang teh. Soalna mun kalandep, pasti moal bisa baha, kudu daek jadi korban panadah birahi maranehanana. Pan kadieunakeun mindeng kabejakeun, para jugun ianfu alias para wanita korban tentara Jepang menta parurugi sabab baheula geus digadabah tur dirurujit ku tentara Jepang.

Kahayang teh cing atuh nya kajadian baheula teh sing dijieun eunteung. Najan teu ngalaman sorangan, pan urang ge pasti ceuceub ka jelema nu haok hamprong, bari jeung ceceremed sagala dirampid. Ari taeun, ieu mah kalahka ditarurutan ku urang. Galakna, rarampidna, kabeh ditiron. Na rek karumaha cenah ieu teh?

Padahal yakin, sarerea ge pasti keuheul ka jalma nu ngabogaan pasipatan saperti kitu. Malah sual bangsa Jepang baheula sagala dirampid mah pan aya laguna sagala:

Pacul butut parang butut jaman Jepang
Bedog rompang peso buntung di pengkolan
Meuli pecel diladangan ku parawan
Etana antung-antungan

Matakna, cing atuh geura calageurrr.. geura sing harideng, ulah kalakuan teh kawas nu garelo. Diduakeun sing arenggal damang. Bisi ieu mah, bisi, mun kateterusan jiga kieu, engke etana antung-antungan.

Iiiiyyyyyy....

Tipi

2007-03-14T03:53:00.000+07:00

Geus aya kana dua taunna tipi di juru kamar kuring teu hurung. Tipi berwarna, merek Philips, ukuran opatwelas inci. Nyempod we euweuh gawe tah tipi teh. Padahal dibeuli teh pan rek diarah gawena, sina nembongkeun sagala kajadian di alam dunya ka kuring, nu ngageugeuh di ieu kamar. Ari ieu kalahka ngadon campego we na luhur meja, teu daya teu upaya.

Teu dileuleungit, keur can ruksak mah manehna - enya tipi tea - kungsi jadi primadonna pangeusi imah. Sarerea sok parebut hayang ngalalajoan manehna. Komo keur anyar keneh mah. Teu sirikna dipeleter sapopoe sapeupeuting, dilalajoan ku jelema nu beda-beda. Pilem, sinetron, kuis, acara musik, ceramah, bobodoran, bewara (berita) jeung sajabana, gumantung kana karesep jelema nu ngalalajoanana.

foto: lewatmanasqu.blogspot.com

Acara-acara musik, pilem-pilem barat, biasana hancengan kuring jeung pun alo nu lalaki. Bewara, eta mah sarerea sok lalajo. Sinetron, ieu maha kasedep pun lanceuk nu kadua, awewe. Ari kana kuis jeung bobodoran mah ampir kabeh pangeusi imah resep. Ceramah biasana jatah pun biang, unggal subuh tara kalangkung.

Samemehna kungsi boga tipi hideung bodas (B/W), jaman pun bapa jumeneng keneh. Pun bapa mah karesepna tilu rupi: berita, maen bal jeung badminton. Nu tilu ieu mah pun bapa pasti nongton. Harita stasiun tipi kakara aya hiji-hijina, TVRI. Basa ganti kunu Philips tea, pun bapa tos ngantunkeun.

Kira-kira dua taun ka tukang, pun lanceuk nu lalaki ujug-ujug ngirim tipi anyar, leuwih gede tinu ti heula. Basana teh ngakayakeun pun biang anu tos sepuh. Karunya cenah, taun-taun nongton tipi sagede ceuhil. Nya ti harita tipi nu leutik hijrah ka kamar kuring. Tumaninah, bisa lalajo sakahayang, teu parebut jeung batur. Najan kitu, angger we kuring ge mindeng lalajo di ruang tengah, ngariung jeung batur. Komo palebah acara bobodoran mah, mending keneh lalajo babarengan, ngarah bisa seuri ngeunah. Lalajo sorangan mah 'garing'!

Ngan ma'lum barabg geus kolot, tipi nu di kamar kuring mimiti sok ngadat. Kadang-kadang hurung, kadang-kadang henteu. Tungtungna nepi ka pareumna pisan, teu bisa disetel. Tungtungna ngajugrug we aya kana dua taunna. Kungsi rek dibenerkeun, nitah tukang serpis ka imah. Ditalatahkeun sababaraha kali teu datang bae. Keuheul tah, padahal da rek dibayar ieuh atuh. Geus lila ti harita kungsi datang, nanyakeun. Euweuh geus dipiceun, cekeng teh. Padahal mah aya, ngan kuringna kaburu keuheul.

Teu ngahaja, sababaraha poe ka tukang kuring ngobrol jeung nu sok babantu di imah. Aya tukang serpis tipi anyar cenah, baheulana sok usaha di kota. Teu olo-olo nu ieu mah, tadi datang ka imah, nyokot tipi buhun benerkeuneun. Tibatan meuli nu anyar, mending ngahadean si buhun, sugan aya keneh hadeaneunana.

Ayeuna kuring keur nungguan. Hayang lalajo deui si buhun di kamar sorangan.

Persib Nu Aing!

2007-03-05T12:39:00.005+07:00

Duka ku naon, kuring mah teu pati resep ka nu ngaran-ngaran olahraga. Rek mengbal, rek poli, rek badminton, atawa naon bae sarupaning olah raga, asa tara kabita. Apal kuring oge, ieu teh kurang merenah, sabab pan cenah olah raga teh penting. Tapi dalah dikumaha, ari teu resep?

Ngan disebut geuleuh oge henteu deuih. Biasa we, lempeng, teu geuleuh teu deudeuh. Nu matak di sakola ge peunteun olahraga mah tara jauh ti genep. Eta ge geus loga merena jigana mah. Paling banter peunteun tujuh. Teorina we eta teh, da praktekna mah ngan ukur bisa jogging jeung sapintrong (skipping). Eta teh geus alus milik. Teu ngarti kuring ge. Padahal jenatna pun bapa mah karesepna teh mengbal jeung badminton. Eta nu teu nurun ka kuring teh.

Mun pareng batur rame tur paciweuh lalajo Piala Dunya, enya mengbal, kuring mah tara ngahajakeun lalajo. Dina lalajona ge loba pungak-pinguk teu nyaho ngaran-ngaran pamaenna. Sakapeung sok heran nempo batur meh nepi ka ditalar tah ngaran-ngaran pamaen teh. Kuirng mah nu apal teh ngan Maradonna. Ka dieunakeun, nu nyaho teh Ronaldo. Eta oge pedah we gampang nyirianana, waosna rada ka hareup, jeung buukna make kukuncungan di hareup, jiga si Tolol dina komik Djair.

Tapi sanajan kitu, tetela rasa nasionalisme kuring teh jigana gede oge. Mun sakalieun Indonesia (PSSI) maen mah, sok aya kereteg hayang lalajo, bari jeung ukur tina tipi oge. Atawa lalajo piala Thomas, All England jsb (badminton), eta mah sok maksakeun.

Hiji deui nu sok maksakeun lalajo teh. Persib. Mimiti nyaho teh keur jaman Robby Darwis, Adjat Sudradjat, Sobur (kiper asana mah nya?), jeung nu saangkatan harita. Enya keur jaman aya keneh kompetisi Perserikatan. Persib mah musuh kabuyutanana teh jeung PSMS Medan. Tuh, nyahoan pan?

Jigana bae keur kuring mah, lalajo mengbal teh gede pakuat-pakaitna jeung rasa kadaerahan atawa nasionalisme. Mun nu maenna Persib atawa PSSI (nu sok elehan bae), kakara sok hayang lalajo. Hayang milu surak mun pamaen 'urang' ngasupkeun. Pipilueun keuheul mun pamaen 'urang' dicurangan batur atawa dilicikan ku wasit. Ari nu maenna deungeun-deungeun mah, ah na asana teh make jeung kudu pipilueun cape ngabobotohan? Jiga nu lalajo mengbal Jerman jeung Perancis upamana, naha bet urang nu kudu pipilueun pasea? Wawuh ge henteu. Euweuh gawe!

Kadieunakeun, kompetisi perserikatan dieuweuhkeun. Pamaen oge kaci ngebon ti lembur batur, malah ti nagri deungeun. Ieu teh cenah salah sahiji cara pikeun ningkatkeun ajen pamaen lokal, sangkan kabawa alus. Pokona teorina teh kitu. Teuing tah praktekna. Naha enya gara-gara eta jadi leuwih alus atawa angger bae, tong nanya ka kuring urusan nu kitu mah. Sidik teu ngarti..

Ngan kadang-kadang sok waas we mun inget ka baheula. Lalajo Persib teh keur kuring sarua jeung ngalalajoan urang Sunda, urang Jawa Barat. Beungeutna oge beungeut-beungeut lokal. Ari ayeuna, pamaenna teh rupa-rupa pisan, ti mimiti nu hideung meles (camani), nu coklat, nu rada wiang-wiang, nepi ka nu bodas pisan. Kabeh aya. Ti mimiti produk lokal, nepi ka luar negeri aya. Memang teu nanaon eta ge, ngan keur kuring mah kadang-kadang asa leungiteun suasana nu kungsi kaalaman baheula.

Tapi ah keun bae ketang. Nu penting mah Persib hirup keneh, jeung tong elehan bae, najan alamna geus beda ge. Jeung da teu anti pamaen asing kuring ge. Buktina basa jaman Bandung Raya ngalalakon, kuring ge nepi ka kungsi dipoto jeung Dejan Glusevic, pamaen asing urang Montenegro (mun teu salah) :-)

Basa Persib maen ngalawan Pelita Tangerang, kuring oge lalajo, najan ukur dina tipi. Kayungyun ku Barkouwi, palebah ngasupkeun kana gul lawan, henteu terus lumpat bari ngacungkeun dua ramo (victory lap) sakumaha ilaharna. Ieu mah kalahka ngarengkenek..jaipongan! Heh..heh..sae..sae eta teh Jang. Komo mun sakalian bari ngahaleuang lagu Sunda mah, tangtu matak leuwih kayungyun. Matakna, engke mah diajar basa Sunda geura, Jang Owi (nenehna tina Barkouwi, ngarang sorangan we ieu mah). Pan engkena bisa jiga Robby Darwis, ngagorowok, "Halik ku aing!!".

Asam Urat

2007-03-02T03:54:00.001+07:00

Emh! Kieu ari geus kolot nya.. Sagala karasa. Nyareri awak, carangkeul, lieur, jeung sajabana asa mindeng pisan umanjang. Cacak can aki-aki ieu teh rarasaan mah.

Bareto mah sok kadang-kadang maido mun kolot aya kanyeri teh. Disangka teh ogoan we, ngarah dipencetan, ngarah diusapan. Singhoreng teh da memang enyaan nyeri meureun, lain akon-akon. Jeung datangna teh tara pipilih deuih. Teu rek cacah, teu rek menak, ari ngaran-ngaran geus kolot mah, nya kudu we ngarandapan.

Kituna mah tong boro-boro jelema ketang, mobil atawa motor ge pan beuki kolot umurna teh lain beuki jagjag, tapi kalah beuki ririwit. Eta mah geus hukum alam. Jadi nu ayeuna keur ngalaman bagja dipaparin sehat, dipaparin jagjag belejag, omat sing bisa ngamangpaatkeunana. Meungpeung keur sehat, meungpeung keur jagjag, asa euweuh salahna mun ngalobakeun amal teh. Pan cenah ganjaranana oge leuwih gede, saimbang jeung kakuatan nu digunakeunana.

Sok inget kana ceramahna almarhum Pa Gozali. Saur anjeunna, solatna budak ngora anu ngan ukur lekum-lekum gajleng sabab rek lalajo dangdut, bisa wae ganjaranana leuwih gede batan aki-aki nu ngadekul sholat 2 jam ku sabab geus euweuh gogoda hayang itu hayang ieu. Saur anjeunna keneh, nu matak budak ngora meunang ganjaran gede teh ku sabab sanajan napsuna gede keneh kana kadunyaan, tapi maksakeun, mereketkeun ngalakonan sholat. Hartina sanajan hatena geus kumejot hayang lalajo dangdut, tapi inget keneh kana ngalakukeun parentah Gusti.

Tah tekadna mereketkeun karep eta pisan nu jigana bae meungang ganjaran teh. Pan cenah perang nu panggede-gedena teh nyaeta merangan hawa napsu nu aya dina diri urang. Ari aki-aki tea, da puguh memang geus boro-boro hayang lalajo dangdut atuh. Kaanginan saeutik ge pan salesmana nepi ka tujuh taun. Jadi dina lebah dinya mah, perjuanganana nu teu pati kapeunteun teh. Tapi tangtu bae lain hartina aki-aki ulah sholat khusyu. Ngan nu pasti mah, mun budak ngora nu gede keneh napsu jeung kahayang tapi bisa sholat khusyu jiga aki-aki tea, wah, eta mah Te O Pe Be Ge Te. Top banget cenah, cek alo kuring mah.

Dua minggu kamari kuring kasiksa ku asam urat, nepi ka teu bisa leumpang-leumpang acan. Leumpang teh sasat digusur sabab suku kacida nyerina, jaba bareuh jeung teu bisa ditilepkeun. Teu ka dokter, hoream jeung mahal. Meuli jamu, alhamdulillah teu sakara-kara. Bisa sholat sakumaha mistina, henteu saukur unggak unggeuk jiga basa keur karasa asam urat. Ngan cenah kudu loba nginum ciherang jeung kudu rajin olah raga. Puguh eta pisan nu hoream teh. Tapi dalah dikumaha, pan hayang cageur. Jadi, teu meunang baha.

Sok emut kana kasauran jenatna pun biang. "Ari dipapatahan teh kudu ngadenge," saurna. "Engke oge karasa geura mun geus kolot mah, sagala nu dipapatahkeun ku indung bapa teh memang bener. Nu matak ari jadi jelema mah dipahing pisan, teu meunang adigung, ieu aing uyah kidul. Sakumaha gagahna, sakumaha gandangna ge, digilekkeun we ku Gusti teh sina bisul dina palangkakan upamana, moal manggapulia. Bobor karahayuan."

Tetala, kolot mah tara saomong-omongna.

Bedana Budak Jeung Kolot

2007-02-18T04:06:00.007+07:00

Naon kitu bedana budak jeung kolot? Jiga patalekan sambewara, padahal jero-jeroanana mah ieu teh penting oge keur bahan lenyepaneun. Sacara pisik jelas budak jeung kolot beda. Mun lalaki upamana, budak mah beresih, can bala ku bulu, kolot buluna dimana-mana. Mun awewe, budak mah awakna lalempeng keneh, sedengkeun anu geus sawawa, tangtu loba 'pengkolanana'.

foto: www.noveloke.com

Tapi eta mah teu pati penting, sabab lila-lila oge budak bakal ngolotan. Tangtu nambahanana umur budak teh baris dibarengan ku robahna pisik saluyu jeung tambahna umur. Ku kituna, lain ngan ukul pasualan pisik nu ngabedakeun budak jeung kolot atawa jalma sawawa teh, tapi oge sikep dina nyanghareupan hiji situasi. Pek geura tengetan, budak mah mun pasea teh tara katutuluyan. Isuk-isuk pasea rongkah tepi ka derna gelut, beurangna mah geus babarengan deui ngadu kaleci. Bari jeung euweuh tapak-tapak urut pasea eta teh. Jajauheun kana ngunek-ngunek atawa nepi ka ngakalakeun.

Kumaha ari kolot? Tah ieu nu ngabedakeunana teh. Jelema beuki ngolotan teh biasana beuki belikan, beuki babarian, beuki gampang kasinggung, jeung sajabana. Padahal idealna mah pan kudu beuki wijaksana dina sagala rupa hal oge, sabab beuki nambahan umur tangtu beuki loba pangalamanana, beuki rubak elmu pangaweruhna, beuki sugih ku pangarti, jeung rea-rea deui.

Tapi tetela dina kanyataanana mah teu kitu, sabab di sagedengeun hal-hal anu ditataan bieu, singhoreng beuki kolot teh beuki nambahan oge 'ego'na. Jigana bae nya ieu pisan nu matak mun kolot pasea sok mulan-malen, ngunek-ngunek, malah nu mutuhna pisan mah sok aya nu nepi ka silih arah pati sagala. Na'udzubillahi mindzalik.

***

Salila ieu kuring miluan milis aya kana tilupuluhna. Rupa-rupa topikna. Naha loba-loba teuing? Ah teu nanaon atuh, lumayan keur nambah-nambah pangaweruh, da tetela jelema-jelema nu miluan milis teh loba nu palinter. Jadi keur kuring mah ieu teh itung-itung sakola, rumasa balilu, boro-boro rubak ijasah, estu sepi pangarti, tuna pangabisa. Nya ku jalan kieu kuring loba ngalap elmu pangaweruh bari jeung haratis, teu kudu ngaluarkeun duit sapeser-peser acan.

Ngan nyakitu, kuring mah lain anggota aktip nu miluan ngobrol atawa gunem catur komo deui diskusi. Kuring leuwih resep jadi 'lurker', ngintip, macaan, bari nyerep pangaweruh nu pasuliwer dina sakitu puluh milis. Naha geuning kitu? Pan milis mah matak dijieun ge tujuanana teh keur gunem catur, sok sanajan ngan ukur dina wangun tulisan? Memang kitu sabenerna mah. Ngan, saperti nu tadi dicaritakeun, lian ti mangpaat nu kacida jembarna dina milis, singhoreng loba oge panyerewedan tur pacogregan nu kadang-kadang matak era parada.

Tetela loba jelema anu egona leuwih gede ti batan raga badagna. Hal-hal anu kadang-kadang sabenerna mah masalah leutik tur lain sual prinsip, mindeng nimbulkeun papaseaan. Itu ieu saruana pada-pada embung eleh. Sanajan teu katempo euceuy atawa kerengna beungeut nu keur parasea, tetep we kuring mah sok asa teu puguh rarasaan. Nya dina situasi kieu pisan urang baris leuwih gampang nenjo sipat-sipat asli hiji-hijina jelema. Jelema keur ngambek tea, sanajan ngan ukur tulisan, tapi kekecapan nu dipilih biasana 'petingan', kecap-kecap meunang miliha nu kira-kira matak nganyerikeun hate nu jadi lawan paseana, sangkan nu nyarekan ngarasa puas.

***

Jadi ana kitu mah, tetela umur teh lain hiji-hijina faktor nu bisa dijieun pangajen sual wijaksana henteuna hiji jelema. Budak nu tara ngunek-ngunek sanajan tas pasea jeung papada baturna, dina panenjo kuring jauh leuwih wijaksana tibatan kolot nu teu asak jeujeuhan tur teu asak sasar, ngaberung ngasuh egona, embung katitih ku batur dina sagala hal.

Nu matak, kuring mah mending kieu we lah, jadi tukang noong, rumasa teu bisa pasea sabab sok era enggeusna. Keun we da noong ge lain noong nu mandi ieuh. Pira ge noong kolot-kolot nu kudu diajar deui ka barudak!

Apel

2007-02-04T07:28:00.011+07:00

Lain ngaran bubuahan ieu mah, sabab ngunikeunana jiga jiga urang nyebut kelek: apel. Taun 70-an disebutna nganjang. Nu rada malayuna: wakuncar (wajib kunjung pacar). Cek Bimbo eta teh.

Duka tina basa naon tah asalna. Sabab upacara oge geuning disebutna teh apel. Jadi lamun ngadenge apel pagi, eta mah hartina lain bobogohan isuk-isuk, tapi upacara isuk-isuk.

Jigana kabiasaan apel atawa teh geus aya ti jaman tai kotok dilebuan keneh (meureun). Waktuna biasana malem Minggu, sabab mun malem Juma'ah mah cenah usumna apel jurig. Tara beurang atawa isuk-isuk deuih, da eta meureun bisi pahili jeung upacara. Der keh bobogohan make lagu Indonesia Raya. Pan teu lucu.

foto: mariastefie.blogspot.com

Tradisi atawa kabiasaan apel teh tetela rupa-rupa pisan, gumantung kana tempat jeung jaman. Baheula, cenah nu apel teh sok barangkirim ka nu diapelanana. Disebutna mahugi. Kitu we sabangsaning dahareun, martabak, bala-bala, atawa kurupuk nu ditiiran. Mun teu kitu, bako mole. Tangtu ieu mah lain jang kabogohna, tapi jang bapana nu sok udud bako mole. Mun teu boga duit, naon we saaya-aya. Malah cek beja, kungsi aya nu mahugi anak ucing. Pokona mah mahugi.

Tapi jaman ayeuna, bobogohan teh jiga nu teu ngawaktu. Teu beurang teu peuting. Malah bisa isuk-isuk sagala. Kadang-kadang aya oge nu tilu kali sapoe, jiga dahar ubar. Isuk, beurang, jeung peuting. Tradisi mahugi jigana geus euweuh. Atawa mungkin bae istilahna lain mahugi.

Kungsi aya budak tatangga, kakara kelas tilu SMP, tapi bobogohanana mani nyorokcok. Teu beurang teu peuting, idek liher we di imah kabogohna. Teuing iraha diajarna tah budak teh, da mani jiga sibuk pisan, waktuna beakeun ku bobogohan. Ngan nu jelas, mun di sakolana aya pelajaran bobogohan, budak eta pasti peunteun sapuluh!

Nu matak paur, apel barudak ayeuna mah geus dibekelan elmu nu 'jero', boh tina TV, pilem atawa bacaan 'XXX' nu balatak di mana-mana. Najan can aya statistikna, tapi ku panenjo saliwat oge geus bisa kajudi, kumaha gampangna neangan VCD porno atawa buku-buku jorang di 'lapak-lapak terdekat'. Hargana murah, kahontal ku pesak budak sakola. Mun teori ladang maca atawa lalajo eta dipraktekkeun, beu, cilaka! Matak wirang sarerea.

Baheula, jaman kuring SMP, boga kabogoh teh saestuna ngan aku-akuan wungkul. Kasebutna we kabogoh, da papanggih ge sok kalah nyorodcod tuur. Apel? Boro-boro, kitu we di sakola wungkul. Jadi boro-boro cubuk-cabak, teu wararantun. Cek paribasana, kakara nempo sendalna ge geus seseblakan. Nempo suhunan imahna ge geus cukup, wareg. Jeung gede keneh kaera deuih, da eta we sakalieun diadeuh-adeuh ku batur ge sok hayang ceurik, bakating ku era (najan bari atoh).

Nincak SMA, kakara rada wani apel. Alesanana mah biasa, 'belajar bersama'. Kitu ge bari kudu siap diboro ku pamuda 'lokal', mun kabeneran aya tatanggana nu sarua naksir. Acarana euweuh deui, ukur ngobrol. Minangka nu rada mewahna, pacekel-cekel leungeun, silih rames ramo. Eta ge mani geus asa bungah kabina-bina, bari jeung ngadegdeg, nirisan saawak-awak. Bari jeung culang-cileung deuih, bisi kapanggih ku bapana. Mun kapanggih, cilaka, moal meunang apel deui. Rugi tah!

***

Kahariwang nempo kondisi jaman kiwari, tangtu lain perkara gampang dina ngungkulanana. Mahabuna pangaruh ti luareun imah (media, pergaulan jrrd.), mangrupa masalah anu kacida beuratna. Carana, teu aya deui iwal ti mekelan barudak urang ku pangaweruh bagbagan agama anu kuat. Lian ti eta, kudu ditandeskeun yen sagala kalakuan urang baris aya konsekuensina. Barudak kudu dibekelan kasadaran yen maranehna ngabogaan tanggungjawab ka dirina pribadi, kulawarga, jeung nu pang pentingna, tanggung jawab ka Pangeran, Gusti Allah Subhanahu Wata'ala.

Sugan ari tarekahna geus diketrukkeun mah, moal hariwang teuing!

Ngalarapkeun Kecap

2007-01-21T01:45:00.002+07:00

Soal undak usuk basa, soal ngalarapkeun kekecapan, tetela lain ngan ukur masalah generasi ngora. Mun salila ieu aya kesan yen nu sok salah ngalarapkeun kecap teh barudak, sabenerna mah teu kitu. Kolot oge teu kabeh tapis ngalarapkeun basa, utamana dina ngagunakeun basa keur sorangan jeung keur batur. Ieu teh kadang-kadang sok mindeng pahili, atawa ngacapruk.

Kuirng mindeng ngadenge kecap 'pun rama', 'pun ibu', 'pun rai', 'pun raka', 'pun istri', jrrd. Ieu teh kabehanana mangrupa kekecapan keur sorangan anu ngacapruk, euweuh dina 'buku rusdi-na'. Kuduna mah 'pun bapa', 'pun biang', 'pun adi', 'pun lanceuk', 'pun bojo', jst. Kumaha mun hayang ngabasakeun 'salaki kuring' ka batur? Pake we kecap 'pun lanceuk', sabab kecap pun lanceuk hartina bisa 'lanceuk' atawa 'salaki'. Jadi omat ulah ngomong caroge abdi atawa istri/garwa abdi, sabab ieu teh kaasup 'adab lanyap'. Maksudna mah adab alias sopan, tapi teu merenah.

Mun kekecapan di luhur ditujukeun ka batur, tangtu kudu ganti jadi 'tuang rama', 'tuang ibu', 'tuang raka', 'tuang rai' (bisa adi atawa pamajikan). Conto dina gunem catur:

"Kumaha tuang rama sareng tuang ibu daramang?"
"Kamari abdi pendak sareng garwana/geureuhana Pa Camat di Bale Desa."
"Pun lanceuk nu cikal mah tos bumen-bumen di Jakarta." (lanceuk)
"Abdi ngarangkep sareng pun lanceuk teh tos aya kana tujuh taunna." (salaki)
"Dupi Bu Yanti angkat ka Palembang teh sareng carogena?"

Kungsi aya kajadian pikaseurieun. Dina hiji mangsa aya nu pupuntenan ka imah, bapa-bapa umur limapuluhan, dikopeah. Dititah ka jero teu daekeun, kalah pok ngomong, "Sawios Cep, da moal lami Emang teh. Ieu mah ka dieu teh wireh aya taroskeuneun."

"Ari kitu aya naon Mang?" cek kuring panasaran.

"Kieu puguh...eueu..dupi pun bapa teh saha nya jenengan kumplitna?"

Kuring ngahuleng sajongjongan. Boro-boro apal ka ngaran bapana, dalah ngaran si Emang ieu ge sumpah kuring teu nyaho. Untung otak MacGyver ngolebat na jero sirah. Kuring ujug-ujug surti, yen manehna teh maksudna mah nanyakeun ngaran lengkep pun bapa (bapa kuring). Duh, ari Emang, untung kuringna calakan!!

Adab Ngobrol Urang Sunda

2007-01-10T12:33:00.006+07:00

Kecap adab, jigana mah tina basa Arab. Duka naon tah harti asalna dina basa Arab mah. Ngan nu jelas, kecap adab geus jadi basa Sunda. Hartina, mun teu salah, kurang leuwih tata cara, tata titi, sopan santun, dina enggoning ngalakukeun hiji hal. Upamana bae, adab maca Kur'an, adab nyanghareupan semah, adab ngobrol ka saluhureun, jsb.

Urang Sunda geus ti dituna keneh kawentar someah tur bear budi. Suranyeh, berehan ku imut (kade, imut di dieu hartina senyum, lain lucu saperti dihartikeun ku barudak ayeuna). Mun ngobrol biasana sok dibarung ku seuri, najan sabenerna teu hayang seuri. "Sumuhun, Bapa..eheheh.. Abdi mah kaleresan nuju cuti..eheheh.. Janten rada nyalse..heu..heu..heu..." Padahal naon lucuna cuti nya?

gambar: www.toonpool.com

Tapi da seuri di dinya mah lain seuri jiga keur lalajo bodor, tapi istuning seuri hormat, nandakeun yen urang ngarasa bungah papanggih jeung jelema nu diajak ngobrol. Kumaha carana ngabedakeun antara seuri lalajo bodor jeung seuri dina conto obrolan di luhur? Beda dina lentongna. Mun seuri ku sabab hayang seuri nempo bodor mah nyakakak, ieu mah henteu kitu. Seurina diawer. Seuri hormat. Ieu teh kaasup kana salah sahiji adab ngobrol urang Sunda.

Nu kumaha ari imut? Imut mah 'senyum' tea. Seuri tapi teu katembong huntu, tur taya soraan. Imut biasana 'dibikeun' ka saha bae, kaasup ka jelema nu teu wawuh. Pan ibadah tea. Urang oge pasti kabawa hegar mun nempo beungeut jelema anu marahmay, teu tinggaleun ti imut. Komo lamun nu imutna teh geulis, tangtu matak poho kana hutang:-)

Lian ti imut atawa seuri, nu teu kurang pentingna oge nyaeta lentong (lain lontong!) dina nyarita atawa gunem catur. Intonasi. Mun urang Sunda ngobrol, estu ngeunaheun kadengena, pangpangna ku urang Sunda deui, da ari ceuk seler sejen mah can tangtu ngeunaheun. Buktina pan sok diparodikeun, najan kadang kadang kaleuleuwihi. Ma'lum, ngaranna ge parodi, tangtu kudu karikatural.

Kabeh nu ditataan tadi masih kurang lengkep mun teu dibarengan ku rengkuh. Rengkuh sabenerna leuwih ngawakilan sikep urang sacara integral, anu gumulung dina dina wangun 'gesture' alias 'bahasa tubuh' (basa awak?). Mun ngobrol jeung jelema nu dipihormat, awak biasana rada doyong ka hareup, leungeun katuhu ngusap-ngusap leungeun kenca. Unggeuk dibarengan imut mun pareng pasalandog jeung nu sejen (rek wawuh rek henteu), oge kaasup bagian tina sikep rengkuh. Eta mah sakadar conto. Sikep rengkuh nu sagemblengna bakal leuwih karasa dina kanyataan sapopoe.

Nu pamungkas, kahade, kudu ati-ati ngagunakeun sesebutan ka batur. Ulah pararadu nyebut Nini, Aki, Emang, Bibi, atawa Euceu ka batur nu teu katalian baraya. Mending pake bae sesebutan anu leuwih umum saperti Bapa, Ibu, Akang atawa Teteh. Anu leuwih hade, tengetan heula kumaha batur biasana nyebut ka jelema nu ku urang rek diajak ngobrol, bisi jinisna teu ngeunaheun, bisi asa disapirakeun. Nu penting, ulah 'sok akrab', sabab sipat tur watek jelema teh teu sarua. Hal ieu oge wajib dijieun lilinggeran dina komunikasi tinulis saperti surat, SMS, email jeung sajabana.

Kecap Ujang jeung Nyai oge geus teu pati ilahar dipake, ari lain di lingkungan kulawarga deukeut mah. Jadi, tibatan nyebut Ujang atawa Nyai, mending sebut bae ngaranna, atawa gunakeun sesebutan Eneng jeung Encep. bisa oge make sesebutan 'ayi', kecap nu sipatna 'unisex' pikeun ka sahandapeun nu umurna teu sabaraha geseh jeung urang.

Pabaliut? Ah, henteu lamun geus biasa mah. Pan ieu teh bagian tina ngaraksa atawa ngamumule budaya Sunda, bari jeung angger ngahargaan batur. Mun urang hayang dihargaan batur, nya tangtu urang oge kudu ngahargaan ka batur. Mangga emut, kumaha mun urang ujug-ujug disebut Emang atawa Euceu/Bibi ku kenek angkot nu teu dulur teu baraya? Kungsi aya tatangga ngalaman kajadian saperti kitu. Da eta mah mani geuneuk beungeutna bari nembalan ka kenek, "Na ti iraha urang kawin ka bibi maneh?"

Rupa-rupa Kabeurangan

2006-11-24T11:27:00.002+07:00

Cek sakaol, kabeurangan teh aya tilu rupa: kabeurangan nu dihaja, kabeurangan rada dihaja, jeung kabeurangan nu teu dihaja. Baruk aya kabeurangan nu dihaja kitu? Seueur, kulan. Eta geuning sok loba PNS nu ngantorna sakainget. Kuduna ngantor jam tujuh, ku sabab asa digawe di kantor nini aki, der datang jam sapuluh. Mending mun digawena teh suhud, balik jam opat atawa jam lima. Ieu mah henteu. Jam satengah satu geus anggalesoh, bujurna ngadadak lenjong. Alesan itu ieu, leos we balik. Na ngaladangan naon atuh nya ari nu kitu? Eta ku geus teu asa jeung jiga tea meureun..

Anehna ari di kantor-kantor swasta gedean mah leuwih disiplin. Lain euweuh, ngan asana moal ngabudaya jiga di kantor-kantor pamarentah. Ieu teh taya sanes ku lantaran di swasta mah biasana jelas dina soal 'reward and punishment'. Bolos sakitu jam, nya potong we gajihna, kitu conto nu gampangna mah. Nya ieu pisan nu teu dilarapkeun di kantor-kantor pamarentah teh. Pagawe negeri mah jongjon, sabab gajih geus maneuh unggal bulan. Perkara bolos atawa melencing, wah, nu dilaluhur ge sarua we melencing. kitu biasana alesanana teh.

Pun lanceuk kabeneran pagawe nagri di Cirebon. Ngadongeng, cenah eta mah aya anak buahna nu digawena teh ngan ukur sapoe dina sabulan, istuning datangna teh ngan poean nyokot gajih wungkul. Dipapatahan mah dipapatahan, hih angger we kitu. Alesanana teh cukup ku, "Teu gaduh ongkos Pa.." Dasar euweuh kaera.

"Naha atuh lain carekan, atawa laporkeun we ka atasan?" cek kuring mangloh.

"Teu wasa," tembal ki lanceuk, "Sidik si eta teh dulurna atasan Akang.."

Wah, teuing atuh ari kitu mah!

Kumaha ari kabeurangan nu rada dihaja? Ieu mah sabenerna teu hayang kabeurangan, tapi aya hal sejen nu nyababkeun kabeurangan. Contona mun keur usum mengbal Piala Dunya tea. Pan sarerea ge tangtu lain hayang kabeurangan, tapi hayang lalajo mengbal. Kadang-kadang sapeuting jeput tah teu sare ngabelaan karesep kana mengbal teh, bari jeung nu mengbalna mah teu dulur teu baraya, teu hir teu walahir. Ngan orokaya isuk-isukna sok tunduh. Jadi we kabeurangan. Teu dihaja pan kabeuranganana mah? Tapi lalajo mengbalna - nu matak tunduh nepi ka kabeurangan ngantor, eta mah dihaja. Jadi, nu kieu nu kabeurangan rada dihaja teh.

Nu katilu, kabeurangan nu teu dihaja. Ieu mah bener-bener teu dihaja. Tangtu kabeuranganana oge moal terus-terusan jiga PNS. Bisa wae peutingna aya nu gering, terus kudu kemit, teu bisa sare. Ngaranna ge musibah. Jadi mun isukna kabeurangan, nya dima'lum, da lain kahayangna tur lain ngahaja.

Di kampung, sok loba pisan budak sakola nu kabareurangan. Alesanana oge pikahartieun, babantu digawe ka kolotna. Ma'lum budak di kampung mah, najan leutik keneh, loba nu geus diandelkeun mantuan kolot. Ngarit jang domba tea, ngala cai tea, narokan suluh tea, jeung sajabana. Kitu soteh da meureun kajurung ku kaayaan. Mun kolotna sagala aya mah, piraku teuing tega anakna kudu migawe pagawean kolot nepi ka matak kabeurangan sakola sagala. Ngan dalah dikumaha deui atuh. Matak guru-guru di sakola ge sok loba ngama'lum, tamaha, bongan pamarentah can bisa ngama'murkeun sakabeh rahayatna.

Sanajan kitu, ari mindeng-mindeng teuing mah, keuheul oge pa Guru teh. Saperti si Ibro anak Mang Daman. Eta mah da teu sirikna unggal poe atuh kabeurangan teh. Memang sabenerna mah memeh sakola teh manehna sok guwa-gawe heula mantuan kolotna. Ngan ku sabab mani unggal poe pisan, Pa Guru teh antukna mah bendu oge.

Basa si Ibro kabeurangan deui, Pa Guru nyentak, "Tas naon heula atuh maneh teh Ibro? Tuh batur mah geus ngerjakeun soal aya kana sapuluhna!"

"Euh..Punten Pa Guru, abdi wangsul macekkeun heula domba nembe teh.." si Ibro murungkut.

"Macekkeun domba? Na atuh lain ku bapa maneh nu kitu mah?" Pa Guru beuki wera.

"Eu..eu..moal tiasa atuh Pa, kedah ku domba deui..." si Ibro ngalengis bingung, satengah ambek.

Teungteuingeun ari Pa Guru, maenya bapana kudu macek domba!

Basa Sunda Tereh Tumpur?

2006-11-23T11:24:00.000+07:00

Ngajawab ieu patalekan sabenerna enteng bangga. Enteng, da memang tinggal ngajawab. Naon hesena ngajawab? Tapi oge bangga sabab lamun hayang ngajawab kalawan bener tangtu kudu dirojong ku rupa-rupa alesan nu ngarojong jawaban urang. Jadi? Ah kuring mah moal ngajawab, rumasa kurang elmuna. Keun eta mah bagean para ahli anu memang rubak bekelna.

Kahariwang yen basa Sunda bakal tumpur memang asup akal, lamun urang nengetan basa Sunda nu dipake ku sabagian gede kalangan nonoman Sunda. Basa nu dipake geus pabaliut jeung basa deungeun atawa basa sejen, utamana basa Indonesia 'jakartaan'.

"Aduh, nggak mau maneeehh.." (pemeo temporer taun 90-an, euweuh hartina iwal ti nembongkeun kagumbiraan. Contona: wanoja panggih jeung jajaka kasep, terus nyarita ka baturna papada wanoja, "Aduuh, nggak mau maneh.. na eta mah mani kasep-kasep teuing nya?")
"Urang mah mun ngobrol jeung si eta pasti keketawaan.." (maksudna: seuseurian)
"Bapa urang ge bangga urang bisa rengking hiji.." (maksudna: reueus)
"Besok meunang teu urang maen ka rumah?" (maen dina basa Sunda hartina ngadu, judi. Padahal di dieu tangtuna ge maksudna ulin).

Loba keneh sabenerna kalimah-kalimah anu direumbeuy ku basa Indonesia, nu hartina baris jadi nyaliwang lamun urang pengkuh nyekel kana tetekon kana basa Sunda anu 'bener'. Sanajan kitu, kadang-kadang kuring sok mikir sorangan. Basa teh pan diciptakeunana pikeun komunikasi anu tujuanana sangkan nu ngobrol jeung nu diajak ngobrol papada ngarti kana naon anu diobrolkeun atawa anu jadi jejer obrolan. Lamun nilik kana tujuanana, atuh meureun teu salah sapanjang nu ngobrol make basa Sunda campur aduk teh papada ngarti, da tadi ge tujuanana teh nya komunikasi tea. Nyambung, mun cek barudak ayeuna mah.

Nya ieu pisan anu kadang-kadang nu ngondang pebentar paham teh. Cek kaum 'konvensional', komunikasi teh lain saukur papada ngarti, tapi oge kudu bener, boh kekecapanana, boh undak usukna. Cek kaum 'moderat', keun we rada teu bener oge, nu penting mah daek keneh ngagunakeun basa Sunda, tinimbang lapur pisan. Malah cek nu 'revolusioner' mah, rek ngobrol make basa naon ge nu penting mah nyambung, papada ngarti, na make kudu riweuh sagala?

Sababaraha pamanggih nu disebut di luhur nepi ka ayeuna masih terus dipadungdengkeun. Ngan keur sakuringeun, idealna mah nonoman atawa generasi ngora angger kudu apal tur ngarti mana basa Sunda nu 'bener', sabab ieu teh modal nu kacida gedena. Cenah eta dina waktu ngobrol jeung babaturanana make basa Sunda 'teu bener', keun we teu nanaon, nu penting manehna nyaho kumaha basa Sunda nu sakuduna. Mun teu kitu, tangtu baris aya 'gap' anu beuki anggang antara generasi 'kolot' jeung generasi ngora, da masing-masing boga 'basa sorangan' tea.

Carana? Nya kudu aya komunikasi antara kolot jeung budak tea. Lengkah awal nu kacida utamana, euweuh deui iwal ti ngatik tur ngajak barudak di imah sewang-sewangan sangkan wawuh kana basana sorangan. Ulah ngarasa reueus mun anak urang - nu indung bapana pituin urang Sunda - palahak polohok teu ngarti basa Sunda.

Anu kadua, mun budak salah ngomong basa Sunda, ulah diseukseukan. Anggur deukeutan, terus perenahkeun kumaha kuduna. Lamun dicarekan, tibatan jadi bener, budak kalahka tinggar kalongeun. Tungtungna kalah hoream nyarita ku basa Sunda, sabab sieun dicarekan tea. Lapur weh mun geus kieu mah.

Kadang-kadang sok loba dongeng pikaseurieun mun pangangguran nengetan basa Sunda barudak jaman kiwari. Di handap ieu aya sababaraha dongeng nu dicutat tina pangalaman guru basa Sunda di SD.

Soal Basa Sunda
Teruskeun kalimah-kalimah di handap ieu ku hidep.

Soal : Ibu tuang, abdi ....
Jawab : hoyong.
Soal : Bapa angkat, abdi ....
Jawab : ngiring.
Soal : Ulah sok huhujanan bisi ....
Jawab : diteunggeul.
Soal : Cikaracak ninggang batu laun-laun jadi ....
Jawab : tarik.
Soal : Nini kulem, abdi ....
Jawab : oge.

Nu ieu mah soal basa Indonesia, dijawab ku budak anu 'nyunda' pisan.

Soal : Pencuri itu lari tunggang ......
Jawab : tonggeng.

Keur mimiti ngadenge dongeng-dongeng tadi, kuring ngagakgak. Tapi lila-lila kalah ngahuleng. Enya kitu basa Sunda teh tereh tumpur? Tetela, ieu teh pikiraneun urang sarerea.

Nyarekan

2006-11-18T04:19:00.009+07:00

Maca komentar dina shoutmix, bet asa kaingetan. Geus rada lila puguh teu nulis dina basa Sunda. Lain tambelar, lain mopohokeun basa Sunda, sabab jigana najan tepi ka iraha wae oge, kana basa Sunda mah moal poho. Ieu mah istuning ku sabab pabeulit jeung neangan eusi peujit (tuh, murwakanti pan?).

ambek model kieu: nya cape, nya bau...

Najan sabenerna rada ngarti basa Inggris (saeutik-eutikeun), basa Indonesia (taram-taram), basa Cirebon (saeutiiik.. pisan), katut sababaraha basa sejenna (basa okem, basajan jeung basa kamari rapat di desa panggih jeung Pa Kuwu teu?), nu karasa teleb kana pipikiran mah teu aya deui iwal ti basa Sunda. Dalah ngimpi ngobrol jeung bule ge asana mah sok di-dubbing make basa Sunda. Komo eta mah palebah ngambek atawa nyarekan, da asana teh puleeen.. pisan ari make basa Sunda mah. Beda jeung lamun ngagunakeun basa sejen atawa basa deungeun.

Na ari basa Sunda teh keur nyarekan kitu? His lain, dimana-mana ge basa mah keur komunikasi. Tah bagian tina komunikasi teh pan diantarana nya nyarekan tea. He..he.. Angger nya tungtungna mah kana nyarekan.

Tapi dipikir-pikir mah jigana memang bener nyarekan teh mangrupa bagian tina komunikasi verbal. Dina basa naon bae oge pasti aya kecap-kecap husus nu digunakeun atawa dipakena ngan ukur waktu nyarekan. Biasana kecap-kecap jang nyarekan mah euweuh deui pilihan, iwal ti kecap-kecap kasar tur garihal, anu tujuanana sangkan jelema nu dicarekan ngarasa kasigeung jeung nyerieun hate. Jeung da asa teu lucu lamun nyarekan make basa lemes. Jadi inget ka pun lanceuk keur budak, pasea jeung kuring. Teuing pedah naon mimitina, ngan nu jelas mah kuring ngambek ka manehna. Pun lanceuk teu tarima, malik nyarekan. Ngan ku sabab ku pun biang sok diomat-omatan teu meunang ngomong kasar, pokna teh, "Naha sia teh bet bendu ka Teteh?" Atuh kuring ge kalah nyeuleukeuteuk ngadenge kitu mah. Abong budak.

Tangtu dina praktekna, nyarekan teh mangrupa katup atawa kelep darurat, lamun cara sejen geus teu katoong bisa ngarengsekeun masalah. Jadi ari masih keneh bisa ku cara sejen mah, usahakeun pikeun nyingkahan hal eta sakuat tanaga. Naon sababna? Ngaran-ngaran nyarekan tea pan kajurung ku napsu. Nu penting ngeunah bisa ngabudalkeun amarah. Nu kapikir paling-paling oge neangan kecap-kecap nu pangkasarna. Padahal ari enggeusna mah sok hanjakal jeung era mun panggih deui jeung jelema nu dicarekan. Komo mun waktu nyarekan teh kacaletot salah ngalarapkeun basa, nu kuduna keur ka batur, kalah dipake ka sorangan. Pan aya dongengna tateh.

Kieu cenah. Ma'lum jalma keur ngambek, amarahna tangtu muncugug nepi kana embun-embunan. Manehna hayang ngahina bebeakan, nyeksekeun yen beungeut jelema nu dicarekan ku manehna teh goreng kabina-bina. Na ari pokna teh, "Yeuh sia teh kudu ngarumasakeun, kudu loba ngeunteung. Nurustunjung siah, keur bujur sia jiga beungeut aing teh.."

Gusti, kalah ngajejeleh sorangan atuh eta mah. Duka lamun memang eta teh bakating ku jujur, nembrakkeun karumasaan :-). Matak oge, lamun teu kapaksa mah, mending tong nyarekan batur, bisi kacaletot jiga kitu. Isin, kulan?

Reunian

2006-11-05T06:08:00.006+07:00

Reunian alias reuni, asal kecapna tina reunion. Ngumpul deui anggeus sawatara lila papisah, kitu kurang leuwih hartina. Pokona mah ngarumpul jeung babaturan, boh babaturan kuliah baheula, babaturan ulin, atawa babaturan maen band.

Poe Saptu kamari maksakeun ka Bandung bari jeung macet-macet oge. Ma'lum kabeneran bareng jeung usum baralikna jelema ti lembur-lembur ka dayeuh, tempat maranehanana neangan pangupa jiwa. Hasilna nya macet. Nagreg biasana nu jadi langganan macet teh. Indit ti imah jam 7 isuk-isuk, datang ka Bandung satengah 3 sore!! Kacida nya... Padahal ditungguan ku barudak jam 10 isuk-isuk.

Tapi ari geus cunduk mah ka tempat ngumpul, leungit tah kacape, nyareri awak, jeung eungap gara-gara kakebulan di jalan teh. Bungah we nu aya. Panggih deui jeung jelema-jelema nu kungsi sagulung sagalang, jaman sangsara, jaman dahar 300 perakeun di Bu tunduh hareupeun kampus. Jaman roko sapotong sewang, atawa mun keur teu boga duit kadang-kadang mulung kuntung bari culang cileung sieun katenjo ku batur.. Najan teu boga duit ge, aya keneh ari kaera mah...:-)

Tapi nyakitu, nasib jelema mah beda-beda alias teu sarua. Sanggeus sakitu lilana teu panggih, ari gok tangtu loba robahna, boh sacara fisik atawa rejeki. Sacara fisik upamana aya nu buukna cepak terus make polet tilu baris jiga galengan (tong ngambek Wem!), aya nu jadi huisan. Sacara rejeki mah teu kudu dicaritakeun. Aya nu geus beunghar, aya nu can beunghar (jiga kuring!). Cek ahli psikologi, teu meunang nyebut teu beunghar, soalna eta teh nandakeun yen urang ngabogaan cara mikir negatif. Lamun nyebut can beunghar mah hartina aya keneh harepan pikeun jadi nu beunghar. Jadi ieu teh cara mikir positif. Cenah eta ge.

Untungna, nu parapanggih kamari mah euweuh (atawa can aya?) nu unggah adat! Ngobrolna, sikepna, masih jiga bareto, henteu nganyar-nganyari. Masih keneh ngobrol kasar (teuing ku naon, ngobrol lemes jeung babaturan deukeut teh asa nengterege, asa karagok). Teuing meureun pedah kuring mah lain menak, jadi kalakuanana ge orowodol! Kecuali mun ngobrol jeung nu teu pati loma mah, kuring ge bisa atuh ngobrol ala menak. Pan baheula ge basa keur SD, basa Sunda peunteun salapan! Piraku we teu bisa nu kitu-kitu acan.

Pamustunganana mah reuni informal teh heboh, sagala ditatab. Ti mimiti ngobrol, ngadu rahul, silih sepet, nyanyi, malah nepi ka dipoto sagala. Sual fotogenik atawa henteu, eta mah urusan foto model, lain urusan urang. Peutingna diteruskeun begadang nepi ka jam tilu subuh. Padahal saukur ngobrol. Tapi bet asa balik deui ka jaman bareto. Jaman sarua papada boga angen-angen hayang sukses. Najan ayeuna kabuktianana teu sarua, tapi suasanana tetep jiga bareto.

Nuhun Gusti, aya keneh jelema-jelema nu teu unggah adat. Mugi-mugi we dugi ka engke angger teu unggut kalinduan, teu gedag kaanginan.

Wilujeng Boboran Siam

2006-10-22T05:13:00.001+07:00